මතක හා මතය

බටහිර කුශාග්‍ර බුද්ධිමතෙකුගේ ඇසින් දුටු කොග්ගල මහා ප්‍රාඥයා

2026 ජූලි මස 23 වන දා සැමැරුණු මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයන්ගේ අඩ සියවස් අභාව සංවත්සරය නිමිත්තෙනි

කවි රස විඳුම සහ රති රස විඳුම

කලකට පෙර ගොඩගේ පොත් හලෙහි ලාබ පොත් ගොඩක් ගරන අතර ’රස විත’ නම් පොතක් මා අතට පත් වුණි.

මරදානේ පොත් ලෝලියෝ සහ අබිසරු ලියෝ

සාහිත්‍ය මාසයේ පැවැත්වෙන ජාත්‍යන්තර පොත් ප්‍රදර්ශනය පොත් වෙළෙන්දන් , ප්‍රකාශකයන් , ලේඛකයන් , පාඨකයන් යන සැමගේම වාර්ෂික පොත් මංගල්‍යය බවට පත්ව ඇත සාහිත්‍ය මාසය වන සැප්තැම්බරයේ ලංකාවේ ලොකු කුඩා නගර හැම එකකම වාගේ පොත් ප්‍රදර්ශන පැවැත්වෙන බව මාධ්‍ය මගින් හෙළි වෙයි.

ග්‍රීක කිවිඳියට පෙම් කළ සිංහල කවියා

සැෆෝ (sappho) නම් ලෝක ප්‍රකට ග්‍රීක කිවිඳිය හැඳින්වෙන්නේ භාව ගීතාත්මක කවි (Lyric Poetry) රචනා කළ තැනැත්තියක වශයෙනි. ඇය ජීවත් වූයේ ලෙස්බෝස් (lesbos) නමැති ග්‍රීක දූපතේය.

සැළමුතු පෙම් මිහිර

’සැළමුතු’ පෙම යනු කිම? ’සැළමුතු’ පදරුත නොදැන එය කෙලෙස වටහාගනුද? ’සැළමුතු’ වදන සිංහලට බිඳෙන්නේ සංස්කෘත ’ඡලමුක්ත’ වචනයෙනි.

’’ආනන්දයෙන් ප්‍රඥාවට’’ කියමන උපන් හැටි

’’ආනන්දයෙන් ප්‍රඥාවට’’ යන කියමන මෙකල තම පණ්ඩිතමානය පෙන්වන සෘෂි භාෂිතයක් ලෙසට නිතර භාවිත වන්නකි.

ග්‍රීක කිවිඳියට පෙම් කළ සිංහල කවියා

සැෆෝ (sappho) නම් ලෝක ප්‍රකට ග්‍රීක කිවිඳිය හැඳින්වෙන්නේ භාව ගීතාත්මක කවි (Lyric Poetry) රචනා කළ තැනැත්තියක වශයෙනි. ඇය ජීවත් වූයේ ලෙස්බෝස් (lesbos) නමැති ග්‍රීක දූපතේය.

පුද්ගල වන්දනාව සහ ලේඛක මර්දනය

(මේ ලිපිය සකසා ගැනුණේ Thamara Deutscuher නමැති ලෝකප්‍රකට ලේඛිකාව ඉංග්‍රීසියෙන් පළ කළ Not by Politics Alone - The Other Lenin යන සම්මානිත ලිපි සංග්‍රහයෙන් තෝරාගත් ලිපි රැසක් සිංහලට නගමින් මා 2019 වසරේ පළ කළ ’ඔබ නොදුටු ලෙනින්’ නමැති කෘතියෙහි එන ලිපි දෙකක් ඇසුරෙනි.

කෙළිලොල් රසවතා

මම ඒ කුඩා මේසයේ මෙහා පැත්තේ වාඩිවීගෙනය. ඔහු මේසයේ අනිත් පැත්තේ ඉඳගෙන කඩදාසියක් සහ පෑනක් අතැතිව මා ඇසූ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු සොයයි.

ටෝල්ස්ටෝයි විප්ලවයේ කැටපත වන්නේ කෙසේද?

[Not by politics alone - The other Lenin නම් මාහැඟි කෘතිය 1973 දී ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා පළ කරන ලද්දේ Tamara Deutscher නම් කීර්තිමත් ලේඛිකාව විසිනි.

මගේ Second Wife

ධර්මසේන හිමියන් විසින් නිර්මිත සද්ධර්ම රත්නාවලියෙහි අගසව් වතෙහි එන වාක්‍ය ඛණ්ඩයකි මේ.

සුනන්ද ’චෙකෝෆ් සන්ධ්‍යාව’ සහ මම

(2026 ජනවාරි 28 වන දාට යෙදෙන මගේ සන්මිත්‍ර සුනන්ද මහේන්ද්‍රයන්ගේ 88වන ජන්ම දිනය නිමිත්තෙන් 2026 ජනවාරි 29වන දා බොරැල්ලේ නාමෙල් මාලිනී පුන්චි තියටර්හිදී 33 වසරකට පසු යළි වේදිකාගත වන ’චෙකෝෆ් සන්ධ්‍යාව’ රංගන ප්‍රසංගයේ පුරාවත)

අප්‍රබුද්ධ ප්‍රශස්ති නොලියූ ‍ ප්‍රශස්ත ප්‍රබුද්ධයා - සේකර අඩ සියවස් සමර

ශ්‍රී ලංකා ජනරජය ගැන ප්‍රශස්ති ගීතයක් ලිවීමට වරක් ඔහු ආරාධනා ලැබුවේය. ජනරජ ව්‍යවස්ථාවට තනුවක් යොදා ගැයීම වඩා ප්‍රශස්ත නොවේදැයි ඔහු පෙරළා ඇසුවේය.

අවමංගල දේශනා කථිකයෝ දෙදෙනෙක්

බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්මය අන්තර්ගත ත්‍රිපිටකයට අයත් අභිධර්ම පිටකය , ප්‍රකරණ (පොත්) සතකින් සමන්විතය. ධම්ම සංඝණී , විභංග , ධාතු කථා , පුග්ගල පඤ්ඤත්ති , කථා වත්ථු , යමක , පට්ඨාන යනු ඒ සප්තප්‍රකරණයෝ වෙති.

බුදුන් ඇගැයූ පන්සිළු පෙම් ගීය

එක් කලෙක බුදුහු ඉන්දසාල නම් ගුහාවේ වැඩ වෙසෙති. එවක බුදුන් හමුව පැන විචාරීමක් කරනට රිසිවූ සක් දෙව් තම ගඳඹ පන්සිළු අමතයි.

මිතුරු තුමෝ තම ජන උරුමයට බැතී

මගේ මතකය ඈත අතීතයට දිව යයි. මගේ මහගෙදර පිහිටි කළුබෝවිල පන්සල පාර එකල පටු ගුරු පාරකි. එම ගුරු පාරට හැරෙන නුගේගොඩ දෙහිවල මහ පාරද එකල පටු තාර පාරකි.

ගුවන්විදුලියේ වයස 100 මගේ ගුවන්විදුලි වයස 69

මා ඉපදුණේ ගුවන්විදුලිය ඉපදී තුදුස් වසකිනි. මා නමෝ විත්තියෙන් ගුවන් විදුලියට පා තැබුවේ මගේ වසු වියේය. මම දැන් අසූ වියේය. ගුවන්විදුලියේ වයස දැන් 100 යකි. මගේ ගුවන් විදුලි වයස 69 යකි.

ජේ.වී.පී ය හා හරිශ්චන්ද්‍ර විජයතුංග

රෝහණ විජේවීරයන්ගේ ජේවීපීය බිහිවූයේ 06 වැනි දශකයේ යැයි සිතමි. එහෙත් ඒ ජේවීපීය ඉපදෙන්න බොහෝ කලකට පෙර , එනම් , ඊට කලින් දශකයේ තවත් ජේවීපීයක් ප්‍රකටව තිබුණු බව දන්නා අය මෙකල වෙතොත් ඒ ඉතා අතළොස්සකි.

අමරසේකර විබුධයාණෝ

ගුණදාස අමරසේකර ලේඛකයාණන්ට 96 වන විය පිරු⁣ණේ 2025 නොවැම්බර් 12 වන දාය. මේ හෘදයංගම අතීත ආවර්ජනය ඒ නිමිත්තෙනි.

සිනමා නිර්මාණවලදී මම සත්‍යවාදී වෙමි.’’ - ෆෙඩ්රිකෝ ෆෙලිනි

[ Federico Fellini (1920 1993) විශ්ව කීර්තිධර සම්භාවනීය ඉතාලි චිත්‍රපටි අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි. ඔහු පළමු වරට අන්තර්ජාතික කීර්තියට පත්වූයේ La Strada (1954) චිත්‍රපටියට විශිෂ්ට විදේශීය චිත්‍රපටියට හිමි වන Oscar සම්මානය ලැබීමෙනි.

අසම්මත (Absurd) නාට්‍ය කරුවෙකුගේ අසම්මත විවරණයක්.

අසම්මත නාට්‍ය කලාවේ (Absurd Play) ප්‍රධාන පෙළේ නියෝජිතයෙක් වූ Eugene Ionesco (1912 -1994) රුමේනියානු ජන්මයක් ඇති ‍ ප්‍රංශ නාට්‍යකරුවෙකි.

ස්කැන්ඩිනේවියානු සාහිත්‍යය සහ සාහිත්‍ය නිර්මාණ (6)

කීර්තිමත් ස්කැන්ඩිනේවියානු ඇමරිකානු ලේඛකයෝ දෙදෙනෙක්ද මේ අතර වෙති. හ්ජල්මාර් හ්ජෝර්ත් බෝයෙසෙන් (Hjalmar Hjorth Boyesen) විසින් ’ගනර්’, (Gunner - 1874) කෘතියෙහිලා තම දේශය වන නෝර්වේ රට වර්ණිතය.

ස්කැන්ඩිනේවියානු සාහිත්‍යය සහ සාහිත්‍ය නිර්මාණ (5)

නවකතාකරුවෙකු නාට්‍යකරුවෙකු හා කවියෙක්ද වූ පෑර් ලාගර්ක්විස්ට් වූකලී වර්නර් වොන් හීඩන්ස්ටම් විසින් ආරම්භ කරන ලද ස්වීඩන් සාහිත්‍ය පුනරුදයේ අතිශය ප්‍රබල පුද්ගලයා විය. ඔහු 1981 අවුරුද්දේ වොක්ස්ජෝ නගරයේ උපත ලැබීය.

ස්කැන්ඩිනේවියානු සාහිත්‍යය සහ සාහිත්‍ය නිර්මාණ (4)

ස්වීඩනයේ සෙල්මා ලැගර්ලෝර්ෆ් (Selma Lagerlof) පරිකල්පනය ආත්ම කොට ඇති අද්භූතවාදී (Romantic) ලෝකය දෙසට නැඹුරු වූවෙකි.

ස්කැන්ඩිනේවියානු සාහිත්‍යය සහ සාහිත්‍ය නිර්මාණ - 3

20 වන ශත වර්ෂයේදී නෝර්වීජියාව , ඩෙන්මාර්කය හා ස්වීඩනය යන ස්කැන්ඩිනේවියානු රටවල් තුනම විශිෂ්ට ගණයේ නවකතාකරුවන් බිහි කළේය.

ස්කැන්ඩිනේවියානු සාහිත්‍යය සහ සාහිත්‍ය නිර්මාණ (2)

ස්කැන්ඩිනේවියානු සාහිත්‍යය සහ සාහිත්‍ය නිර්මාණ (1)

අයිස්ලන්තය , ඩෙන්මාර්කය , නෝර්වීජියාව සහ ස්වීඩනය යන රටවල් වෙසෙස් කොට හැඳින්වෙන්නේ ස්කැන්ඩිනේවියානු නාමයෙනි. ස්වීඩනයේ දිස්ත්‍රික්කයක් සඳහා වන ’ස්කේනී’ යන පැරණි යෙදුම ඇසුරෙන් මෙම නාම ව්‍යවහාරය බිහිව ඇත.

ලෙනින් සහ දොස්තොයෙව්ස්කි

සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ නිර්මාතෘවර ව්ලැඩිමීර් ඉලිච් ලෙනින්ගේ විප්ලවවාදය ගැන බහුලව කතා වෙතත් ඔහුගේ සාහිත්‍ය ප්‍රේමය හා විචාර චින්තනය ගැන සාකච්ඡා වන අවස්ථා අතිදුර්ලභය. ලෙනින් නමැති විප්ලවවාදී රාජ්‍ය නායකයා ඉතා කුලුපගව ඇසුරු කළ ඔහුගේ විප්ලව වාදී සමකාලිකයෙක් වූ ජී.එම්.