මතක හා මතය

මහා ගත්කරුගේ අවසන් උපන් දින සාදය

මට ඔහු මුලින්ම හඳුනා ගන්නට වාසනාව ලැබුණේ මා විශ්වවිද්‍යාලයේ අවසන් වසර ගත කරන සමයේය. එනම් විශ්ව විද්‍යාලයේ දර්ශන අංශ සඟරාවේ ඒ වසරේ සංස්කාරක වූ මා ඊට ලිපියක් සපයන ලෙසට ආරාධනා කිරීමට මගේ විශ්වවිද්‍යාල සගයෙක් වූ සෝමරත්න දිසානායකයන් (පසුව නීතිඥ සෝමරත්න දිසානායක )සමග ඔහුගේ නාවල නිවෙසට ගිය දිනයේය. ඒ ලිපිය හා බැඳුණ මන බඳින සිද්ධියක් ඇත.

27 May 2025

මහලු බවේ මහිමය!

මා මේ ඔබට ඉදිරිපත් කරන්නේ සිංහල පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ එන කෙටි ජාතක කතාවකි. එය එහි හැඳින්වෙන්නේ ’අත්ථද්වාර ජාතකය’ යන නමිනි.

20 May 2025

මිනිස් බුදුන් සහ මුල් බුදු සමය

H.G.Wells (1866 - 1946)යනු ඉංග්‍රීසි ජාතික නවකතාකරුවෙකි. ඔහුගේ සම්පූර්ණ නම Herbert George Wells ය.

13 May 2025

’’සා දුකින් පෙළෙන උන් දැන් ඉතින් නැගිටියවු’’

රුසියානු ඔක්තෝබර් විප්ලවය උදෙසා පීඩිත ජන බලවේග ඒකරාශී කිරීමෙහිලා ඒක නින්නාද නැගූ විප්ලව කාහලයක් වැනි ජාත්‍යන්තර විප්ලව ගීතයක් විය. එය ඉංග්‍රීසියෙන් මෙසේය:

06 May 2025

සැළමුතු පෙමක මහිම

ඉංග්‍රීසි ජාතික Thomas Hardy (1840-1928) ලෝ පතළ උසස් නවකතා කරුවෙකි. කවියෙකි. අසූ විය පිරී සිටි ඔහු දිනක් තම ලියන මේස ලාච්චුවක් අස් කරමින් සිටියේය.

29 April 2025

ටෝල්ස්ටෝයි විප්ලවයේ කැටපත වන්නේ කෙසේද?

[Not by politics alone - The other Lenin නම් මාහැඟි කෘතිය 1973 දී ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා පළ කරන ලද්දේ Tamara Deutscher නම් කීර්තිමත් ලේඛිකාව විසිනි.

22 April 2025

ගෝර්කි සහ ට්‍රොට්ස්කි

මැක්සිම් ගෝර්කිගේ අභාවය සිදුවූ අවස්ථාවේ ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි විසින් 1936 ජූලි 09 වැනි දින සහිතව නෝර්වේහිදී ලියන ලද සමරු සටහනේ මෙම ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය, 1936 සැප්: - ඔක්: International Review හි පළමු වරට පළ වූවකි

15 April 2025

ෂේක්ස්පියර් හා භර්තෘහරි

මිනිසාගේ ජීවන දසා පිළිබඳ සනාතන සත්‍ය විවරණයක් විලියම් ෂේක්ස්පියර් කිවිඳුන්ගේ සුඛාන්ත නාට්‍යයන්ගෙන් (comedies) එකක් වන ’As you like it’ නාට්‍යයෙහි හමුවෙයි. මේ ලිපිය මගින් ඔබ වෙත ඉදිරිපත් වන්නේ ඒ විශ්ව විවරණයයි.

08 April 2025

එංගල්ස්ගේ ඇසින් දුටු මාක්ස්

ලොව ජීවමානව සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම චින්තකයා මාර්තු 14වැනි දා පස්වරු තුනට කාලක් තිබියදී තම චින්තන ක්‍රියාවලිය නතර කළේය. ඔහුට තනිව සිටින්නට ඉඩ හැරියේ යන්තම් විනාඩි දෙකක් පමණි. අප ආපසු එන විට ඔහුට හාන්සි පුටුව මත ශාන්ත ලෙස නින්ද ගොස් තිබුණි.ඒ සදහටමය.

01 April 2025

රේඩියෝව හා රෙදෙව්ව

ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලිය ආරම්භ කොට 2025 දෙසැම්බර් 16 වන දිනට ශත සංවත්සරයක් ආයුෂ සපිරෙයි. එහි පදවීතිහාරයේ හෙවත් ගමන් මගේ සුලමුල ආවර්ජනයට ගත් තැතකි මේ.

25 March 2025

සන්මිතු ගම්ලතු

සුචරිත ගම්ලත් පණ්ඩිත ශිරෝමණීහු ස්වකීය මානව ජීවන සම්ප්‍රදානය අරභයා භුවංගත වූයේ ක්‍රෛස්තවාබ්‍ද 1934 මැදින් මාසයේ 10 වනදාය.

18 March 2025

අල්පේශාඛ්‍යයෝ සහ මහේශාඛ්‍යයෝ

සිංහල භාෂාව හා ව්‍යාකරණය මෙන්ම පාලි හා සංස්කෘත මිශ්‍ර පැරණි ගද්‍ය පද්‍ය සිංහලයද එසේම ඉංග්‍රීසියද ව්‍යක්ත ලෙස හදාරා නොමැතිකම නිසා උපන් හීනමානය සඟවා ගැනීම සඳහා අනවශ්‍ය ඉංග්‍රීසි පද සහ අපභ්‍රංශ සංස්කෘත පද බහුල ලෙස වහල් කර ගැනීම අද මෙරට විචාරක වේශයෙන් වැජඹෙන එක්තරා අල්පශ්‍රැත.

11 March 2025

හොඳ හරුප හා කුණු හරුප

සක් දෙවිගේ ඇරියුමෙන් දෙව්ලොව ගිය ගුත්තිල ගඳඹ ඇදුරිඳු යළි මනුලොවට පැමිණි බව ඇසූ පුරවැසියෝ ඔහු කරා එළැඹ සුරපුර සිරිසර ගැන තොරතුරු හෙළි කරන ලෙස අයැද සිටියහ.

04 March 2025

බස නොදැන වදන් හදන්නෝ

දිගු කලක සිට විශ්වවිද්‍යාලවල ජන සන්නිවේදන අංශ අනුගමනය කරන ක්‍රියාමාර්ගයක් විය. එනම් තම විද්‍යස්ථානයන්හි ජන සන්නිවේදන පාඨමාලා හදාරන ශිෂ්‍ය ජනයාහට ප්‍රායෝගික පුහුණුවක් අත්පත්කර දීමේ අරමුණ පෙරදැරි කරගෙන ඔවුන් දිවයිනේ පිහිටි ජාතික පුවත්පත් ආයතන මෙන්ම ගුවන් විදුලි හා රූපවාහිනී ආයතන වෙතද පිටත්කර යැවීමය.

25 February 2025

භාෂා මන්දපෝෂණය

’’සර්, මගේ මිත්‍රයෙක් වචනයක තේරුම ඇහැව්වා. මං දන්න තේරුම කියලා දුන්නා. ඒක හරිද කියලා සැක හැර දැනගන්නයි කතා කළේ.’’

18 February 2025

භාෂාවේ නිරුක්ති අර්ථ

මෙලොව වාසය කරන හැම දැන උගත් කෙනෙකුටම හැමදාම හැම විටම පිහිට වන උපකාර වන සනාතන වටිනාකමෙන් යුත් කරුණු ඇත. ඒවා වනාහි අමිල වූ ඥාන ධන සම්පතකි.මෙම කරුණු දන්නා අය ඒවා පොත්පත්වල එක් රැස් කර තිබේ.

11 February 2025

සංස්කෘත අජීරණය

වත්මන් ඇතැම් සිංහල ආචාර්ය මහාචාර්යවරුන්, ලේඛකයන්, පරිවර්තකයන් මෙන්ම සාහිත්‍ය හා දේශපාලන විචාරකයෝ ද සිංහල භාෂා භාවිතය කෙසේ වෙතත් සංස්කෘත භාෂාවේ නිරුක්ත්‍යර්ථ පිළිබඳ බින්දු මාත්‍ර වැටහීමකිනුදු තොරවම චතුර්වේද පාරප්‍රාප්ත බමුණු ගුරුන්ගේද ගුරුන් සේ අලුත් අපභ්‍රංශ සංස්කෘත වචන වාත්තු කිරීමෙහිලා රුසියන්ව සිටිති.එසේ වාත්තු කරන ලද සංස්කෘත වචන කීපයක් මෙන්න.

04 February 2025

අපභ්‍රංශ සංස්කෘතකාරයෝ

සාහිත්‍යය හා දේශපාලනය විෂය කර ගනිමින් ලේඛන කාර්යෙහි නිරත වත්මන් බොහෝ සිංහල ලේඛකයෝ උග්‍ර රෝග දෙකකට ගොදුරුව සිටිති.

28 January 2025

සාහිත්‍යයේ ශෘංගාරය

භද්‍ර යෞවන වියෙහි කල් ගෙවන සුකුමාරමතික ප්‍රේමවන්තයන්ගේ ප්‍රේම අල්ලාප සල්ලාප රසාලිප්ත කොට වර්ණනා කිරීම සාහිත්‍ය නිර්මාණකරුවෙකුට මිස හුදු වාර්තාකරුවෙකුට නොකළ හැක්කකි.

21 January 2025

හෙළ බසට ගිය කල

අපගේ පුරාතන සිංහල සාහිත්‍යය යුග වශයෙන් බෙදන කල එහි ප්‍රාරම්භය වශයෙන් විද්වත් සම්මතය වී ඇත්තේ අනුබුද්ධ මහා මහින්ද යතිවරාගමනය සමග සිද්ධ වූ ත්‍රිපිටක ධර්ම සාහිත්‍යයේ සම්ප්‍රාප්තියයි.

14 January 2025

කාලිදාස කවි රස

ලක්දිව නූතන පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය වූකලී 19 වන සියවසේ ඇරඹුණකි. ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ යුගයෙන් පසු සංස්කෘත භාෂා අධ්‍යයනයේ අභිනව ව්‍යාප්තිය සිදුවූයේ එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි.

07 January 2025

භාෂාවේ පරිහානියද? භාවිතයේ පරිහානියද?

කවර භාෂාවක් වුවද ප්‍රගුණ කිරීමේදී කුසලතා සතරක් වර්ධනය කර ගැනීම අනිවාර්ය බව භාෂාවිඥයන්ගේ මතයයි. භාෂාවේ චතුර්විධ කුසලතා වර්ධනය ලෙස එය හැඳින්වේ.

31 December 2024

සිංහලයෝ කවියෝය

’’Language is the the greatest achievement of Culture; Poetry is the greatest achievement of Language.’’

24 December 2024

කාමරාගය සහ බුදුන් වහන්සේ

මෙරට බොහෝ මවුපියන්, වැඩිහිටියන් මෙන්ම ගුරුවරුන්ද ලිංගික කරුණු සම්බන්ධයෙන් අවිද්‍යා අන්ධකාරයේ පසුවන්නන් බව ඔවුන් ගේ අදහස් උදහස්, ආකල්ප විකල්ප මගින් මොනවට ප්‍රකට වෙයි.

17 December 2024

පොතට සම්මාන බසට අවමාන

දිගු කලක පටන් මම සෑම සතියක් නෑරම ජාතික ගුවන්විදුලිය ඔස්සේ ’පෙරවදන’ නමින් පොත්පත් හඳුන්වාදීම අරබයා වැඩසටහනක් ඉදිරිපත් කරමින් සිටියෙමි.

10 December 2024

යථාවාදී තථාකාරී ලේඛකයා

මෙරට වත්මන් ලේඛක පරපුර අතින් බිහිවෙන ඇතැම් කවි , ගීත , කෙටි කතා , නවකතා ආදි නිර්මාණ මගින් පීඩිත පන්ති හැඟීම , මානව දයාව , සටන්කාමිත්වය යන වෙසෙස් ගුණාංග ප්‍රකට වුවද ඒ නිර්මාණ කළ ඇතැමුන්ගේ චරිත තුළ එම ගුණාංග සැබෑ ලෙස පිහිටා නොමැති බව පසක් වන අවස්ථා දුලබ නොවේ.

03 December 2024

භාෂා පරිහානියේ රෝග නිදානය

ජගත්.ජේ.එදිරිසිංහයන් ෆේස්බුක් මගින් මගේ අවධානයට ලක් කළ විකාර වාක් ප්‍රයෝග පිළිබඳ සුලමුල විවරණය කරමින් මා වරක් එෆ්බීයට සැපයූ පිළිතුරු ලිපිය මගේ ’මතක සහ මතය’ පාඨක පිරිසගේ ශාස්ත්‍ර ලාභය උදෙසා මම පසුගිය සතියේ ලංකාදීප ’මතු මහල’ මගින් ’සිංහලයේ වෙසෙස් වියරණ ලකුණු’ යන මැයින් යුතුව පුන ප්‍රචාරය කළෙමි.

26 November 2024

සිංහලයේ වෙසෙස් වියරණ ලකුණු

’ෆේස් බුක්’ මාධ්‍යයේ මගේ සහෘද, මාතෘ භාෂා මාමක ලේඛකයෙකු වන ජගත් ජේ එදිරිසිංහයන් වරක් එෆ්බීය මගින්ම මට පහත දැක්වෙන පණිවිඩය එවා තිබුණි.

19 November 2024