ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පවතින ගැටුම කලාපීය මිලිටරි ගැටලුවක් පමණක් නොව එය ගෝලීය ආර්ථික කම්පනයකට මාර්ගය සකසා ඇත. කුඩා ආනයන මත යැපෙන ශ්රී ලංකාව වැනි රාජ්යයකට, මෙවැනි යුද්ධයක් ආර්ථික පීඩනයේ බහු ස්ථර නිර්මාණය කර තිබේ.
ශ්රී ලංකාව භූගෝලීය වශයෙන් මැද පෙරදිගින් බොහෝ දුරස් වුව ද, එහි ආර්ථිකය බලශක්ති ආනයන, වෙළෙඳාම, සංක්රමණය සහ මූල්ය ප්රවාහ හරහා එම කලාපයට ගැඹුරින් සම්බන්ධ වේ. එබැවින් බලපෑම සෘජු හා වක්ර වන අතර, බොහෝ අවස්ථාවල දී ක්ෂණික බලපෑම් ඇති කරයි.
වඩාත්ම දෘශ්යමාන හා බලගතු බලපෑම්වලින් ප්රමුඛ වන්නේ තෙල් මිල ගණන්වල සිදුවන දැඩි ඉහළ යාම් ය. මැදපෙරදිග විශේෂයෙන් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවට රටවල්, ලෝකයේ තෙල්වලින් සැලකිය යුතු කොටසක් සපයයි. යුද්ධය මෙම කලාපයට බාධා කරන විට, ගෝලීය තෙල් සැපයුම අවිනිශ්චිත වන අතර, මිල ගණන් තියුණු ලෙස ඉහළ යාමට ද නියමිතය. මෑත කාලීන වර්ධනය පෙන්නුම් කරන්නේ නැව් මාර්ගවල බාධා සහ අවහිර කිරීම් හේතුවෙන් තෙල් මිල දැනටමත් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. සිය ඉන්ධන සියල්ලම පාහේ ආනයනය කරන ශ්රී ලංකාවට මෙය බරපතළ ආර්ථික පීඩනයක් ගෙන දෙනු ඇත. වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියන ගණනක් ඉන්ධන ආනයන සඳහා වැය කරන අතර, ගෝලීය මිල ගණන්වල සුළු වැඩිවීමක් පවා ජාතික මට්ටමේ දැවැන්ත වැඩිවීමක් බවට පරිවර්තනය වේ.
නිදර්ශනයක් වශයෙන් ගෝලීය තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 10 කින් පමණක් ඉහළ ගියහොත් ශ්රී ලංකාවට ඉන්ධන ආනයන සඳහා අමතර ඩොලර් මිලියන සිය ගණනක් වැය කිරීමට සිදු විය හැකිය. මෙය එක් අතකින් වෙළෙඳ හිඟය වැඩි වීමට බලපාන අතර, අනෙක් අතට විදේශ විනිමය සංචිත මත පීඩනයක් ඇති කරයි. ප්රායෝගිකව, මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඉන්ධන, ඖෂධ සහ ආහාර වැනි අත්යවශ්ය ආනයන සඳහා ගෙවීමට රජය විශාල අමතර පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවන බවය. දින හතරක වැඩ සතියක් හදුන්වා දීමට සිදු වීම ම මෙහි බලපෑම කොතෙක් ද යන කාරණය අවබෝධ කර ගැනීමට ප්රායෝගික නිදර්ශනයකි.
තවත් ප්රධාන බලපෑමක් වන්නේ උද්ධමනයයි. ඉන්ධන මිල වැඩි වන විට ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම සාමාන්ය කරුණකි. මෙය ආහාර, විදුලිය, භාණ්ඩ සහ සේවා යන සෑම භාණ්ඩයකම සහ සේවාවකම පාහේ මිලට බලපායි. ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම නිෂ්පාදන හා බෙදා හැරීමේ පිරිවැය වැඩි කිරීමකි. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සමස්ත ආර්ථිකයම දැඩි උද්ධමන ඉහළ යාමකට ලක් වේ. තෙල් මිල ඉහළ යාම ඉන්ධන, විදුලිය සහ ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම හරහා ශ්රී ලංකාවේ උද්ධමනය සෘජුවම ඉහළ නංවනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
යුද්ධය ශ්රී ලංකාවේ මුදල් ස්ථාවරත්වයට ද බලපායි. ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාව වැඩි වන විට, ආයෝජකයෝ තම මුදල් ඇමෙරිකානු ඩොලරය වැනි ශක්තිමත් මුදල් වර්ග වෙත යොමු කිරීමට නැඹුරු වෙති. මෙය එක් අතකට ඩොලරය ශක්තිමත් කිරීමක් වන අතර, ශ්රී ලංකා රුපියල වැනි මුදල් වර්ග දුර්වල ද කරයි. දුර්වල රුපියලක් යනු ආනයන වඩාත් මිල අධික වන අතර, උද්ධමනය තවදුරටත් වැඩි කරන්නකි. ආර්ථික වාර්තාවලට අනුව තෙල් මිල ඉහළ යාම සහ ශක්තිමත් ඩොලරයක් ශ්රී ලංකා රුපියල අවප්රමාණය වීමට හේතු විය හැකි අතර, එමගින් රටේ බාහිර මූල්ය තත්වය නරක අතට හැරේ.
නිදර්ශන ලෙස, රුපියල ඩොලරයකට රුපියල 300 සිට 320 දක්වා අවප්රමාණය වුවහොත්, ගෝලීය මිල ගණන් එලෙසම පැවතුණ ද, ඉන්ධන ආනයනය කිරීමේ පිරිවැය ස්වයංක්රීයව වැඩි වේ. මෙය ද්විත්ව බරක් ඇති කරයි. ඒ ඉහළ ගෝලීය මිල ගණන් සහ දුර්වල දේශීය මුදල් ඒකකයක් වශයෙනි.
බලපෑමේ තවත් තීරණාත්මක මාර්ගයක් වන්නේ ගෙවුම් ශේෂයයි. ශ්රී ලංකාව සංචාරක ව්යාපාරය, අපනයන සහ ප්රේෂණවලින් ලැබෙන විදේශ විනිමය ඉපැයීම් මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. මැද පෙරදිග දිගුකාලීන ගැටුමක් මේ ප්රවේශ තුනම අඩපණ කළ හැකිය. යුද්ධයේ අඛණ්ඩතාව, ශ්රී ලංකාව ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදයකට ගෙන යා හැකි බවට ආර්ථික විද්යාඥයෝ අනතුරු අඟවති.
ප්රේෂණ විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. ශ්රී ලාංකික ශ්රමිකයන් විශාල සංඛ්යාවක් මැද පෙරදිග රටවල සේවය කරන අතර, රටේ විදේශ ආදායමෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් ඔවුන්ගෙන් ලැබේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, ප්රේෂණවලින් සියයට 80 ක් පමණ පැමිණෙන්නේ එම කලාපයෙනි. යුද්ධය එම රටවල ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට බලපාන්නේ නම්, රැකියා අහිමි විය හැකිය, වැටුප් පහත වැටිය හැකිය, නැතහොත් සේවකයන්ට නැවත නිවෙසට පැමිණීමට සිදුවිය හැකිය. මෙය ශ්රී ලංකාවට විදේශ මුදල් ගලා ඒම අහුරවන්නකි.
සංචාරක ව්යාපාරය යනු තවත් පීඩාවට පත්වන අංශයකි. මැදපෙරදිග යුද්ධය ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාවක් ඇති කරන අතර, ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ගමන් වියදම් වැඩි කරයි. ගුවන් සමාගම් ටිකට්පත් මිල වැඩි කරන අතර, ඇතැම් ගුවන් මාර්ගවලට බාධා ඇති වීම හේතුවෙන් රක්ෂණ සමාගම් තම මිල ගණන් ඉහළ දැමීම ගුවන් ටිකට්පත් ඉහළ යාමට මූලික සාධකයක් වේ. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ජාත්යන්තරව සංචාරකයෝ අඩුවෙන් ගමන් කිරීමට පෙළැඹෙති. පෙර ආර්ථික අර්බුදවලින් තවමත් යථා තත්වයට පත්වෙමින් සිටින ශ්රී ලංකාව, විදේශ විනිමය සඳහා සංචාරක ව්යාපාරය මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. සංචාරකයන්ගේ පැමිණීම පහත වැටීම යනු හෝටල්, ප්රවාහන සේවා සහ කුඩා ව්යාපාර සඳහා දැවැන්ත ප්රහාරයකි.
වෙළෙඳාමට ද බොහෝ ආකාරවලින් බලපෑම් එල්ල වේ. ශ්රී ලංකාව මැද පෙරදිග රටවලට තේ සහ ඇඟලුම් වැනි භාණ්ඩ අපනයනය කරනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, එම ආර්ථික අවස්ථා යුද්ධයේ බලපෑමට ලක් වුවහොත්, ආනයන සඳහා ඇති ඉල්ලුම පහත වැටීමේ අවදානම ද ඇත. ඊට අමතරව, ඉහළ රක්ෂණ වියදම් සහ ප්රමාදය හේතුවෙන් නැව් මාර්ග අවදානම් සහ මිල අධික වේ.
තවත් වක්ර නමුත් තීරණාත්මක බලපෑමක් ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ කෘෂිකර්මාන්තය කෙරෙහි එල්ල වේ. බොහෝ පොහොර සහ කෘෂිකාර්මික යෙදවුම් ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළට සම්බන්ධ වී හෝ ගැටුමෙන් බලපෑමට ලක් වූ මාර්ග හරහා ආනයනය කෙරේ. සැපයුම් දාම අවහිර වුවහොත්, පොහොර මිල ඉහළ යා හැකිය. එසේත් නැතහොත් හිඟයක් ඇති විය හැකිය. මෙය කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතාව අඩු කර ආහාර මිල ඉහළ යාමේ අවදානම ඇති කරයි.
තවත් වැදගත් බලපෑමක් වන්නේ රජයේ ප්රතිපත්ති සහ ආර්ථික කළමනාකරණයයි. ඉහළ යන පිරිවැය සහ හිඟයට මුහුණ දෙන විට, රජය ඉන්ධන සලාකනය, වැඩ කරන දින අඩු කිරීම හෝ සහනාධාර වැනි හදිසි පියවර හඳුන්වා දිය හැකිය. මෑතක දී දක්නට ලැබුණු පරිදි, ඉන්ධන හිඟය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාව දැනටමත් දින හතරක වැඩ සතියක් අනුගමනය කර ඇත. එවැනි පියවර කෙටි කාලීනව උපකාරී විය හැකි නමුත්, ආර්ථික ඵලදායිතාව සහ වර්ධනය අඩු කරනු ලබයි.
ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද - ඉරාන ගැටුමකට මුහුණ දීමේ දී ඉන්දියාව සහ ශ්රී ලංකාව අතර ඇති එක් ප්රධාන වෙනසක් වන්නේ ඔවුන්ගේ බලශක්ති ආරක්ෂාව සහ ආර්ථික ඔරොත්තු දීමේ මට්ටමයි. විශාල හා විවිධාංගීකරණය වූ ආර්ථිකයක් ලෙස ඉන්දියාවට තෙල් ආනයනය සඳහා බහු මූලාශ්ර සහ ගෝලීය මිල කම්පන අවශෝෂණය කර ගැනීමට ශක්තිමත් මූල්ය ධාරිතාවක් ඇත. එය රුසියාව, මැදපෙරදිග සහ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු විවිධ රටවලින් තෙල් ආනයනය කරන අතර, බාධා ඇති වූ විට සැපයුම්කරුවන් මාරු කිරීමට ඉඩ සලසයි. ඊට වෙනස්ව, ශ්රී ලංකාව ආනයනික ඉන්ධන මත බෙහෙවින් රඳා පවතින අතර, සීමිත විදේශ සංචිත ඇති බැවින් එය හදිසි මිල ඉහළ යාමකට අතිශයින් ගොදුරු වේ.
තවත් තීරණාත්මක වෙනසක් ඇත්තේ ප්රේෂණ සහ ශ්රම සංක්රමණ ව්යුහය තුළ ය. ඉන්දියාව සහ ශ්රී ලංකාව යන දෙරටේම මැද පෙරදිග විශාල සේවක සංඛ්යාවක් සිටින නමුත්, විදේශ විනිමයේ ප්රධාන මූලාශ්රයක් ලෙස ශ්රී ලංකාව විදේශ විනිමය මත බොහෝ සෙයින් රඳා පවතී. ශ්රී ලංකාවේ ප්රේෂණ ජාතික ආදායමෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් වන අතර, ගෙවුම් ශේෂය පවත්වා ගැනීම සඳහා ඉතා වැදගත් වේ. ඉන්දියාවට ද විශාල ප්රේෂණ ලැබේ. එනමුත් එහි ආර්ථිකය වඩාත් විවිධාංගීකරණය වී ඇති අතර, තොරතුරු තාක්ෂණ අපනයන, නිෂ්පාදන සහ දේශීය වෙළෙඳපොළවලින් ශක්තිමත් දායකත්වයක් ලැබේ.
නිදර්ශන ලෙස එක්සත් ජනපද - ඉරාන යුද්ධය මැදපෙරදිග ආර්ථිකය අස්ථාවර කළහොත්, සංක්රමණික සේවකයන් සඳහා රැකියා අවස්ථා පහත වැටිය හැකිය. එවැනි තත්වයක් තුළ ශ්රී ලංකාව විදේශ මුදල් ගලා ඒමෙහි බරපතළ පහත වැටීමකට මුහුණ දෙනු ඇති අතර, එය අත්යවශ්ය භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමේ හැකියාවට සෘජුවම බලපායි. ප්රේෂණ මත යැපෙන පවුල්වලට ද මූල්ය දුෂ්කරතා අත්විඳිය හැකිය. ඉන්දියාවේ, සමහර සේවකයන්ට රැකියා හෝ ආදායම අහිමි විය හැකි වුව ද, සමස්ත ආර්ථික බලපෑම අඩු බරපතළ වන්නේ ප්රේෂණ යනු වඩා විශාල ආර්ථික පද්ධතියක එක් කොටසක් පමණක් බැවිනි.
සමස්තයක් වශයෙන්, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද - ඉරාන යුද්ධය ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අවදානම පමණක් නොව එහි සංවර්ධන ආකෘතිය තුළ ගැබ්ව ඇති ගැඹුරු ව්යුහාත්මක දුර්වලතා ද හෙළි කරයි. අර්බුදය හුදෙක් බාහිර කම්පනයක් ලෙස නොසලකනවා වෙනුවට, එය දිගුකාලීන ප්රතිපත්ති අසාර්ථකත්වයේ පිළිබිඹුවක් ලෙස විවේචනාත්මකව තේරුම් ගත යුතුවේ. ආනයනික බලශක්තිය මත අධික ලෙස යැපීම, සීමිත අපනයන විවිධාංගීකරණය සහ ප්රේෂණ මත අධික ලෙස යැපීම. ගෝලීය ගැටුම් නොවැළැක්විය හැකි වුව ද, ඒවායේ විනාශකාරී බලපෑම අසමාන වන අතර, ශ්රී ලංකාවේ අත්දැකීම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ බිඳෙන සුළු ආර්ථික අසමාන ප්රතිවිපාක දරා සිටින ආකාරයයි.
වඩාත් ධරණීය දෘෂ්ටි කෝණයකින් බලන විට, අර්බුදය තාවකාලික බාධාවක් ලෙස පමණක් නොව ව්යුහාත්මක ගණනය කිරීමේ මොහොතක් ලෙස සකස් කළ යුතුය. එය ශ්රී ලංකාවට එහි ආර්ථික ප්රමුඛතා, විශේෂයෙන් අස්ථාවර ගෝලීය පද්ධති මත යැපීම නැවත සිතා බැලීමට ඉඩ හසර නිර්මාණය කර ඇත. කෙටි කාලීන අර්බුද කළමනාකරණයෙන් ඔබ්බට දිගු කාලීන තිරසාරභාවය කරා නව ප්රවේශයකින් ගමන් කළ යුතුය. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සඳහා ආයෝජනය කිරීම, දේශීය නිෂ්පාදනය ශක්තිමත් කිරීම සහ බාහිර මූල්ය ගලා ඒම් මත යැපීම අඩු කිරීම වැදගත් බව අද්යතන නිදර්ශන පැහැදිලි කරයි. එවැනි පරිවර්තනයකින් තොරව, සෑම ගෝලීය ගැටුමක්ම දේශීය අර්බුදයක් බවට පරිවර්තනය වන අවදානම් චක්රයක සිරවී සිටීමට ශ්රී ලංකාවට සිදුවේ. එබැවින් එක්සත් ජනපද - ඉරාන යුද්ධයේ සැබෑ වැදගත්කම පවතින්නේ එහි ක්ෂණික ආර්ථික බලපෑම තුළ පමණක් නොව, මූලික වශයෙන් නැවත යොමු කරන ලද ආර්ථික උපාය මාර්ගයක හදිසි අවශ්යතාව නිරාවරණය කිරීම තුළ ය.
(***)
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd