ලංකාවේ දකුණු වෙරළට ඔබ්බෙන් එක්සත් ජනපද සබ්මැරීනයක් විසින් ඉරාන නාවික නෞකාවක් වන IRIS Dena ගිල්වා දැමීම ඛේදජනක සමුද්රීය සිදුවීමකට වඩා වැඩියමක් නියෝජනය කරයි.
නූතන ගැටුම් සාම්ප්රදායික රඟහලෙන් ඔබ්බට ගොස් දුරස්ථ සමුද්රීය කලාපවලට පැතිරෙන ආකාරය එය නිරූපණය කරයි. මෙම සිදුවීම වාර්තාවී ඇත්තේ ශ්රී ලංකාවේ වෙරළ තීරයේ සිට ගාල්ල අසල නාවික සැතපුම් 40-44ක් පමණ දුරින් වන අතර එය ශ්රී ලංකාවේ භෞමික මුහුදෙන් පිටත නමුත් එය සුවිශේෂ ආර්ථික කලාපය (EEZ) තුළ සිදුවී ඇත. නීතිමය දෘෂ්ටි කෝණයකින්, මෙම භූගෝලීය විස්තරය වැදගත්වේ.
සමුද්රීය අවකාශ නීත්යනුකූලව ඒකාකාරී නොවේ. සාගර නීතිය ඒවා විවිධ නීතිමය තන්ත්ර සහිත වෙනස් කලාපවලට බෙදා ඇත. දේශීය මුහුද, යාබද කලාපය, සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය සහ මහ මුහුද මෙම කලාපවේ. එවැනි අවකාශවල හමුදාමය ක්රියා මාර්ග සිදුවනවිට එය සාගර නීතිය පමණක් නොව මුහුදේ සන්නද්ධ ගැටුම් පාලනය කරන එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තියේ සහ ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතියේ පුළුල් රාමු ද සම්බන්ධ කරයි. එබැවින් මධ්යස්ථ වෙරළබඩ රාජ්යයකට යාබද ජලයේ යුද නැවක් ගිල්වා දැමීම සංකීර්ණ නීතිමය ප්රශ්න මතු කරයි. මේවාට එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තිය යටතේ බලය භාවිත කිරීම නීත්යනුකූල ද යන්න මෙහෙයුම UNCLOS (සාගර සම්මුතිය) යටතේ EEZ හිනාවික නිදහස සහ අධිකරණ බල සීමාවලට ගරු කළේ ද යන්න සහ ප්රහාරය පැවැත්වීම නාවික යුද්ධයට අදාළ වන ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතියේ මූලධර්මවලට අනුකූල ද යන්න ඇතුළත්වේ.
බලය භාවිත කිරීම සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්ති රාමුව
නීතිමය විවාදයේ කේන්ද්ර යවන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තියේ 2(4) වගන්තිය යටතේ බලය භාවිත කිරීම තහනම් කිරීමයි. මෙම විධි විධානයෙන් රාජ්ය ඕනෑම රාජ්යයක භෞමික අඛණ්ඩතාවට හෝ දේශපාලන ස්වාධීනත්වයට එරෙහිව තර්ජනය කිරීමෙන් හෝ බලය භාවිත කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. විදේශීය යුද නැවකට ටෝපිඩෝ ප්රහාරයක් පැහැදිලිවම ජාත්යන්තර නීතියේ බලය භාවිත කිරීමක් වේ. එවැනි බලයක් සාධාරණීකරණය කළ හැක්කේ පිළිගත් නීතිමය මාර්ග දෙකක් හරහා පමණි. VII වැනි පරිච්ඡේදය යටතේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් අවසරදීම හෝ ප්රඥප්තියේ 51 වැනි වගන්තිය යටතේ ස්වයං ආරක්ෂාව සඳහා ආවේණික අයිතිය හැර වෙනත් අවසරයක් මේ සඳහා හිමි නොවේ. ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ අවසරයක් නොමැති විට, ප්රහාරක රාජ්යය සන්නද්ධ ප්රහාරයක් මැඩ පැවැත්වීමට හෝ ආසන්න තර්ජනයක් වැළැක්වීමට ක්රියා මාර්ගය අවශ්ය බව පෙන්නුම් කළ යුතුය. ස්වයං-ආරක්ෂාව පිළිබඳ මූලධර්මයට අවශ්යතාව සහ සමානුපාතිකත්වය පිළිබඳ නිර්නායක අවශ්යවේ, සාම්ප්රදායික ජාත්යන්තර නීතියේ ගැඹුරින් අන්තර්ගත මූලධර්ම මගින් පෙන්වා දෙන්නේ සාමකාමී හෝ අඩුබලගතු විකල්ප නොමැතිවිට පමණක් බලය භාවිත කළ යුතු බවයි. සමානුපාතිකත්වයට ප්රතිචාරයේ පරිමාණය සහ බලපෑම් තර්ජනය ඉවත් කිරීමට අවශ්යදේට සීමා කිරීම අවශ්යවේ. විශාල නාවික යාත්රාවක් ගිල්වීම අනිවාර්යයෙන්ම මෙම අවශ්යතා සම්බන්ධයෙන් ප්රශ්න මතු කරයි. ඉලක්ක කරගත් නෞකාව සතුරු මෙහෙයුම්වල ක්රියාකාරීව නිරත නොවූයේ නම් හෝ ආසන්න තර්ජනයක් ඉදිරිපත් නොකළේ නම්, ප්රහාරය අසමානුපාතික හෝ නීති විරෝධී බලය යෙදවීමක් ලෙස සංලක්ෂිත විය හැකිය.
UNCLOS යටතේ සමුද්රීය කලාප සහ අධිකරණ බලය
අදාළ නීතිමය තන්ත්රය තීරණය කිරීමේ දී සිද්ධියේ ස්ථානය තීරණාත්මකවේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ සාගර නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියේ (UNCLOS) 2 සහ 3 වගන්ති යටතේ, වෙරළ බඩ රාජ්යයක් එහි මූලික ස්ථානයේ සිට නාවික සැතපුම් 12 ක් දක්වා එහි දේශීය මුහුද මත ස්වෛරීභාවය ක්රියාත්මක කරයි. මෙම කලාපයෙන් ඔබ්බට 57 වැනි වගන්තිය යටතේ දැක්වෙන නාවික සැතපුම් 200 ක් දක්වා විහිදෙන සුවිශේෂ ආර්ථික කලාපය පිහිටා ඇත. EEZ තුළ, වෙරළබඩ රාජ්යයට පූර්ණ ස්වෛරීභාවයක් නොමැති නමුත් 56 වැනි වගන්තියේ දක්වා ඇති පරිදි ස්වාභාවික සම්පත් ගවේෂණය කිරීම, සූරාකෑම, සංරක්ෂණය කිරීම සහ කළමනාකරණය කිරීමේ අරමුණ සඳහා ස්වෛරී අයිතිවාසිකම් භුක්ති විඳියි. 87 වැනි වගන්තියේ ලැයිස්තු ගත කර ඇති සාගර කටයුතු කිරීමේ නිදහස ඇතුළත් 58 වැනි වගන්තියේ පිළිගත් පරිදි, නාවික සහ ගුවන් ගමන් ඇතුළුව EEZ හි වැදගත් නිදහස් ක්රියාකලාප අනෙකුත් රාජ්ය රඳවා ගනී. කෙසේ වෙතත්, මෙම නිදහස ක්රියාත්මක කිරීම සාමාන්ය ජාත්යන්තර නීතියට අනුකූල විය යුතුය. EEZ හුදෙක් හමුදා ක්රියා මාර්ග සීමාරහිතව පවතින නීති විරෝධී අවකාශයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. වෙරළ බඩ රාජ්ය පාරිසරික ආරක්ෂාව, නාවික කටයුතුවල ආරක්ෂාව සහ සමුද්ර සම්පත් සංරක්ෂණය සඳහා නීත්යනුකූල අවශ්යතා රඳවා ගනී. එබැවින්, ගිල්වීම ශ්රී ලංකාවේ භෞමික ස්වෛරීභාවය සෘජුවම උල්ලංඝනය කිරීමක් නොවිය හැකි වුවද, එය සිදුවූයේ ශ්රී ලංකාව නීත්යනුකූලව පිළිගත් අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් ඇති සමුද්ර කලාපයකය.
ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතිය සහ නාවික යුද නීතිය
සිද්ධිය සිදුවන අවස්ථාවේ එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර සන්නද්ධ ගැටුමක් පැවතුණේ නම්, යුද නෞකාව ගිලීයාම නාවික යුද්ධය පාලනය කරන ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතියේ නීති යටතේ ද ඇගැයීමට ලක් කළ යුතුය. නාවික යුද නීතිය ගොඩබිම් යුද්ධයට වඩා අඩුවෙන් සංග්රහ කර ඇති අතර, එහි මූලධර්ම සාම්ප්රදායික ජාත්යන්තර නීතියෙන්, මුහුදේ සන්නද්ධ ගැටුම් සඳහා අදාළ වන ජාත්යන්තර නීතිය පිළිබඳ සැන්රෙමෝ අත්පොත (San Remo Manual on International Law Applicable to Armed Conflicts at Sea 1994) සහ ජිනීවා සම්මුතීන්හි අදාළ විධිවිධානවලින් ලබා ගෙන ඇත. සටන්කරුවන් වෙනස් කොට හඳුනා ගැනීම පිළිබඳ මූලධර්මය යටතේ, සන්නද්ධ ගැටුමකට සම්බන්ධ පාර්ශව හමුදා අරමුණු සහ සිවිල් වස්තු අතර වෙනස හඳුනා ගත යුතුය. යුද නැව් සාමාන්යයෙන් නීත්යනුකූල හමුදා ඉලක්ක ලෙස සලකනු ලබන්නේ ඒවා රාජ්යයක සන්නද්ධ හමුදාවල කොටසක් වන බැවිනි. එබැවින්, ප්රතිපත්තිමය වශයෙන්, නාවික නෞකාවක් ඉලක්ක කිරීම ස්වයංක්රීයව IHL උල්ලංඝනය නොකරයි.
කෙසේ වෙතත්, ප්රහාරයේ නීත්යනුකූලභාවය අනෙකුත් මූලික මූලධර්ම මත ද රඳා පවතී. සමානුපාතිකත්වය පිළිබඳ මූල ධර්මය මගින් සිවිල් ජීවිත අහිමිවීමට හෝ අපේක්ෂිත යුදමය වාසියට සාපේක්ෂව අධික වන සිවිල් වස්තුවලට හානි කිරීමට අපේක්ෂා කරන ප්රහාර තහනම් කරයි. ඉලක්කයම නීත්යනුකූල වියහැකි වුවද ප්රහාරයේ ප්රතිවිපාක (අසල සිවිල් යාත්රාවලට ඇති අවදානම් හෝ පාරිසරික හානිය වැනි) සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
වෙරළබඩ රාජ්යයේ මුහුදුබත් නාවිකයන් සෙවීම් සහ මුදාගැනීමේ වගකීම්
ගිලෙන යාත්රාව මගින් ආපදා ඇමතුම නිකුත් කළ පසු, ශ්රී ලංකාවේ ක්ෂණික නීතිමය වගකීම මුහුදේ දී ආධාර සැපයීමේ යුතුකමෙන් පැන නැගුණි. UNCLOS 98 වැනි වගන්තිය මගින් සෑම රාජ්යයක්ම ඵලදායී සෙවීම් සහ මුදාගැනීමේ සේවා ස්ථාපිත කිරීම ප්රවර්ධනය කිරීම සහ එහි ධජය සහිත නැව් මුහුදේදී විපතට පත් පුද්ගලයන්ට සහාය වීම සහතික කිරීම අවශ්යවේ. මෙම වගකීම ජාත්යන්තර සමුද්රීය සෙවීම් සහ මුදාගැනීමේ සම්මුතිය (International Convention on Maritime Search and Rescue 1979) සහ දිගු කාලීන සමුද්රීය භාවිතය මගින් ශක්තිමත් කර ඇත. වැදගත් වන්නේ, විපතට පත්වූවන්ගේ ජාතිකත්වය හෝ හදිසි අවස්ථාවට හේතුවූ තත්ව නොසලකා රාජකාරිය අදාළවේ. එබැවින් දිවි ගලවා ගත් අය බේරා ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකාව නාවික සහ ගුවන් හමුදා වත්කම් යෙදවීම සමුද්රීය නීතියේ අන්තර්ගත මූලික මානුෂීය බැඳීමකට අනුකූලවීම පිළිබිඹු කරයි. සමුද්රීය සන්දර්භය තුළ, ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් වගකීම හෝ දේශපාලන පෙළ ගැස්ම පිළිබඳ ප්රශ්නවලට වඩා ප්රමුඛත්වය ගනී.
යුද නෞකා විනිර්මුක්තිය සහ වෙරළබඩ-රාජ්ය අධිකරණ බලයේ සීමා
යුද නැව් ජාත්යන්තර නීතියේ විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. ඒවා ධජය පියාසර කරන රාජ්යයේ ස්වෛරීභාවයේ පාවෙන දිගුවක් ලෙස සලකනු ලබන අතර අනෙකුත් රාජ්යයන්ගේ අධිකරණ බලයෙන් ස්වෛරී ප්රතිශක්තිය භුක්ති විඳියි. මෙම මූලධර්මයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස, ශ්රී ලංකාව වැනි වෙරළබඩ රාජ්යයකට යාත්රාව හෝ එහි මෙහෙයුම් ක්රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් ආක්රමණශීලී පරීක්ෂණ සිදු කිරීමට ඇත්තේ සීමිත බලයක් පමණි. දිවි ගලවා ගත් අය, යානයේ ඇති උපකරණ සහ නිල ලියකියවිලි පාලනය කිරීම ධජ රාජ්යය සතුව පවතින අතර, මෙම අවස්ථාවේදී එය ඉරානය වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්වෛරී ප්රතිශක්තිය සියලු වෙරළ බඩ- රාජ්ය අවශ්යතා ඉවත් නොකරයි. ගිල්වීම නාවික කටයුතු, දූෂණ අවදානම් හෝ පාරිසරික හානි වලට අනතුරු ඇති කරන්නේ නම්, වෙරළබඩ රාජ්යය EEZ තුළ එහි සමුද්ර පරිසරය සහ ආර්ථික අවශ්යතා ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්ය පියවර ගැනීමේ බලය රඳවා ගනී. එබැවින් ශ්රී ලංකාව සියුම් නීතිමය සමතුලිතතාවකට මුහුණ දෙයි. යුද නෞකාවේ ස්වෛරී ප්රතිශක්තියට ගරු කරන අතරම සමුද්ර ආරක්ෂාව සහ පාරිසරික ආරක්ෂාව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා එහි අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් ක්රියාත්මක කරයි.
පාරිසරික බැඳීම් සහ සමුද්ර දූෂණය
නාවික යාත්රාවක් ගිල්වීම හා සම්බන්ධ පාරිසරික අවදානම්වලින් තවත් වැදගත් නීතිමය මානයක් පැන නගී. අවට ජලයේ තෙල් තට්ටු පිළිබඳ වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ දූෂණ ප්රතිවිපාක දැනටමත් මතුවෙමින් පවතින බවයි. UNCLOS 192 වගන්තිය මගින් සමුද්ර පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා සියලුම රාජ්ය මත පොදු වගකීමක් ස්ථාපිත කරයි. මෙම යුතුකම 194 වගන්තියේ තවදුරටත් විස්තර කර ඇති අතර, එමගින් ඕනෑම ප්රභවයකින් සමුද්ර පරිසරය දූෂණයවීම වැළැක්වීම, අඩුකිරීම සහ පාලනය කිරීම සඳහා රාජ්ය පියවර ගත යුතුය. සන්නද්ධ ගැටුම් අතරතුර පවා, පාරිසරික ආරක්ෂාව අදාළ නීතිමය සැලකිල්ලක් ලෙස පවතී. නවීන ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතිය වැඩි වැඩියෙන් හඳුනා ගන්නේ හමුදා මෙහෙයුම් මගින් ස්වාභාවික පරිසරයට පුළුල්, දිගුකාලීන හෝ දැඩි හානියක් සිදුවීම වැළැක්විය යුතු බවයි. ශ්රී ලංකාව වැනි වෙරළබඩ රාජ්ය සඳහා, දූෂණ සිදුවීම් බරපතළ ආර්ථික ඇඟවුම් දරයි. ධීවර, සංචාරක සහ වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සියල්ලම සමුද්රීය පාරිසරික හානිවලින් බලපෑමට ලක්විය හැකිය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, පාරිසරික ආරක්ෂාව නීතිමය බැඳීමක් සහ ජාතික ආර්ථික ප්රමුඛතාවක් බවට පත්වේ.
ගෝලීය සමුද්රීය නීති රාමුවට ඇති පුළුල් බලපෑම
ක්ෂණික ඛේදවාචකයෙන් ඔබ්බට, IRIS Dena ගිලීයාම සමකාලීන සමුද්රීය නියෝගය තුළ ගැඹුරු ආතතියක් ඉස්මතු කරයි. සාගර පාලනය වන්නේ ස්ථාවරත්වය, පුරෝකථනය කිරීමේ හැකියාව සහ සාමකාමී සංචලනය සහතික කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති නීතිමය රාමුවකිනි. එහෙත් ප්රධාන භූ දේශපාලනික ගැටුම් දුරස්ථ සමුද්රීය කලාප දක්වා ව්යාප්ත වන විට, මෙම මූලධර්ම සැලකිය යුතු පීඩනයකට මුහුණ දෙයි. දුරස්ථ සාගර ප්රදේශවල නාවික කටයුතු සාමාන්ය දෙයක් බවට පත්වුවහොත්, ආරක්ෂිත ජාත්යන්තර මුහුදු මාර්ග සහ ක්රියාකාරී යුද රඟහල අතර වෙනස ක්රමයෙන් ඛාදනය විය හැකිය. මෙම වර්ධනය ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා වෙරළබඩ රාජ්යවලට විශේෂ අභියෝග එල්ල කරනු ඇත. ඔවුන්ගේ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂිත සමුද්රීය වෙළෙඳ මාර්ග සහ කලාපීය ආරක්ෂාව මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. එබැවින් මෙම සිදුවීම ජාත්යන්තර සාගර නීති රාමුවේ අනාගතය පිළිබඳ මූලික ප්රශ්නයක් මතු කරයි. සාගර නීතිය, එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තිය සහ මානුෂීය නීතියේ මූලධර්ම රාජ්ය හැසිරීම් මත අර්ථවත් සීමා ලෙස පවතින්නේද යන්න තීරණය කිරීමට එය ජාත්යන්තර ප්රජාවට අභියෝග කරයි.
(***)
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd