21 වැනි ශත වර්ෂයේ ගෝලීය දේශපාලනය සහ ආර්ථිකය වෙනත් කාලයකට වඩා දැඩි ලෙස එකිනෙකට බැඳී පවතී. රටක ආර්ථික අර්බුදයක් යනු එම රටේ අභ්යන්තර ගැටලුවක් පමණක් නොව, එය කලාපීය හා ගෝලීය බල සම්බන්ධතා සමග ඍජුව සම්බන්ධ වන භූ-දේශපාලනික සිදුවීමක් ද වේ.
ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් මෑතකාලීන ආර්ථික අර්බුදය සහ එයට විසඳුමක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණි ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) මැදිහත්වීම මෙම සත්යය පැහැදිලිවම තහවුරු කරයි.
ආර්ථික අර්බුදයක් යනු රටක අභ්යන්තර මූල්ය ගැටලුවක් ලෙස පමණක් සීමා කර බැලිය නොහැකි සංකීර්ණ සිදුවීමකි. විශේෂයෙන්ම ගෝලීයකරණය සහ අන්තර් සම්බන්ධිත ලෝක පද්ධතියක් තුළ, රටක ආර්ථික අස්ථාවරතාව ඉක්මනින්ම භූ-දේශපාලනික අභියෝගයකට පරිවර්තනය වීමට හැකිය. ශ්රී ලංකාවේ මෑතකාලීන ආර්ථික අර්බුදය මෙම සත්යය පැහැදිලිවම පෙන්වා දෙන උදාහරණයකි.
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය උත්සන්න වූයේ විදේශ ණය බර ඉහළ යාම, විදේශ මුදල් හිඟය, රාජ්ය ආදායම් හා වියදම් අතර අසමතුලිතතාව සහ දීර්ඝ කාලයක් පවත්නා අකාර්යක්ෂම ආර්ථික කළමනාකරණය හේතුවෙනි. එහෙත් මෙම අර්බුදය කෙටිකාලයක් තුළ ජාත්යන්තර අවධානයට ලක්වූයේ ශ්රී ලංකාව පිහිටා ඇති භූගෝලීය ස්ථානය නිසාය. ඉන්දියන් සාගරයේ මධ්යයේ පිහිටා ඇති මෙම දූපත් රාජ්යය, ගෝලීය වෙළෙඳ මාර්ග හා කලාපීය බල සම්බන්ධතා සඳහා අතිශය වැදගත් කේන්ද්රස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. ඉන්දියන් සාගරය මධ්යයේ පිහිටා ඇති ශ්රී ලංකාව, ආසියානු, මැද පෙරදිග සහ යුරෝපීය වෙළෙඳ මාර්ග එකට බැඳෙන අතිශය උපාය මාර්ගික ස්ථානයක් දරයි. එබැවින් ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ස්ථාවරතාව හෝ අස්ථාවරතාව කලාපීය බලවතුන්ටත්, ගෝලීය ආර්ථික පද්ධතියටත් ඍජු බලපෑම් ඇති කරයි. මේ හේතුවෙන් IMF මැදිහත්වීම ආර්ථික පියවරක් පමණක් නොව, භූ-දේශපාලනික වැදගත්කමක් දරන උපාය මාර්ගික ක්රියාවක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
මෙවැනි පසුබිමක දී, ආර්ථික අර්බුදයක් දේශපාලන ස්වාධීනත්වයට ද අභියෝගයක් විය හැකිය. මූල්ය සහයෝගය මත දැඩි ලෙස රැඳී සිටීම, රටක් කිසියම් බලකඳවුරකට අධිකව ආසන්න වීමට හේතු විය හැකි අතර, එය දිගුකාලීනව භූ-දේශපාලනික තීරණ ගැනීමේ නිදහස සීමා කළ හැකිය. එබැවින් ආර්ථික අර්බුදය යනු මුදල් හා සංඛ්යාත දත්තවලට සීමා වූ ගැටලුවක් නොව, ජාතික ආරක්ෂාව හා රාජ්ය ස්වාධීනත්වය සමග බැඳුණු ගැටලුවක් ලෙස සැලකිය යුතුය.
අවසන් වශයෙන්, ආර්ථික අර්බුදයකින් භූ-දේශපාලනික අභියෝගයකට පත්වීම අනිවාර්යය සිදුවීමක් නොවුව ද, එය සිදුවිය හැකි යථාර්ථයක් වේ. එය වැළැක්විය හැක්කේ ශක්තිමත් ආර්ථික කළමනාකරණය, විවිධාංගීකරණය කළ විදේශ සම්බන්ධතා සහ ජාතික වශයෙන් එකඟ වූ දිගුකාලීන උපාය මාර්ගයක් මගිනි. එසේ කළහොත්, ආර්ථික අර්බුදයක් පවා රටක භූ-දේශපාලනික ශක්තිය නැවත ගොඩ නැගීමට උපකාරී අවස්ථාවක් බවට පරිවර්තනය කරගත හැකිය.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල යනු නිල වශයෙන් රටවල්වලට මූල්ය සහාය ලබාදෙන, ආර්ථික ස්ථාවරතාව උදෙසා උපදෙස් දෙන අන්තර් ජාතික ආයතනයකි. එහෙත් එහි කාර්යභාරය එයට සීමා නොවේ. IMF මගින් ලබාදෙන ණය සහ ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහන් බොහෝ විට රටක ආර්ථික ප්රතිපත්ති, රාජ්ය කළමනාකරණය සහ සමහර අවස්ථාවල දේශපාලන තීරණ පවා හැඩගස්වයි.
ශ්රී ලංකා සන්දර්භය තුළ IMF මැදිහත්වීමෙන් සිදුවූයේ රටේ ආර්ථිකය ගෝලීය මූල්ය පද්ධතියට නැවත සම්බන්ධ කිරීමයි. IMF සමග එකඟතාවකට පැමිණීමෙන් පසු, ශ්රී ලංකාවට අනෙකුත් ජාත්යන්තර ණය ආධාර සහ ආයෝජකයන් අතර විශ්වාසයක් ගොඩනැගීමට හැකි විය. මෙය භූ-දේශපාලනික වශයෙන් වැදගත් වූයේ ශ්රී ලංකාව කිසියම් බල කඳවුරකට අතිශය අධිකව රැඳී නොසිට, බහුපාර්ශ්වික ආර්ථික සබඳතා පවත්වාගෙන යාමේ අවකාශය ලබා දුන් බැවිනි.
වර්තමාන ලෝකයේ ආසියානු කලාපය විශේෂයෙන්ම ඉන්දියන් සාගර කලාපය බල කඳවුරු අතර තරගයකට ලක්ව ඇත. ප්රධාන බලවත්හු තම ආර්ථික හා ආරක්ෂක බලපෑම මෙම කලාපය තුළ පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කරති. ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා රටකට මෙය අවස්ථාවක් මෙන්ම අභියෝගයක් ද වේ. IMF මැදිහත්වීම මෙම පසුබිම තුළ ශ්රී ලංකාවට යම් සමානුපාතික ආරක්ෂාවක් ලබා දෙයි. IMF වැඩසටහනක් යටතේ සිටින රටක් ලෙස, ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති ජාත්යන්තර මට්ටමේ නිරීක්ෂණයට ලක්වීම, කිසියම් එකම බල කඳවුරකට අධිකව රැඳී සිටීමේ අවදානම අවම කරයි. මෙය රටේ භූ-දේශපාලනික ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කරගැනීමට ද උපකාරී වේ.
IMF මැදිහත්වීමේ මූලික අරමුණ කෙටිකාලීන ආර්ථික ස්ථාවරතාවය වුව ද, එහි දිගුකාලීන උපාය මාර්ගික බලපෑම් වඩාත් ගැඹුරු ය. රාජ්ය වියදම් පාලනය, බදු පද්ධති ප්රතිසංස්කරණ, රාජ්ය ආයතන ප්රතිසංවිධානය සහ විනිවිදභාවය වැඩි කිරීම වැනි පියවර රටක ආර්ථික සංස්කෘතිය පවා වෙනස් කළ හැකිය. ශ්රී ලංකාව තුළ මෙම ප්රතිසංස්කරණ සාර්ථක වුවහොත්, රට දිගුකාලීනව ආයෝජකයන්ට ආකර්ෂණීය ගමනාන්තයක් බවට පත්විය හැකිය. එය විදේශ ඍජු ආයෝජන වැඩිවීමට, නව වෙළෙඳ සබඳතා ගොඩනැගීමට සහ කලාපීය ආර්ථික මධ්යස්ථානයක් ලෙස ශ්රී ලංකාවේ භූමිකාව ශක්තිමත් කිරීමට හේතු විය හැකිය. මෙය භූ-දේශපාලනික වශයෙන් ද බලවත් ප්රතිඵලයක් වන අතර රටේ කටයුතු කලාපීය මට්ටමේ දී වැදගත් ලෙස සලකා බැලීමට ලක්වේ.
ලංකාවේ වර්තමාන ආර්ථික පසුබිම තුළ, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ මැදිහත් වීම සරල මූල්ය අවශ්යතාවක් ලෙස පමණක් සලකා බැලිය නොහැකිය. එය රටේ දිගුකාලීන ආර්ථික සංවර්ධනය, ජාතික ස්වාධීනත්වය සහ භූ-දේශපාලනික සමතුලිතතාව ආරක්ෂා කරගැනීමට අත්යවශ්ය වූ උපාය මාර්ගික තීරණයකි.
IMF යනු තනි රටක දේශපාලන හෝ ආර්ථික අරමුණු නියෝජනය කරන ආයතනයක් නොව, බහුපාර්ශ්වික මූල්ය ආයතනයක් වන බැවින් එහි මැදිහත්වීම සාපේක්ෂව නිෂ්පාදක හා සමානුපාතික ස්වභාවයක් දරයි. ද්විපාර්ශ්වීය ණය හෝ සහයෝගය බොහෝ විට දායක රටවල තමන්ගේම උපාය මාර්ගික, ආරක්ෂක හෝ ආර්ථික අරමුණු ඉටු කරගැනීමට යොදා ගන්නා අතර එය ලබාගන්නා රටේ දිගු කාලීන ස්වාධීනත්වයට ඍජු හෝ අක්රමික බලපෑම් ඇති කළ හැකිය. එයට වෙනස්ව, IMF මැදිහත් වීම රටක ආර්ථික ස්ථාවරතාව සහ පද්ධතිමය ප්රතිසංස්කරණ මත අවධානය යොමු කරමින් රටේ ආර්ථිකය ගෝලීය පද්ධතියට නැවත සම්බන්ධ කිරීමේ කාර්ය භාරයක් ඉටු කරයි.
IMF මැදිහත් වීම ශ්රී ලංකාවට සැපයුම්කරුවන් සහ ආයෝජකයන් අතර විශ්වාසයක් ගොඩ නැගීමට මූලික වේදිකාවක් සපයයි. IMF වැඩසටහනක් යටතේ රටක් ක්රියාත්මක වීම, එම රටේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති, මූල්ය විනය සහ විනිවිදභාවය ජාත්යන්තර මට්ටමේ නිරීක්ෂණයට ලක්වන බවට සංකල්පයක් වේ. මෙය තනි සැපයුම්කරුවකු හෝ තරගකාරී මූල්ය ආයතනයක විශ්වාසයට පමණක් නොව ගෝලීය මූල්ය පද්ධතිය සමග සම්බන්ධ සියලුම පාර්ශ්වලට විශ්වාසදායක පණිවිඩයක් ලෙස ක්රියා කරයි.
අවසන් වශයෙන්, IMF මැදිහත් වීමේ උපායමාර්ගික වැදගත්කම තීරණය වන්නේ එය ශ්රී ලංකාවට තරගකාරී බල සම්බන්ධතා අතර සමතුලිතව සිටීමට ලබා දෙන හැකියාව මතය. එකම සැපයුම්කරුවකු හෝ ආයතනයක හෝ මත අධිකව රැඳී සිටීමෙන් වැළකී, බහුපාර්ශ්වික සහ විවිධාංගීකරණය කළ ආර්ථික සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම, රටේ දිගුකාලීන ආර්ථික ස්ථාවරතාව සහ භූ-දේශපාලනික ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමට මූලික වේ. එම අර්ථයෙන් බැලූ විට, IMF මැදිහත් වීම ශ්රී ලංකාවට ලැබුණු මූල්ය සහාය පමණක් නොව, රටේ ආර්ථික අනාගතය තරගකාරී බල සම්බන්ධතා ඉක්මවා ජාතික වාසියට අනුව හැඩ ගස්වා ගැනීමට ලබා දුන් උපාය මාර්ගික අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
IMF මැදිහත් වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති ප්රධාන විවේචනය වන්නේ එහි සමාජීය බලපෑම්ය. බදු වැඩිවීම, සහන අඩු වීම සහ ජීවන වියදම ඉහළ යාම වැනි කරුණු කෙටි කාලීනව ජනතාවට දැඩි පීඩනයක් ඇති කරයි. මෙවැනි තත්ව නිසි ලෙස කළමනාකරණය නොකළහොත්, සමාජ අස්ථාවරතාව දේශපාලන අර්බුදයකට පත්විය හැකි අතර එය නැවතත් භූ-දේශපාලනික අවදානම් ඉහළ නංවයි. ඒ නිසා IMF වැඩසටහනේ උපායමාර්ගික සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ මූල්ය දත්ත මත පමණක් නොව, එය සමාජීය සාධාරණත්වය සමග කෙසේ ක්රියාත්මක කරන්නේ ද යන්න මතය.
ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය තුළ IMF මැදිහත් වීම සරල මූල්ය ගිවිසුමක් ලෙස බැලීම අසම්පූර්ණ විශ්ලේෂණයකි. එය ආර්ථික, දේශපාලන, සමාජීය සහ භූ-දේශපාලනික මට්ටම් සියල්ලම එකට බැඳී ඇති සංකීර්ණ ක්රියාවලියකි. ශ්රී ලංකාව පිහිටා ඇති උපාය මාර්ගික භූගෝලීය ස්ථානය හේතුවෙන්, මෙම මැදිහත්වීම රටේ අනාගත ආර්ථික සංවර්ධනයට පමණක් නොව, කලාපීය සහ ගෝලීය බල සම්බන්ධතා තුළ ශ්රී ලංකාවේ භූමිකාවට ද දිගු කාලීන බලපෑම් ඇති කරයි.
මෙහිදී ප්රධාන කරුණු පහක් විශේෂයෙන්ම අවධාරණය කළ යුතුය. ඒවා නම් ණය ප්රදානයේ භූ-දේශපාලන බලපෑම, අත්යවශ්ය ආර්ථික ස්ථායිකරණය, කොන්දේසි සහ ප්රතිසංස්කරණ, ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම සහ අස්ථිරතාව සහ විභජනය වැළැක්වීම වේ. පළමු කාරණය වශයෙන් ගවේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ, විශේෂයෙන් විශාල හා සහන නොලැබෙන ණය සම්බන්ධයෙන්, IMF ණය තීරණවලට භූ-දේශපාලන සාධක දැඩි ලෙස බලපාන බවයි. උපාය මාර්ගික වශයෙන් ඉහළ වැදගත්කමක් ඇති ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල්, භූ-දේශපාලන හා මූල්ය ස්ථාවරතාව රැකගැනීමට, බොහෝ විට ඉක්මන් හෝ විශාල මැදිහත්වීම් ලබා ගනී.
දෙවැනි කාරණය නම් රටේ ආර්ථිකයේ ගෙවුම්ශේෂය නැවත ස්ථාපිත කිරීම, උද්ධමනය පාලනය කිරීම සහ මුදල් ඒකකයේ ස්ථාවරතාව පවත්වා ගනිමින් ආර්ථික අර්බුදය පැතිරීම වැළැක්වීමයි. තෙවනුව, IMF මැදිහත්වීම් සඳහා ව්යුහමය සංශෝධන අවශ්ය වේ. එයට රාජ්ය අංශයේ පාලන ක්රමවේදය වැඩි දියුණු කිරීම, මූල්ය පද්ධති ශක්තිමත් කිරීම සහ දත්ත වාර්තාකරණය දියුණු කිරීම වැනි කරුණු ඇතුළත්ය. එමගින් දිගුකාලීන ස්ථාවරතාවට දායක වන බව තහවුරු කරයි. සිව්වැනුව ණය අර්බුද කළමනාකරණය කිරීමේදී IMF ප්රමුඛ භූමිකාවක් ඉටු කරයි. විශේෂයෙන්, බරපතළ ලෙස ණය බරට ලක් වූ සහ අවදානම් සහිත රටවල ණය ස්ථාවරතාව පාලනය කිරීම සඳහා ගෝලීය විද්වත් උපදෙස් සහ සහාය නිරන්තරයෙන් ලබා දෙනු ලබයි. පස්වැනි කාරණය, භූ-දේශපාලන ආතති ඉහළ යන පසුබිමක, ආර්ථික විභජනය වැළැක්වීමටත්, ගෝලීය ස්ථාවරතාවට ඇති අවදානම් අවම කිරීමටත් ශක්තිමත් ගෝලීය මූල්ය ආරක්ෂක ජාලයක් පවත්වා ගැනීම අත්යවශ්ය බව IMF අවධාරණය කරයි.
අවසානයේ, IMF මැදිහත් වීම ශ්රී ලංකාවට ලැබුණු අවස්ථාවක් ද, අභියෝගයක් ද යන්න තීරණය වන්නේ එය රට විසින් කෙසේ භාවිත කරන්නේ ද යන්න මතය. නිසි උපායමාර්ගික දැක්මක්, වගකීම්සහගත නායකත්වයක් සහ ජනතා විශ්වාසය සමග ක්රියාත්මක කළහොත්, මෙම මැදිහත් වීම ශ්රී ලංකාවට ගෝලීය පද්ධතිය තුළ ශක්තිමත්, ස්ථාවර සහ ගෞරවය ලබන රටක් ලෙස නැගී සිටීමට අගනා මං පෙතක් විවෘත කරනු ඇත.
(***)
වවුනියාව විශ්වවිද්යාලයේ,
ව්යාපාර අධ්යයන පීඨයේ,
මූල්ය හා ගිණුම්කරණ අධ්යනාංශයේ,
ගිණුම්කරණ සහ මූල්යය පිළිබඳ ජ්යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය
ආචාර්ය ජී.ආර්.එම්. ගම්ලත්
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd