බුදුන් වහන්සේට උපහාර පිදීමේ කතාව

​වෙසක් කූඩුවල මූලාරම්භය බුද්ධ කාලය දක්වාම දිව යනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය වඩිනා මඟ දෙපස ආලෝකමත් කිරීම සඳහා එදා සිටි බෞද්ධයන් විවිධ පහන් සහ ආලෝක පූජා පැවැත්වූවා.

​විශේෂයෙන්ම, බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසුව උන්වහන්සේගේ ධාතු නිදන් කර තැනූ චෛත්‍ය වටා "ආලෝක පූජා" පැවැත්වීම විශාල පින්කමක් ලෙස සැලකුණා. මුලින්ම ආලෝක පූජාව පැවැත්වූයේ පන්දම් පත්තු කිරීම තුළින් වන අතර ඒ  හරහා  උණ බට හෝ ලී කූරුවලින් සැකිලි තනා, ඒවා රෙදි හෝ කොළවලින් ආවරණය කර, මැදින් පහනක් තබා උස් ස්ථානවල එල්ලීමට මිනිසුන් පුරුදු වුණා.මෙසේ මුලින්ම බකට් පත්තු කිරීම දක්වා පැමිණියා. එය වර්තමාන වෙසක් කූඩුවේ ප්‍රාථමික අවස්ථාවයි.

"ආකාශ ප්‍රදීප" පූජාව (ලංකා ඉතිහාසය)

​ලංකාවේ වෙසක් කූඩු නිර්මාණයේ ආරම්භය ගැන කතා කිරීමේදී, පැරණි රජවරුන් විසින් පවත්වන ලද "ආකාශ ප්‍රදීප" පූජාව ප්‍රධාන තැනක් ගන්නවා.

​පැරණි පොත්පත්වලට අනුව, දුටුගැමුණු, භාතිකාභය සහ පරාක්‍රමබාහු වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ රජවරුන් වෙසක් උත්සවය රාජ්‍ය අනුග්‍රහයෙන් ඉතා ඉහළින් සමරා තිබෙනවා.​ක්‍රිස්තු පූර්ව විසි වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 9 දක්වාම භාතිකාභය රජතුමා වෙසක් උත්සව විසි අට වරක් පවත්වා ඇති බවට මහා වංශයේ සඳහන් වෙනවා.  එමෙන්ම වසභ රජතුමා වෙසක් උත්සව හතළිස් හතර වරක්ද, වෝහාරික තිස්ස රජතුමා දිවයින පුරා සිටින සංඝයා වහන්සේලාට සිවුරු පූජා කරමින් අති උත්කර්ෂවත් අන්දමින් වෙසක් උත්සවය සැමරූ බවටත් සඳහන් වෙනවා. වෙසක් උත්සවය සැමරීම වෙනුවෙන් වෙසක් කූඩු ඔවුන් විසින් එකල උණ බටවලින් විශාල සැකිලි සාදා, ඒවා රෙදිවලින් සරසා, ඇතුළතින් පහන් දල්වා උස් කණුවල සහ ගස්වල එල්ලා තිබෙනවා.​රාත්‍රී කාලයට මුළු පරිසරයම ඒකාලෝක කළ මේවා "කුඩ" (කුඩයක් මෙන් ඉහළින් ආවරණය වූ නිසා) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, පසුව එය "කුඩුව" සහ "කූඩුව" බවට පත් වූ බව විශ්වාස කෙරෙනවා.

​වෙසක් කූඩුවේ හැඩය සහ එහි ඇති ගැඹුරු අර්ථය

​අප සාමාන්‍යයෙන් සාදන අටපට්ටම් වෙසක් කූඩුව පිටුපස සරල කතාවකට වඩා ගැඹුරු බෞද්ධ දර්ශනයක් සැඟවී තිබෙනවා.

​අටපට්ටම් හැඩය (පැති 8)

මෙයින් සංකේතවත් කරන්නේ "අටලෝ දහම" (ලාභ, අලාභ, අයස, යස, නින්දා, ප්‍රශංසා, දුක, සැප) යන්නයි.

​මැද තිබෙන ලොකු කූඩුව

 එයින් අපේ ජීවිතය සංකේතවත් කරනවා.

​වටේට එල්ලන කුඩා කූඩු (පැටවුන්)

අප අවට සිටින නෑදෑ හිතමිතුරන් හෝ අප කරන පින් පව් සංකේතවත් කෙරේ.

​රැළි (රැළි වැල්)

මෙයින් ජීවිතයේ අනිත්‍ය බව (සුළඟට සැලෙන රැළි මෙන් ජීවිතයද අස්ථිරයි) හැඟවෙයි.

කූඩුව දැවී යාම

වෙසක් කූඩුවක් අවසානයේ දිරාපත් වී හෝ ගිනිබත් වී විනාශ වී යනවා. මෙයින් පසක් කර දෙන්නේ බුදුදහමේ මූලික ඉගැන්වීමක් වන "අනිත්‍යය" (සියලු දේ විනාශ වන සුළු බව) යන්නයි.

 වෙසක් කූඩුව යනු හුදෙක් අලංකාරයට කරන නිර්මාණයක් නොව, බුදුන් වහන්සේට ආලෝකයෙන් පූජා පවත්වමින්, සංසාරයේ සහ ජීවිතයේ අනිත්‍යතාවය තේරුම් ගැනීමට එදා සිටි බෞද්ධයන් විසින් නිර්මාණය කරගත් අපූරු සංකේතයකි.කෙසේ නමුත් වෙසක් උත්සවය යනු ධාර්මික ප්‍රීති උත්සවයක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. චූලවංශයේ සඳහන් වන පරිදි එකල මොග්ගල්ලාන රජතුමා විසින් වෙසක් උත්සවය ඉතා විශිෂ්ට ලෙස උත්සව ශ්‍රීයෙන් වෙසක් උත්සවය සැමරූ බවට විශේෂයෙන් සඳහන් කොට තිබේ. එමෙන්ම දෙවන සේන රජතුමා විසින් විශාල ලෙස දන්සල් පැවැත් වූ බවටත් එය පසු කාලීනව නීතියක් බවට පත්කළ බවත්  සඳහන් වේ.වෙසක් උත්සවය මහාවංශයේ සඳහන් වන්නේ “වේසාක කීලං” නොහොත් වෙසක් සැණකෙළිය ලෙසයි. එකල පරාක්‍රමබාහු රජතුමා  දළදා පූජාව පවත්වමින් “වෙසක් කෙළිය” නමින් හඳුන්වමින් සති ගණන් පුද පූජා පවත්වමින් වෙසක් උත්සව පැවැත් වූ බවටත් සඳහන් වේ. එකල රුවන්වැලි සෑය, ශ්‍රී මහා බෝධිය වැනි අපගේ නොමැකෙන පූජනීය ස්ථානවල පහන් පත්තු කරමින් වෙසක් කූඩු ලෙස විවිධාකාර වූ හැඩතල රටා මැවූ කූඩු  පත්තු කර ඇති බවට සඳහන්ව තිබේ. බුදුන් වහන්සේගේ තෙමඟුල සිහිකරමින් අතීතයේ සිට පැවතගෙන ආ වෙසක් උත්සවය රජ කාලයේ පටන් රාජ්‍ය උත්සවයක් ලෙස පිළිබිඹු කරමින් පැවතගෙන ආ බව බෞද්ධ පොතපතෙහි වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ. දේවානම්පියතිස්ස රජු දවසේ සිටම අද දක්වා වෙසක් උත්සවය සැමරීමට මුල් වූ වෙසක් කූඩුව වෙසක් උත්සවයේ  ප්‍රධානතම සංකේතය බවට පත්වී ඇත. මේ වෙසක් මහේ ඔබද  බුදු දහමෙහි සැබෑ අරුත වටහා ගනිමින් බැතියෙන් ආලෝක පූජා පැවැත්වීම මැනවි.

 

පූජ්‍ය මාතර විජයසීහ හිමි.

මෙත් මුණි මහාසෑය, අලව්ව.

 

D.N.අභයවර්ධන.