විශේෂ ගවේෂණාත්මක වාර්තාවකි

කොළඹ 1990 දශකයේ අගභාගයේදී ජෝර්ජ් සෝරෝස් (George Soros) ප්‍රමුඛ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය සමපේක්ෂකයන් විසින් දියත් කළ  ‘Quantum’ මෙහෙයුම මුළු ආසියාවම සලිත කළේය. 
තායි බාට් (Thai Baht) සහ මැලේසියානු රින්ගිට් (Malaysian Ringgit) අගය අමු අමුවේ කඩා වැටෙද්දී, ‘කෙටිකාලීන ලාබ’ (Hot Money) පසුපස හඹා එන ආයෝජනවල ඇති භයානකකම කලාපීය මහ බැංකුවලට හොඳින්ම වැටහුණි. 
මෙම ආර්ථික වෛරසයෙන් ශ්‍රී ලංකාව බේරා ගැනීම සඳහා එවකට සිටි මූල්‍ය දැවැන්තයන් වූ මහ බැංකු අධිපති ඒ.එස්. ජයවර්ධන සහ මහා භාණ්ඩාගාර ලේකම් පී.බී. ජයසුන්දර මහත්වරු සුවිශේෂී උපායමාර්ගයක් දියත් කළහ.
ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ කොටස් වෙළෙඳපොළේ කෙටිකාලීන ලාබ සොයන SIERA (Share Investment External Rupee Account) ගිණුම්වලට වඩා, රටට ‘ස්ථාවර ප්‍රාග්ධනය’ (Sticky Capital) රැගෙන එන විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් දිනා ගැනීමයි. 
මේ සඳහා දියත් කළ RANSI (Rupee Account for Non-resident Sri Lankan Investment) ගිණුම් ක්‍රමය හරහා රජය එක්තරා ‘රාජ්‍ය ප්‍රතිඥාවක්’ ලබා දුන්නේය. 
එනම්, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් තම විදේශ විනිමය ලංකාවට එවා, දේශීය දේපළ සහ ඉඩම් මිලදී ගෙන දිගුකාලීනව රඳවා තබාගන්නේ නම්, එම ආයෝජන විකිණීමේදී ලැබෙන ප්‍රාග්ධන ලාබය මත බදු පැනවීමෙන් (CGT) ඔවුන් නිදහස් කරන බවයි.
එහෙත් වසර 25කට පසු, රට වෙනුවෙන් එදා ලබාදුන් එම පූජනීය ස්වෛරී පොරොන්දුව ‘පරිපාලනමය අමතක වීමක්’ නිසා අමු අමුවේ උල්ලංඝනය වෙමින් පවතී.


කෘතගුණ වෙනුවට දඬුවම් දීම
RANSI ගිණුම් හිමියන් එදා මුහුණ දුන් අවදානම අති විශාලය. 
2001 වසරේදී ඩොලරයක් රුපියල් 90ක්ව පැවති කාලයක ඔවුහු ලංකාවට මුදල් එවූහ. අද වන විට රුපියල සියයට 300 කට වඩා අවප්‍රමාණය වී ඩොලරය රුපියල් 310 සීමාවට පැමිණ ඇත. 
රජය එදා මෙම බදු නිදහස් කිරීම ලබා දුන්නේ රුපියල අවප්‍රමාණය වීමේ අතිවිශාල අවදානම ආයෝජකයා විසින් දරනු ලබන නිසා එයට හිලව් වීමටය. 
එසේ තිබියදී, අද දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) මෙම ආයෝජකයන්ගෙන් ප්‍රාග්ධන ලාබ බදු අය කිරීමට තැත් කිරීම, ලාබය මත බදු පැනවීමක් නොව ප්‍රාග්ධනය කොල්ලකෑමක් බඳුය.


නිලධාරිවාදී අහංකාරය සහ නීතිය නොදැනීම
වර්තමාන ගැටලු‍ව උත්සන්න වී ඇත්තේ  IRD බලධාරීන් පිරිසකගේ ‘අහංකාරය’ සහ ‘අතීතය පිළිබඳ නොදැනුවත්කම’ හේතුවෙනි. 
2024 දී නිකුත් කරන ලද අසම්පූර්ණ ගැසට් පත්‍රයක් (IRD Gazette 2414/14) හරහා RANSI හෝ එහි පසුකාලීන නාමයන් වූ SIA (Special Investment Account) සහ IIA (Inward Investment Account) හරහා කළ දේපල ආයෝජනවලට මෙම බදු සහනය හිමි නොවන බවට ඔවුහු තර්ක කරති.
ඔවුන් පවසන්නේ මෙවැනි බදු සහනයක් ගැන මහ බැංකුව හෝ භාණ්ඩාගාරය තමන්ට ‘දැනුම් දී නොමැති’ බවයි.
 මෙය අතිශය හාස්‍යජනක ප්‍රකාශයකි. මන්ද යත්:

මෙම බදු සහනය 2000 වසරේ අයවැය යෝජනාවලින් ඉදිරිපත් වූවකි.
එය 2002 අංක 11 දරන මුදල් පනත (Finance Act) මගින් නීතිගත කරන ලද්දකි.
2017 අංක 12 දරන විදේශ විනිමය පනතේ (Foreign Exchange Act) 31 වැනි වගන්තිය යටතේ මෙවැනි පූර්ව අයිතීන් (Vested Rights) ආරක්ෂා කර ඇත.


නිලධාරීන්ගේ කම්මැලිකම රටට කරන විනාශය
තම නොදැනුවත්කම හෝ අතීත ලේඛන පරීක්ෂා කිරීමට ඇති කම්මැලිකම වසා ගැනීමට නිලධාරීන් උත්සාහ කරන්නේ රටේ කීර්තිනාමය පරදුවට තබමිනි. 
කොටස් වෙළෙඳපොළේ ආයෝජන සඳහා IIA  ගිණුම්වලට බදු සහන ලබා දෙන IRD එකම ගිණුම් වර්ගයක් යටතේ කළ දේපල ආයෝජනවලට බදු පැනවීම පැහැදිලි ‘ද්විත්ව පිළිවෙතකි’. 
මෙය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12(1) වගන්තිය යටතේ ඇති සමානාත්මතාව පිළිබඳ මූලික අයිතිය උල්ලංඝනය කිරීමකි.
අප රටට ඩොලර් අවශ්‍ය මොහොතක, මෙවැනි අදූරදර්ශී නිලධාරිවාදී තීන්දු නිසා විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් තුළ ඇති විශ්වාසය සදහටම බිඳ වැටෙනු ඇත. 
තමන් කළ වැරැද්ද පිළිගෙන, 2024 ගැසට් පත්‍රය සංශෝධනය කර RANSI/IIA ආයෝජකයන්ට සාධාරණය ඉටු කිරීමට රජය වහා මැදිහත් විය යුතුය. 
නැතහොත්, ශ්‍රී ලංකාව යනු ‘රාජ්‍ය පොරොන්දු කඩ කරන’ විශ්වාස කළ නොහැකි රටක් ලෙස ජාත්‍යන්තරය ඉදිරියේ හංවඩු ගැසෙනු නොඅනුමානය.


RANSI අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ කෙටි සටහන:

2000: අයවැය යෝජනා මගින් බදු සහනය හඳුන්වා දීම.
2002: මුදල් පනත (Finance Act) මගින් එය නීතිගත කිරීම.
2013: මහ බැංකු ගැසට් 1814/39 මගින් බදු නිදහස් කිරීම් සහතික කිරීම.
2017: නව විදේශ විනිමය පනත මගින් පැරණි අයිතිවාසිකම් සුරක්ෂිත කිරීම.
2024: IRD නිලධාරීන්ගේ අත්වැරැද්දකින් මෙම අයිතිය අහිමි කිරීමට තැත් කිරීම.

2002 අංක 11 දරන මුදල් පනතේ 10 වැනි වගන්තිය (මෙය RANSI යෝජනා ක්‍රමයට අතීතයට බලපාන පරිදි නෛතික බලය ලබා දුන්නේය) සහ 2017 පනත්වල සංක්‍රාන්ති විධිවිධාන (Transitional Provisions), එමගින් “අත්පත් කරගත් අයිතිවාසිකම්”‍ (Vested Rights) පැහැදිලිවම ආරක්ෂා කරයි.


RANSI ස්වෛරී ඇපකරය:
නෛතික විධිවිධාන පිළිබඳ යාවත්කාලීන කරන ලද සංග්‍රහය
I. ව්‍යවස්ථාදායක සහ ප්‍රතිපත්ති පදනම (2000-2002)


01) වචනාර්ථයෙන්: 2000 නොවැම්බර් ජාතික අයවැය කතාව
(2001 මූල්‍ය වර්ෂය සඳහා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව)
“විදේශයන්හි ජීවත්වන සහ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට ඔවුන්ගේ විදේශ විනිමය ඉපැයීම් ශ්‍රී ලංකාවේ ආයෝජනය කිරීමට දිරිගැන්වීම සඳහා මම විශේෂ ආයෝජන යෝජනා ක්‍රමයක්  [RANSI] හඳුන්වා දීමට යෝජනා කරමි. මෙම ගිණුම් හරහා සිදුකරන ආයෝජන බදු පරීක්ෂණවලින් නිදහස් කරනු ලබන අතර ප්‍රාග්ධන ලාබ ඇතුළු සියලු‍ම උපයන ලාබ බදු රහිතව විදේශයන් වෙත ප්‍රේෂණය කිරීමට අවසර දෙනු ලැබේ.”‍


02) වචනාර්ථයෙන්: 2002 අංක 11 දරන මුදල් පනත (නීතිගත කිරීම)
10 වැනි වගන්තිය: 2001/2002 අයවැය යෝජනා බලාත්මක කිරීමේ අරමුණින් සිදුකරන ලද ක්‍රියා වලංගු කිරීම
“2001 සහ 2002 වර්ෂ සඳහා අයවැයෙහි අඩංගු යෝජනා ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාර්යය සඳහා අමාත්‍යවරයා හෝ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් සිදු කරන ලද හෝ ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වූ සෑම ක්‍රියාවක්ම හෝ දෙයක්ම වලංගු ලෙස සහ නීත්‍යානුකූලව සිදු කරන ලදැයි සලකනු ලැබේ.”‍
සටහන: 2001 මැයි මාසයේදී නිකුත් කරන ලද මහ බැංකු (CBSL) උපදෙස් සහ RANSI  බදු නිදහස් තත්වය මෙම විධිවිධානය මගින් අතීතයට බලපාන පරිදි නීත්‍යානුකූල කරන ලදී.


03) වචනාර්ථයෙන්: 2000 අංක 38 දරන දේශීය ආදායම් පනත
9(1) වගන්තිය: ව්‍යවස්ථාපිත නිදහස් කිරීම
“විදේශගත ආයෝජකයන් සඳහා ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් අනුමත කරන ලද විශේෂ ගිණුමක් [RANSI] හරහා සිදුකරන ලද ඕනෑම ආයෝජනයකින් ලැබෙන ලාබ සහ ආදායම ආදායම් බද්දෙන් නිදහස් විය යුතුය.”‍
II. මහ බැංකු මෙහෙයුම් රාමුව (2001-2013)


04) වචනාර්ථයෙන්: ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) මෙහෙයුම් උපදෙස් (Operating Instruction) - යොමුව: 06/04/05/2001
දිනය: 2001 මැයි 28
5 (ii) ඡේදය:
“විකුණුම් ආදායම විදේශගත කිරීමට විනිමය පාලකවරයාගේ අවසරය මෙයින් ලබා දේ. මෙයට මුල් ප්‍රාග්ධනය, ඕනෑම පොලියක්, ලාභාංශ සහ උපයාගත් ප්‍රාග්ධන ලාබ ඇතුළත් වේ. විනිමය පාලන දෙපාර්තමේන්තුවෙන් තවදුරටත් තනි පුද්ගල අනුමැතියක් අවශ්‍ය නොවේ.”‍


05) වචනාර්ථයෙන්: 2001 ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකු වාර්ෂික වාර්තාව (III කොටස)
“RANSI ක්‍රමය හඳුන්වා දෙන ලද්දේ විදේශගත ප්‍රාග්ධනය සඳහා බාධාවකින් තොර ද්වාරයක් සැපයීම සඳහාය. මෙම ආයෝජකයන් සඳහා ලබා දී ඇති ප්‍රධානතම දිරිගැන්වීම වන්නේ ප්‍රාග්ධනය සහ වත්කම්වල අගය වැඩිවීම යන දෙකම ආපසු සිය රට බලා ගෙන යාමට ඇති කොන්දේසි විරහිත අයිතියයි.”‍
III. 2017 “GRANDFATHER” ආරක්ෂණ වගන්ති
වත්මන් ගැටලු‍වේදී මෙම විධිවිධාන වඩාත් වැදගත් වන්නේ, නව නීති මගින් 2001 අයිතිවාසිකම් අහෝසි කළ නොහැකි බව මේවා ඔප්පු කරන බැවිනි.


06) වචනාර්ථයෙන්: 2017 අංක 12 දරන විදේශ විනිමය පනත
31(2)(අ) වගන්තිය: සුරැකීමේ සහ අත්පත් කරගත් අයිතිවාසිකම් (Savings and Vested Rights)
“අහෝසි කරන ලද පනත (විනිමය පාලන පනත) යටතේ ලබා දුන්, නිකුත් කළ හෝ සිදුකළ සෑම අවසරයක්ම, නිදහස් කිරීමක්ම, විධානයක්ම, නිවේදනයක්ම, නියෝගයක්ම හෝ වෙනත් දෙයක්ම මෙම පනතේ විධිවිධාන සමග අනනුකූල නොවන තාක් දුරට, මෙම පනත යටතේ ලබා දුන්, නිකුත් කළ හෝ සිදුකළ අවසරයක්, නිදහස් කිරීමක් හෝ විධානයක් ලෙස සලකනු ලැබේ.”‍


07) වචනාර්ථයෙන්: 2017 අංක 24 දරන දේශීය ආදායම් පනත
203(1) වගන්තිය: සංක්‍රාන්ති විධිවිධාන (බදු නිදහස් කිරීම් සුරැකීම)
“අහෝසි කරන ලද පනත (2006 අංක 10 දරන පනත). (ආ) අහෝසි කරන ලද පනත යටතේ ලබා දෙන ලද ඕනෑම බදු නිවාඩුවක් හෝ බදු නිදහස් කිරීමක් සඳහා, එම කාලසීමාව අවසන් වන තෙක් අඛණ්ඩව අදාළ විය යුතුය.”‍
සටහන: 2001 වසරේදී RANSI බදු නිදහස් කිරීම ආයෝජන කාලය සඳහා “සදාකාලිකව”‍ ((Perpetually) ලබා දුන් බැවින්, දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) එයට දිගටම ගරු කළ යුතු බව මෙම වගන්තිය මගින් නියම කරයි.
IV. ඒකාබද්ධ කිරීම සහ පොදු අවසරයන් (2013)


08) වචනාර්ථයෙන්: 
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) අංක 1814/39 දරන අතිවිශේෂ ගැසට් පත්‍රය
දිනය: 2013 ජූනි 12
“ආරම්භක ආයෝජනය RANSI  හෝ SIA ගිණුමක් හරහා සිදුකර ඇත්නම්, තනි පුද්ගල බදු නිදහස් සහතික (TCC) අවශ්‍යතාවයකින් තොරව, ප්‍රාග්ධන ලාබ ඇතුළු එම ආදායම් විදේශයන් වෙත ප්‍රේෂණය කිරීමට බලයලත් වෙළෙන්දන්ට අවසර දෙනු ලැබේ.”‍
V. මාධ්‍ය සහතික කිරීම් (2001 වසරේ වාර්තා)


09) The Sunday Times (Business Section) / Daily News
“මුල් ආයෝජනය සහ උපයාගත් සියලු‍ම ලාබ (ප්‍රාග්ධන අගය වැඩිවීම ඇතුළුව) බදු පරීක්ෂණවලින් තොරව විදේශයන් වෙත ප්‍රේෂණය කළ හැකි බවට රජය සහතික වී ඇත.”‍
VI. පරිපාලනමය පරතරය (2024)


10) දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ (IRD) අංක 2414/14 දරන ගැසට් පත්‍රය
දිනය: 2024 දෙසැම්බර් 11/86(7) වගන්තිය
ගැටලු‍ව: මෙම ගැසට් පත්‍රයේ 3 වැනි කොටස මගින් කොටස් වෙළෙඳපොළ සහ බැඳුම්කර සඳහා බදු නිදහස් සහතික (TCC) රහිතව මුදල් ප්‍රේෂණයට පහසුකම් සලසා ඇති නමුත්, RANSI/SIA දේපල විකුණුම් ආදායම එයින් මඟහැරී ඇත.
නෛතික පිළියම: 2017 දේශීය ආදායම් පනතේ 203 වැනි වගන්තිය සහ 2017 විදේශ විනිමය පනතේ 31 වැනි වගන්තිය අනුව, මෙම මඟහැරීම තාක්ෂණික දෝෂයකි.
 2002 මුදල් පනතේ නියෝගය උල්ලංඝනය වීම වැළැක්වීම සඳහා ඉහත සඳහන් “Grandfather Clauses” මගින් කොමසාරිස් ජනරාල්වරයා බැඳී සිටින්නේ RANSI ආයෝජන ද මෙම සහන ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමටය.
විශේෂයෙන්ම 2 වැනි විධිවිධානය (2002 මුදල් පනත) සහ 7 වැනි විධිවිධානය (2017 දේශීය ආදායම් පනතේ 203 වැනි වගන්තිය):

2002 පනත මගින් බදු රහිත තත්වය නීතිගත කරන ලදී.
2017 පනත මගින් එම තත්වය සුරක්ෂිත කරන ලදී.
එබැවින්, 2017 පනත මගින් පැහැදිලිවම බදු නිදහස් විය.