කලවාන ප්රධාන බස් නැවතුම්පොල සිංහරාජ අඩවිය පිළිබඳ තොරතුරු ලබා ගත හැකි ස්ථානයක් බවට පත් කර ජනතාවට විවෘත කිරීම 2026 මැයි මස 24 වන දින සිදු කෙරින. සිංහරාජය වටා පිහිටි නගර අතුරින් ප්රධාන නගරය වන කලවාන නගරය හරහා බොහෝ දෙස් විදෙස් සංචාරකයන් පිරිසක් සිංහරාජ ලෝක උරුම වනාන්තරය නැරඹීමට පැමිණේ. මීට අමතර ව සිංහරාජය වටා පිහිටි ගම්මානවල ජීවත් වන ජනතාවගෙන් වැඩි පිරිසක් භාවිත කරන ප්රධාන නගරය වන්නේ කලවාන ය. මේ නිසා කලවාන නගරයේ බස් නැවතුම්පොල සිංහරාජ අඩවියේ ජෛව විවිධත්වය, පාරිසරික වැදගත්කම හා සංරක්ෂණ අවශ්යතාවය පිළිබඳ ජනතාවට අවබෝධය ලබා දිය හැකි ස්ථානයක් බවට පත් කිරීම එහි අරමුණ විය.
ඒ සඳහා වන පළමු යෝජනාව ඉදිරිපත් කළේ සබරගමුව මාර්ගස්ථ මගී ප්රවාහන අධිකාරියේ කලවාන පර්යන්ත පාලක අරවින්ද ලක්මාල්, කලවාන නගර සංවර්ධන පදනමේ සභාපති රාජිත චතුරංග පිටිගල සහ පිටිගලකන්ඳ හා මන්නවත්ත ප්රදේශයේ පදිංචි සිංහරාජ අඩවිය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ඉතා හොඳ අවබෝධයකින් කටයුතු කරන උපාලි ජයවර්ධන විසිනි. ඔවුන් ගේ හා අප ගේ සංකල්ප මත මෙම වැඩසටහන ක්රියාත්මක කිරීමට පදනම සකස් විය.
ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්රතිසංස්කරණ ව්යාපාරය යටතේ ක්රියාත්මක කරන නිවර්තන වැසි වනාන්තර සංරක්ෂණය සඳහා පාරිසරික ගොවිතැනේ සංකල්ප හා කෘෂි වන වගාවේ සංකල්ප භාවිත කර තේ වගා බිම් බහු බෝග වගා බිම් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ ව්යාපෘතිය යටතේ මෙය ක්රියාත්මක කෙරින.
සිංහරාජ අඩවිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා එහි වටිනාකම් මෙන් ම පාරිසරික ගොවිතැනේ සංකල්ප පිළිබඳ ව ඒ අවට ජනතාව ගේ මෙන් ම සිංහරාජය නැරඹීමට පැමිණෙන ජනතාව ගේ අවබෝධය වර්ධනය කිරීම පදනම් කර ගෙන කලවාන ප්රධාන බස් නැවතුම්පොල ප්රදර්ශන පුවරුවලින් අලංකාරවත් කිරීම සිදු කෙරින.
මේ කාර්ය සඳහා කලවාන ප්රාදේශීය සභාවේ සභාපති සුමිත් ප්රියන්ත සෝමදාස ඇතුළු කාර්ය මණ්ඩලය මෙන් ම, සබරගමුව මාර්ගස්ථ මගී ප්රවාහන අධිකාරිය, කලවාන නගර සංවර්ධන පදනම හා කලවාන බස්රථ යාළු එකමුතුව එක් විය.
මෙම ප්රදර්ශන පුවරු සකස් කිරීම සඳහා ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්රතිසංස්කරණ ව්යාපාරය සතු ඡායාරූපවලට අමතර ව උරග හා උභයජීවී පර්යේෂක උයද චානක, පොතුපිටිය මහා විද්යාලයේ භූගෝල විද්යා ආචාර්ය හා අඹගහකන්ද සිංහරාජ සුමිතුරෝ සංවිධානයේ පර්යේෂක ශාලිත් කරුණාරත්න, විසින් ලබා ගත් ඡායාරූප මෙන් ම රඹුක්කන සුජාතා විද්යාලයේ චිත්ර ගුරුවරියක වන ඉනෝකා දිල්රුක්ෂි ද හේරත් විසින් අදින ලද සිතුවම් භාවිත කර මෙම ප්රදර්ශන පුවරු සකස් කෙරින. ඒ සඳහා අවශ්ය සටහන් සැකසුම, නිර්මාණ සැලැසුම හා මුද්රණය කර සකස් කිරීමට අවශ්ය මූල්යමය දායකත්වය ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්රතිසංස්කරණ ව්යාපාරය විසින් සිදු කෙරින.
මෙම වැඩසටහන සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්රතිසංස්කරණ ව්යාපාරයේ සබරගමුව පළාත් සජීවීකාරක එම්. නවරත්න, ජාතික පාරිසරික පදනමේ සභාපති සුරංග බුද්ධික, අඹගහකන්ඳ සිංහරාජ සුමිතුරෝ සංවිධානයේ සභාපති සනත් වසන්ත ඇතුළු කණ්ඩායම ඉතා හොඳ දායකත්වයක් ලබා දුන්නේ ය.
සිංහරාජය නැරඹීමට යන පාසැල් දරු දැරියන් ඇතුළු සියළු දෙනාගෙන් අප ඉල්ලා සිටින්නේ කලවාන බස් නැවතුම්පොලට පිවිස මෙම ප්රදර්ශන පුවරු නරඹා සිංහරාජය ඇතුළු වැසි වනාන්තර ආරක්ෂා කර ගැනීම පිළිබඳ ව ඔබ ගේ අවබෝධය වර්ධනය කර ගෙන මෙම වනාන්තර ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඔබ ගේ දායකත්වය ලබා දෙන ලෙස ය.
සජීව චාමිකර - ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්රතිසංස්කරණ ව්යාපාරය
යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුමයක් වන සිංහරාජයේ, බොහෝ දෙනෙක් දන්නා ප්රසිද්ධ කරුණුවලට අමතරව සැඟවුණු හෝ එතරම් කතාබහට ලක් නොවන (අප්රසිද්ධ) සුවිශේෂී වැදගත්කම් කිහිපයක් තිබේ.
ලොවටම එකක් වූ "ආවේණිකත්වයේ" උපරිමය
ලංකාවට විතරක් ආවේණික ජීවීන් සිංහරාජයේ ඉන්නවා කියලා අපි කවුරුත් දන්නවා. හැබැයි අප්රසිද්ධම කරුණ තමයි, මේ වනාන්තරය ඇතුළේ "ක්ෂුද්ර-ආවේණිකත්වය" (Micro-endemism) ඉහළින්ම දැකගන්න ලැබීම.
වනාන්තරයේ එක එක කඳු වැටි හෝ එකිනෙකට වෙනස් නිම්න (valleys) ගත්තොත්, ඇතැම් සත්ත්ව සහ ශාක විශේෂ (විශේෂයෙන්ම ගෙම්බන්, කටුස්සන් සහ පක්ෂීන්) ජීවත් වෙන්නේ ඒ නිශ්චිත කුඩා කලාපයේ විතරයි.
සිංහරාජයෙන් අඩියක් එළියට තබා මුළු ලංකාවේ වෙන කොහේ හෙව්වත් උන්ව හමුවන්නේ නැහැ.
ආසියානු මහාද්වීපයේ පැරණිතම "ගොන්ඩ්වානා" ශේෂයක් වීම
භූ විද්යාත්මක ඉතිහාසයට අනුව, මීට වසර මිලියන ගණනාවකට පෙර "ගොන්ඩ්වානා" (Gondwana) කියන සුපිරි මහාද්වීපය බිඳී යාමෙන් තමයි ඉන්දියානු උපද්වීපය සහ ලංකාව නිර්මාණය වුණේ. සිංහරාජයේ ඇති ඇතැම් ශාක කුල (උදාහරණයක් ලෙස Dipterocarpaceae හෝ හොර කුලයේ ශාක) සහ ඇතැම් පෞරාණික කෘමි විශේෂ, එදා ගොන්ඩ්වානා මහාද්වීපය පැවති යුගයේ සිට අඛණ්ඩව පරිණාමය වෙමින් පැවතගෙන එන ජීවී සංරචකයි. මෙය සැබවින්ම ජීවමාන ප්රාග්ධන කෞතුකාගාරයක්.
"පක්ෂි මිශ්ර ගොදුරු රංචු" වල ලෝක වාර්තාව
විවිධ පක්ෂි විශේෂ එකතු වෙලා එක රංචුවක් විදිහට වනාන්තරය පුරා ගමන් කරමින් ආහාර සෙවීමේ සංසිද්ධිය (Mixed-species bird flocks) ලෝකයේ ඕනෑම වැසි වනාන්තරයක දකින්න ලැබෙනවා. හැබැයි:
සිංහරාජයේ දකින්න ලැබෙන "පක්ෂි රැළවල්" ලෝකයේ විශාලතම සහ වැඩිම පක්ෂි විශේෂ ගණනක් එකවර ගමන් කරන රැළවල් ලෙස සැලකෙනවා.
සාමාන්යයෙන් එක රැළක පක්ෂි විශේෂ 10-15 ක් සහ කුරුල්ලන් 40-50 කට අධික සංඛ්යාවක් එකට ගමන් කරනවා. මෙහි ඇති අපූර්වතම සන්නිවේදනය සහ සහයෝගීතාවය තවමත් පර්යේෂකයන්ගේ අධ්යයනයට ලක්වන විෂයයක්.
අද්විතීය ඖෂධීය රසායන සහ ජෛව-සෙවීම්
සිංහරාජයේ තවමත් විද්යාත්මකව හඳුනාගෙන හෝ නම් කර නොමැති දිලීර, පාසි (mosses) සහ ක්ෂුද්ර ජීවීන් දහස් ගණනක් ඉන්නවා.
බටහිර වෛද්ය විද්යාවේ පිළිකා, දියවැඩියාව වැනි දරුණු රෝග සඳහා නිපදවන ඖෂධවලට අවශ්ය මූලික රසායනික සංයෝග (Bio-active compounds) මේ වනාන්තරයේ ශාක සහ දිලීර තුළ සැඟවී පවතින බව විද්යාඥයන් විශ්වාස කරනවා.
සිංහරාජය කියන්නේ අනාගත ලෝකයට අවශ්ය ඖෂධ නිපදවිය හැකි "රසායනාගාරයක්".
දකුණු ලංකාවේ "දේශගුණික පාලකය" සහ ජල සුරක්ෂිතතාව
බොහෝ දෙනා සිතන්නේ සිංහරාජයෙන් ගංගා කිහිපයක් (කළු, ගිං, නිල්වලා) පෝෂණය වන බව පමණයි. නමුත් සිංහරාජය දකුණු සහ සබරගමුව පළාත්වල සමස්ත දේශගුණ රටාවම තීරණය කරන ප්රධාන සාධකයක්.
වනාන්තරයේ ඇති ඝන වියන (Canopy) මඟින් විශාල වශයෙන් ජල වාෂ්ප වායුගෝලයට මුදාහරිනවා (Evapotranspiration).
මෙය අවට ප්රදේශවලට නිසි කලට වැසි ලැබීමටත්, ගෝලීය උණුසුම හමුවේ වුවද දකුණු ලංකාවේ භූගත ජල මට්ටම ස්ථාවරව තබා ගැනීමටත් සෙවනැල්ලක් සපයනවා.
අප්රකට ජනප්රවාද සහ මානව විද්යාත්මක පසුබිම
සිංහරාජය වටා ඇති ගම්මාන (උදා: ලංකාගම, කුඩව, පිටදෙණිය) සහ වනාන්තරය අතර ඇත්තේ වසර සිය ගණනක් පැරණි සබැඳියාවක්.
"සිංහයාගේ රජදහන" යන අර්ථයෙන් සිංහරාජය හැඳින්වෙන අතර, සිංහල රාජාවලියේ ඇතැම් රජවරුන් සතුරන්ගෙන් සැඟවී සිටීමට සහ සේනා සංවිධානය කිරීමට මේ ඝන වනාන්තරය උපක්රමශීලීව භාවිතා කළ බවට ජනප්රවාද පවතිනවා.
එසේම, සාම්ප්රදායික කිතුල් පැණි සහ හකුරු කර්මාන්තය සඳහා වනාන්තරයට හානියක් නොවන පරිදි පරිසරය සමඟ ජීවත් වීමේ දේශීය දැනුම (Indigenous knowledge) තාමත් මේ අවට ගම්මානවල සුරැකී පවතිනවා.
D.N. අභයවර්ධන
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd