ශ්රී ලංකාද්වීපයේ ස්වාභාවික සෞන්දර්යයෙන් සහ විසිතුරු භූගෝලීය පිහිටීමෙන් අනූන වූ පින්බර පළාත් නවය අතරින්, අසිරිමත් මෙන්ම අමිල ඓතිහාසික වටිනාකමකට සහ උත්තුංග පුරාවිද්යාත්මක ශ්රී විභූතියකට හිමිකම් කියන මහා පූජනීය පින්බිම ඌව වෙල්ලස්සයි. විශේෂයෙන්ම සම්බුදු ශාසනයේ අභිවෘද්ධිය හා චිරස්ථිතිය උදෙසා එදා හෙළ දෙරණ එක්සේසත් කළ, ජන හදවත් තුළ සදාතනිකව ලැගුම් ගත් මහා බලගතු නරපතියන්ගේ ශුද්ධ වූ පියසටහන්වලින් මෙම පින්බිම ආලෝකවත් වී ඇත.
විදේශීය සතුරු ආක්රමණ හමුවේ නොසැලී සටන් වැදුණු දුට්ඨගාමිණී අභය නොහොත් දුටුගැමුණු මහා රජු (ක්රි.පූ. 161 - 137), ගේ සහෝදර සද්ධාතිස්ස රජතුමා, සතුරු උපද්රව හමුවේ සිංහල සේනාව සංවිධානය කරමින් ලක්බිම බේරාගත් වට්ටගාමිණී අභය නොහොත් වළගම්බා මහා රජතුමා (ක්රි.පූ. 103 සහ ක්රි.පූ. 89 - 77) මෙන්ම, රුහුණේ පාලකයා වූ මහානාග රජතුමා වැනි අභීත යුග පුරුෂයන් විසින් කරවන ලද මහා වෙහෙර විහාර රාශියක් අදටත් ඌව වෙල්ලස්සේ විරාජමානව පවතී. එමෙන්ම, තවමත් මතුකර නොගත්, මිනිස් නෙතට ලක් නොවූ අතිමහත් පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි සමුදායක්, නටබුන් සහ ඉපැරණි දායාද අද වන විටත් මහා ඝන වනාන්තර මැද සහ පොළොව අභ්යන්තරයේ සඟවාගෙන මේ ඌව පින්බිම නිහඬව බලා සිටී.
යුදඟනාවේ අර්ධ ස්තූපය සහ හෙළ ඉංජිනේරු ඥානය
එදා දුටුගැමුණු කුමරු සහ සද්ධාතිස්ස කුමරු අතර රාජ්යත්වය සහ කිරුළ උදෙසා සිදුවූ ඓතිහාසික සහෝදර මහා සංග්රාමය පැවති බිහිසුණු යුද අංගණය, වර්තමානයේ මොනරාගල දිස්ත්රික්කයේ බුත්තල ප්රදේශයේ පිහිටි යුදගනාව ලෙස ඉතිහාසගත වී ඇත. මුළු ඌව වෙල්ලස්ස කලාපයේම දැකගත හැකි විශාලතම අර්ධ ස්තූපය වන්නේ මෙම යුදඟනාව මහා චෛත්යයයි. මෙම පූජා භූමිය තුළ මහනුවර යුගයට (ක්රි.ව. 1592 - 1815) අයත් ඉතා සියුම්, ඉපැරණි බිතුසිතුවම් මෙන්ම මැටියෙන් මනරම් ලෙස නිමවන ලද අති පූජනීය බුද්ධ ප්රතිමා වහන්සේලා අදටත් බැතිමතුන්ගේ වන්දනාමානයට පාත්ර වෙමින් සුරුකිව පවතී. මෙම චෛත්යය දැනට නිර්මාණය වී ඇත්තේ විශාල අර්ධ කවාකාර ස්වරූපයකිනි. යම් හෙයකින් මෙම මහා ස්තූපය සම්පූර්ණයෙන්ම වටකුරු කර නිර්මාණය කර අවසන් වූයේ නම්, එය මුළු ඌව වෙල්ලස්සේ පමණක් නොව, මුළු ලක්දිවම පවතින විශාලතම පරිපූර්ණ වෙහෙරක් බවට පත්වීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම දැවැන්ත ඉදිකිරීම් දෙස බලන විට, එදා ලක්දිව විසූ අභීත රජවරුන්ගේ සහ හෙළ වඩුවන්ගේ තිබූ අසිරිමත් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, නොමැකෙන ශිල්පීය කුසලතාව හා මහා බලගතු ඉදිකිරීම් ඥානය ලොවට කියාපාන කදිම ජීවමාන නිදසුනක් ලෙස මෙය හැඳින්විය හැකිය.
දෙමටමල් රජමහා විහාරය, සහෝදර සමාගමය සහ "වෙල්ලස්ස" නාමය
බුත්තල සහ ඔක්කම්පිටිය යන මනරම් පෞරාණික ප්රදේශ ද්විත්වය යා කරමින්, සිසිල් සෙවණක් සදන ඓතිහාසික කුඹුක්කන් ඔය අසල පිහිටි දෙමටමල් රජමහා විහාරය ඌවට උරුම තවත් එක් අතිපූජනීය සිද්ධස්ථානයකි. ඉහත සඳහන් කළ යුදඟනාවේ පැවති බිහිසුණු සහෝදර සටනින් සද්ධාතිස්ස කුමරු පරාජයට පත්වී, දිවි බේරාගැනීම පිණිස ඔක්කම්පිටිය ආසන්නයේ පිහිටි මෙම දෙමටමල් විහාරයට පලා අවුත් මහා සංඝරත්නයේ සයනයක් යට සැඟවී සිටියේය.
ලැබුණු රහසිගත ඔත්තු සේවාවක් ඔස්සේ දුටුගැමුණු කුමරු තම මහා චතුරංගිනී සේනාව සමඟ පැමිණ විහාරස්ථානය වට කර දැඩි රැකවල් ලෑවේය. මධ්යම රාත්රිය උදාවෙද්දී, භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් අපවත් වූ බව අඟවමින්, සෙසු සංඝරත්නය සය නමකගේ කර මතින් මියගිය භික්ෂුවකගේ වේශයෙන් සද්ධාතිස්ස කුමාරයා විහාරයෙන් පිටතට වැඩම කරවීමට උත්සාහ කළහ. එහිදී දුටුගැමුණු කුමරුට තම සහෝදරයා හඳුනාගත හැකි වුවද, මහා සංඝරත්නය විසින් කුමාරවරුන් දෙදෙනාට උතුම් ශ්රී සද්ධර්මය දේශනා කරමින් වෛරයේ ආදීනව කියා දී ධර්මය අවබෝධ කරවනු ලැබීය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස දෙදෙනා වෛරය අතහැර, සාමකාමීව සහෝදරත්වයෙන් වැලඳ ගත්හ.
පසුව දුටුගැමුණු කුමරු ලක්දිව අග්රගණ්ය රාජ්යත්වයට පත්වීමෙන් පසු, එදා සිදුකළ යුද වැදීමට දඬුවමක් ලෙස සද්ධාතිස්ස කුමරුට අණ කළේ රට ස්වයංපෝෂිත කිරීම උදෙසා වෙල් ලක්ෂයක් අස්වැද්දීමටය. ඒ අනුව සද්ධාතිස්ස කුමාරයා විසින් ඌව බිමේ වෙල් ලක්ෂයක් නිර්මාණය කළ අතර, එම හේතුවෙන් මෙම ප්රදේශයට "ඌව වෙල්ලස්ස" (වෙල් ලක්ෂය) යන අභිමානවත් නාමය පටබැඳුණු බව ජනප්රවාදයේ සඳහන් වේ. මෙම වෙල් ලක්ෂය සාදා නිමකරන අවසාන මොහොතේ දුටුගැමුණු රජතුමා විසින් සෙනෙහසින් යුතුව "ඇති මල්ලි" යැයි පැවසූ ප්රදේශය වර්තමානයේ "ඇතිමලේ" ලෙස හඳුන්වන බවද ජනශ්රැතියේ එයි. එදා දුටුගැමුණු රජුගේ මහා සේනාවට බත් සහ ආහාර සැපයූ සාරවත් නගරය, අද මොනරාගල දිස්ත්රික්කයේ බුත්තල (බත්-තල) නමින් ප්රසිද්ධ වී ඇත. ගමින් ගමට විහිදී පවතින නිලඹර වෙල්යායවල් දැකගැනීමෙන්, එදා ලක්දිව පැවති අසිරිමත් වාරි හා කෘෂි කර්මාන්තයේ ප්රෞඪත්වය අදටත් ඕනෑම අයකුට පසක් කරගත හැකිය.
දෝව රජමහා විහාරයේ අබිරහස් උමඟ සහ සුදු ජාතිකයන්ගේ වංචාව
බණ්ඩාරවෙල සහ සුප්රසිද්ධ ඇල්ල ප්රදේශයට යාබදව පිහිටි ඉපැරණි දෝව රජමහා විහාරය වළගම්බා නරපතියා විසින් සතුරන්ගෙන් සැඟවී සිටි සමයෙහි කරවන ලද්දකි. එහි අභ්යන්තරයේ ඇති අබිරහස් මෙන්ම විස්මිත භූගත උමං පද්ධතිය අදටත් අපට ඇසින් දැකගත හැකිය. නමුදු ශ්රී ලංකාව ආක්රමණය කළ සුදු ජාතිකයන් විසින් එම රහස් උමං මාර්ගය විශාල ගල් සහ බදාම යොදා වසා දමනු ලැබුවේ හෙළයන්ගේ යුද උපක්රම යටපත් කිරීමේ අදිටනිනි. ක්රි.ව. 1815 මාර්තු 2 වන දින අත්සන් කරන ලද උඩරට ගිවිසුම මඟින් ලංකාවේ අවසන් සිංහල රාජධානිය වූ කන්ද උඩරට රාජධානිය බ්රිතාන්ය පාලනයට නතු වන විට, ඔවුන් අපගේ බුද්ධ ශාසනය, දේශීය සිරිත් විරිත් සහ සංස්කෘතිය ගරු කරමින් ආරක්ෂා කරන බවට සපථ කරමින් පොරොන්දු වුවද, එම වංචනික පොරොන්දු සියල්ල ඌව කඳුකරයේ සුදු මීදුම මෙන් සැණෙකින් වියැකී ගියේය.
1818 මහා නිදහස් අරගලය සහ බූටාවේ රටේ රාලගේ පළමු හී පහර
කුඹුරු ලක්ෂයකින් ස්වයංපෝෂිතව, මහා ආර්ථික ශක්තියක් ඇතිව තිබූ සුන්දර වෙල්ලස්ස, ඉංග්රීසීන්ගේ නොමනා සහ කුරිරු ක්රියාවන්ට එරෙහිව නිදහස් සටනේ පෙරගමන ගත්තේය. සුදු ජාතිකයන් අපගේ ආර්ථිකය පමණක් නොව හෙළයන්ගේ ආත්ම ගෞරවයද කෙලෙසමින් අසාධාරණ බදු පැනවූ අතර, පරම්පරාගත දේශීය නායකත්වය සහ මුදලි, මුහන්දිරම්වරුන් සහමුලින්ම විනාශ කිරීමට ක්රියා කළේය. මෙම මහා විනාශයේ ආරම්භය සනිටුහන් කරමින්, බදුල්ලේ නේවාසික ඒජන්තවරයා වූ සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන් (Sylvester Douglas Wilson) විසින් එදා පැවති දේශීය සම්ප්රදායන් බිඳදමමින්, වෙල්ලස්සට මුස්ලිම් ජාතික නුපුහුණු, නුපුරුදු හජ්ජි මුහන්දිරම් නමැති පාලකයෙක් පත් කළේය. එය සිංහලකම ලේවලින් උරුම වූ කිසිවකුට යටත් නොවන වෙල්ලස්සේ අභීත මිනිසුන්ගේ ආත්මයට ගැසූ මරු පහරක් විය.
කෝපයට පත් ජනතාව කැරලි ගැසූ අතර, විල්සන් ඒජන්තවරයා එය තුවක්කු බලයෙන් මැඩලීමට උත්සාහ කළේය. නමුදු හෙළ වෙල්ලස්සේ විරුවන් තමා එනතුරු මඟ රැකසිටින බව ඔහු දැන සිටියේ නැත. ක්රි.ව. 1817 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඌව වෙල්ලස්සේ අභීත වීරයකු වූ බූටාවේ රටේ රාලගේ හෙන හඬක් වැනි දුනු හී පහරින් විල්සන් ඒජන්තවරයා බුත්තලදී මරුමුවට පත්වූ අතර, ඔහුගේ ලේ වෙල්ලස්ස පොළොවට වැටීමත් සමඟ 1818 මහා නිදහස් සටනේ පළමු වෙඩිමුරය පත්තු විය. මුළු වෙල්ලස්ස වැසියෝම නිදහස උදෙසා පෙරමුණට ආහ.
මොණරවිල කැප්පෙටිපොළ වීරයා සහ බ්රිතාන්යයන්ගේ "පොළොව පාළු කිරීමේ" ම්ලේච්ඡත්වය
මෙම මහා කැරුල්ල දැනගත් රොබට් බ්රවුන්රිග් (Robert Brownrigg) ආණ්ඩුකාරවරයා, කැරැල්ල මැඩලීම සඳහා තමා බෙහෙවින් විශ්වාස කළ දක්ෂතම සිංහල සෙන්පතියා වූ මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහා දිසාව පිටත් කර හැරියේය. නමුදු තමන්ගේම ලෙයින් පිරි වර්ගයාගේ ජීවිත නැසීමට තිබූ අකැමැත්තත්, සම්බුදු ශාසනය කෙරෙහි තිබූ අචල භක්තියත් නිසා කැප්පෙටිපොළ දිසාව තමා සතු බ්රිතාන්ය අවි ආයුධ නැවත ඔවුන්ටම භාර දී, බ්රවුන්රිග්ගේ දැඩි කෝපය නොතකා සිංහල වෙල්ලස්ස වැසියන් සමඟ එකතු විය. ඔහුගේ අභීත තීරණය නිසා රදල ප්රභූවරුන්, මහා සංඝරත්නය සහ පොදු ජනතාව සාමූහිකව එකතු වී, ඝන වනාන්තරය තම බළකොටුව කරගනිමින්, ගස්, කොළ, වැල් තම ළඟම මිතුරා කරගනිමින් නිදහස් සටන මෙහෙයවූහ. කලක් යනතුරු ඌව වෙල්ලස්ස බ්රිතාන්යයන්ගෙන් නිදහස් කරගැනීමට ඔවුහු සමත් වූහ.
මෙයින් ඉරු නොබසිනා එංගලන්ත අධිරාජ්යයම දෙදරුම් කෑ අතර, ලැජ්ජාව සහ ක්රෝධය දරාගත නොහැකි වූ ආණ්ඩුකාර බ්රවුන්රිග් මිනිස් ඉතිහාසයේ දරුණුතම සාපරාධී උපක්රමයට අවතීර්ණ විය. ඒ, මුළු වෙල්ලස්සම පොළොවෙන් අතුගා දැමීමේ "ස්කෝච්ඩ් අර්ත්" (Scorched Earth) හෙවත් පොළොව පාළු කිරීමේ ම්ලේච්ඡ ප්රතිපත්තියයි. මහා රාවණ පරපුරෙන් පැවත ආ අංගම් පොර සටන් කලාව, දේශීය පාරම්පරික වෛද්ය විද්යාව, දේශීය නර්තන කලාව ඇතුළු බුද්ධ ශාසනයට අයත් සියලු වෙහෙර විහාර ඔවුහු ගිනිබත් කළහ. නිවාසවල තිබූ අස්වනු, ගව මහීෂාදී සතුන් විනාශ කරමින් ළමා ළපටීන් සහ ස්ත්රීන් අමු අමුවේ මරා දැමූහ. ඵල දරන එකදු ගසක්වත් ඉතිරි නොකළ සතුරෝ, දේශීය ඔසු උයනක් බඳු වූ ඉපැරණි මී ගස්, බිංකොහොඹ ඇතුළු වටිනා ශාක පද්ධතියම කපා විනාශ කළහ. මුළු වෙල්ලස්සම ලේ සහ කඳුළු විලක් විය. අපගේ අභීත වීරයන් එකිනෙකා සතුරන් අතට පත්වූයේ තමන්ගේ මරණය නියත බව දැන දැනමය. නමුදු සිංහලකමේ අභිමානය ලොවට පසක් කරමින් මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහදිසාවේ හිස නැමුවේ මරණයට පමණි.
ක්රි.ව. 1818 නොවැම්බර් 26 වැනි දින මහනුවර බෝගම්බරදී ඔහුව හිස ගසා මරා දැමීමට නියම වූ අවස්ථාවේ, වදකයා ගැසූ පළමු කඩු පහරින් ඔහුගේ හිස සිඳලීමට නොහැකි තරමට ඔහුගේ ලේ සහ ශ්රී දේහය ශක්තිමත් විය. මරණය හමුවේ පවා පෑ ඒ අසිරිමත් නිර්භීතභාවය සහ හාස්කම දැක බියට පත් සුදු ජාතිකයන්, පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා ඔහුගේ හිස්කබල එංගලන්තයේ එඩින්බරෝ වෙත රැගෙන ගියහ. නමුදු හෙළ වීරයන් කිසිදිනෙක නොමැරෙන බව ඔවුන් දැන සිටියේ නැත. අදටත් වසර දෙසීයකට වඩා ගතවී ඇතත්, වෙල්ලස්සේ ඒ කුරිරු ම්ලේච්ඡ ඉතිහාසය සිහිවන සෑම විටකම ඕනෑම සංවේදී හදවතක් පෑරී යන්නේය.
අහිමි වූ ශාස්ත්රීය උරුමය සහ අනාගත ප්රාර්ථනාව
එදා ඉංග්රීසීන් විසින් මෙම වීරයන් "රාජද්රෝහීන්" ලෙස හැඳින්වුවද, ඔවුන් තම ජීවිත පූජා කරමින් රැකගත්තේ බුද්ධ ශාසනය සහ මාතෘභූමියයි. ක්රි.ව. 1948 නිදහසින් පසු ලංකාව ස්වදේශීය රටක් බවට පත්වීමට මෙම ලේ පූජා මහෝපකාරී විය. අදටත් ඌව වෙල්ලස්සෙන් හමුවන භූගත උමං මාර්ග සහ භූගත ඉපැරණි නිවාස සංකීර්ණ, එදා හෙළයා සතු වූ අති නවීන තාක්ෂණික ඥානය ලොවට කියාපායි. එදා පෙරදිග ධාන්යාගාරය වෙමින් විදේශයන්ට පවා සහල් අපනයනය කළ ශ්රී ලංකාව, අද වන විට විදේශයන්ගෙන් සහල් ආනයනය කර පරිභෝජනය කරන තත්ත්වයට පත්ව ඇත්තේ සිංහලකම තව තවත් අගාධයට ඇද දමමිනි. වෙල් ලක්ෂයක් තිබූ වෙල්ලස්සේ පවා අද කුඹුරු පුරන් වෙමින් පවතී. ඉපැරණි සම්ප්රදායන්, සිරිත් විරිත් සහ බෞද්ධ සංස්කෘතිය විනාශ කරමින් විවිධ විදේශීය බලපෑම් සහ තර්ජන හමුවේ අපගේ ඓතිහාසික සාක්ෂි යටපත් වෙමින් පවතී.
1818 කැරුල්ල සමයේදී ලක්දෙරණෙන් බ්රිතාන්යයට රැගෙන ගිය දේශීය දඹරන් බුදුපිළිම, වාරිමාර්ග තාක්ෂණය, බෞද්ධ දර්ශනය, මන්ත්ර ශාස්ත්රය, අංගම් ශාස්ත්රය සහ දේශීය වෛද්ය විද්යාව අඩංගු අමිල පුස්කොළ පොත් මෙන්ම ලංකාවටම ආවේණික වූ 'ගුරුළා බැඳි කස්තාන' වැනි රාජකීය ආයුධ අදටත් ඔවුන් සන්තකයේ පවතී. රටට, ජාතියට සහ සම්බුදු ශාසනයට සැබවින්ම ළැදි, ශාසනය නඟාසිටුවන දැහැමි පාලකයකු අනාගතයේදී හෝ පහළ වී, විදේශයන් සතු වී ඇති අපගේ මෙම උතුම් ජාතික උරුමයන් නැවත මව්බිමට ලබාගැනීමට හැකිවේවා යන්න, එදා මේ පින්බිම වෙනුවෙන් තම ප්රාණය මෑණියන්ට පූජා කළ අභීත වීරයන්ගේ නාමයෙන් අප සැමගේ ඒකායන ප්රාර්ථනාව විය යුතුය.
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd