​අපේ රටේ විභාග ඉතිහාසය දෙස බලන විට එක් සුවිශේෂී නාමයක් අදටත් නොසැලී බැබළෙයි. ඒ නම දේශමාන්‍ය මහාචාර්ය නන්දදාස කෝදාගොඩයන්ය.

ඔහු හුදෙක් වෛද්‍යවරයකු හෝ උපකුලපතිවරයකු පමණක් නොව, මුළු මහත් ජාතියකම 'හෘද සාක්ෂිය' බඳු විය. අද අපි ඔහුගේ අභිමානවත් ජීවිතයේ ඒ නොකී කතාව පෙළගස්වමු.

​1929 ඔක්තෝබර් 31 වැනිදා දකුණේ අහංගම ග්‍රාමයේ උපත ලැබූ නන්දදාස සිසුවා, තම මූලික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ ගමේ පන්සල් පාසලෙනි. පසුව ගාල්ලේ මහින්ද විද්‍යාලයට සහ කොළඹ නාලන්දයට ඇතුළත් වූ ඔහු, උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා  අංශයෙන් ලකුණු 396ක් ලබා ගනිමින් ලංකාවේ හොඳම ශිෂ්‍යයා ලෙස වාර්තාවක් තැබුවේය. 

පුදුමය නම්, දශක ගණනාවක් ගත වුවද ඒ නොබිඳුණු වාර්තාව අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය විභාග ඉතිහාසයේ විරාජමානව පැවතීමයි. ඔහු පෑනෙන් ලොව දිනන්නට පෙර, පන්සලේ වැලිපිල්ලෙන් පන්නරය ලැබූ සැබෑ දේශීය බුද්ධිමතෙකි.

​නන්දදාස කෝදාගොඩයන් වෛද්‍යවරයකු ලෙස උපාධිය ලැබුවේ 1956 වසරේදීය. එය ලංකාවේ සුවිශේෂී වසරකි. 

මර්ටින් වික්‍රමසිංහයන්ගේ 'විරාගය', එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ 'මනමේ' සහ ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්ගේ 'රේඛාව' බිහි වූ, ලාංකීය සංස්කෘතික විප්ලවයක් ඇති වූ ඒ වසරේම, නන්දදාස කෝදාගොඩ වැනි පරමාදර්ශී මිනිසෙකු බිහිවීම දෛවෝපගතය. ඉංග්‍රීසි භාෂාවට සිරවී තිබුණු වෛද්‍ය විද්‍යාව, ගැමි මිනිසාගේ හදවතට සමීප කරන 'මහා සන්නිවේදකයා' බිහිවන්නේ එතැනිනි.

 බටහිර විද්‍යාව හදාරා එංගලන්තයේ රාජකීය වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ  ගෞරව නාම ලැබූවත්, ඔහුගේ පපුව ගැහුණේ සිංහල බෞද්ධ සාරධර්ම සමඟය.

​උපකුලපති ධුරය හෝ මහාචාර්ය පදවි ඔහුට සැප පුටුවලට සීමා වීමට බාධාවක් නොවීය. 1991 අඳුරු යුද සමයේදී තම ජීවිතය පවා පරදුවට තබා ඔහු පලාලි ඉදිරි ආරක්ෂක වළලු වෙත ගියේය. රණවිරුවන් සිටි බංකර් තුළටම වැදී, ඔවුන්ගේ සුවදුක් විමසා, තම මනෝහර සිංහල කථිකත්වයෙන් සොල්දාදුවන්ගේ හදවත් දිරිමත් කරන්නට තරම් ඔහු නිහතමානී වීරයෙක් විය. ඔහු එහි ගියේ නිකම්ම නොවේ.රණවිරුවන්ගේ දරුවන් අනාථ වීමට ඉඩ නොදෙන බවට සහතික වීමටය.

​1984 දී ඔහු 'වීරසෙබළ' පදනම පිහිටුවා, රට වෙනුවෙන් දිවි පිදූ රණවිරු දරුවන් 300කට අධික පිරිසකගේ අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍යය රැකබලා ගන්නට මුල් විය. ඔහු සොල්දාදුවාට "ඔබේ දරුවන් ගැන සමාජය බලාගනීවි" යන සහතිකය ක්‍රියාවෙන් ලබා දුන් පියෙකි.

​ලෝකයට මහාචාර්යවරයකු වුවද, නිවසේදී ඔහු ආදරණීය 'මුත්තා' විය. තම මුනුබුරන් එන්නතක් විදගන්නා විට දෑසට කඳුළු පුරවාගත් ඒ සංවේදී හදවත අදටත් ඔහුගේ දරුවන්ට මතකය. ඔහුගේ ගෙවත්ත පක්ෂීන්, ලේනුන්, බල්ලන්, ඉබ්බන්, හාවුන් සහ වරෙක එළදෙනක පවා සිටි 'පුද්ගලික සත්වෝද්‍යානයක්' බඳු විය. සංගීතයට පෙම් බැඳි ඔහු, තම මිනිබිරියන්ට ලෝකය ගැන කියා දුන්නේ සංගීතයේ තාලයටය. විදේශයක සිට පැමිණෙන විට ඔවුන් වෙනුවෙන් සොරෙන් චොකලට් කැබැල්ලක් රැගෙන එන්නට තරම් ඔහු නිහතමානී විය.

​මහාචාර්ය කාලෝ ෆොන්සේකා මහතා වරෙක පැවසුවේ, නන්දදාස කෝදාගොඩයන් යනු ලංකාවට අවශ්‍යම පරමාදර්ශී වෛද්‍යවරයාගේ ජීවමාන රූපය බවයි. බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ඉහළම තැනකට ගියත්, ඔහුගේ පදනම වූයේ සිංහල බෞද්ධ සාරධර්මයි. ඔහු තුළ තිබූ සුවිශේෂී ලක්ෂණ කාලෝ ෆොන්සේකා මහතා මෙසේ පෙළගස්වයි:

​මරණය අභියස නොසැලුණු එඩිතර බව: මරණය තමා සොයා එන බව දැනගත් මොහොතේ පවා ඔහු පෙන්වූ ධෛර්යය අසමසම විය.

​කරුණාවන්ත සුවපත් කරන්නා: ඔහුට රෝගියෙකු යනු මුදල් පසුම්බියක් නොව, සුවපත් කළ යුතු ආත්මයකි.

​පරාර්ථකාමී බව: ආත්මාර්ථය වෙනුවට, ලොව දැවැන්ත ඖෂධ මාෆියාවන්ට එරෙහිව මිනිසුන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය.

​අධිකරණ වෛද්‍ය විද්‍යාවේ පීතෘවරයකු වූ ඔහු කළා කීර්ති (1984), දේශබන්දු (1993) සහ විශ්ව ප්‍රසාදිනී (1996) වැනි උසස්ම සම්මානවලින් පිදුම් ලැබුවේය.

 මත්ද්‍රව්‍ය සහ දුම්වැටියට එරෙහිව ඔහු කරපු විද්‍යාත්මක සටන වෙනුවෙන් ජාත්‍යන්තර 'ලක්ෂ්මි මෙනන්' සම්මානයෙන් පවා ඔහු පිදුම් ලැබුවේය. ඔහු ජීවත් වූයේ ලෝකය ජය ගන්නට නොව, ලාංකීය මිනිසාගේ ජීවිතය ඔසවා තබන්නටය.
​
​1997 අගෝස්තු 02 වැනිදා වයස අවුරුදු 67 දී ඔහු අපෙන් සමුගත්තද, මහාචාර්ය කාලෝ ෆොන්සේකා මහතා කීවාක් මෙන් ඒ හිස්තැන තවමත් හිස්මය. ඔහු වැනි පරමාදර්ශී චරිත නැවත අපට මුණගැසෙන්නේ කලාතුරකිනි.