කාර්යක්ෂම ප්‍රවාහන පද්ධතියක් ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය පදනමකි. ගමන් කාලය කෙටි වීම, විශ්වාසදායක පොදු ප්‍රවාහන සේවා පැවතීම මෙන්ම, නේවාසික ප්‍රදේශ, වාණිජ මධ්‍යස්ථාන සහ ප්‍රාදේශීය ආර්ථිකයන් අතර වඩා හොඳ සම්බන්ධතාවක් ගොඩනැගීම මගින් ඵලදායිතාව ඉහළ නැංවීමටත්, දිගුකාලීන ආර්ථික වටිනාකමක් නිර්මාණය කිරීමටත් හැකියාව ලැබේ.
කොළඹ නගරය ආශ්‍රිත දුම්රිය ජාලය නවීකරණය කිරීම ඇතුළුව, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය වෙනුවෙන් රජය දක්වන අඛණ්ඩ කැපවීම තවදුරටත් ඉදිරියට යාම සඳහා ශක්තිමත් පදනමක් සපයයි. මෙම ප්‍රවේශය මත පදනම්ව, සැලසුම් කර ඇති ප්‍රවාහන වැඩසටහන් තුනක් කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් ය. නව කැලණි පාලමේ සිට අතුරුගිරිය දක්වා දිවෙන උස් මහා මාර්ගය (Elevated Highway),  කොළඹ සැහැල්ලු‍ දුම්රිය ප්‍රවාහන (LRT) ව්‍යාපෘතිය සහ දුම්රිය පද්ධතිය නවීකරණය කිරීම එම වැඩසටහන් තුනයි.


උස් අධිවේගී මාර්ගය: කැලණි පාලමේ සිට අතුරුගිරිය දක්වා 
යෝජිත කිලෝමීටර් 16.4 ක දිගින් යුත් උස් අධිවේගී මාර්ගය නව කැලණි පාලම, ඔරුගොඩවත්ත, දෙමටගොඩ, රාජගිරිය, කොස්වත්ත සහ හෝකන්දර හරහා අතුරුගිරියේ පිටත වටරවුම් අධිවේගී මාර්ගයට සම්බන්ධ කරනු ඇත. එහි අන්තර් හුවමාරු මගින් බත්තරමුල්ල, මාලඹේ සහ වැදගත් පරිපාලන හා අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථාන වෙත ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කරනු ඇත. මෙම ව්‍යාපෘතිය රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්ව ආකෘතියක් යටතේ මංතීරු හතරකින් යුත්, ප්‍රවේශ-පාලිත අධිවේගී මාර්ගයක් ලෙස සැලසුම් කරන ලදී.
මීට පෙර පාර්ලිමේන්තු ඇස්තමේන්තුවකින් ව්‍යාපෘති පිරිවැය රුපියල් බිලියන 171.7 ක් වූ අතර, ඉදිකිරීම් සඳහා වසර තුනක් ඇතුළුව වසර 18 ක සැලසුම්, ඉදිකිරීම්, මූල්‍ය, ක්‍රියාකාරී, නඩත්තු සහ මාරු කිරීමේ (DBFOMT)  සහනයක් ලබා දෙන ලදී. මෙය ඓතිහාසික ඇස්තමේන්තුවක් වන අතර, නව මූල්‍යකරණ කැපවීමක් සිදු කිරීමට පෙර යාවත්කාලීන කළ යුතුය.
ප්‍රමුඛතාව විය යුත්තේ ශක්‍යතා අධ්‍යයනය යාවත්කාලීන කිරීම, ඉදිකිරීම් පිරිවැය සහ රථවාහන පුරෝකථන අලු‍ත් කිරීම සහ සුදුසුකම් ලත් ආයෝජකයන්ගෙන් තරගකාරී යෝජනා කැඳවීමයි. නව කැලණි පාලමේ සිට රාජගිරිය දක්වා සහ ඉන් ඉදිරියට අතුරුගිරිය දක්වා මුල් අදියර පෙළගැස්ම, යාවත්කාලීන ඉංජිනේරු සහ ආර්ථික තක්සේරු කිරීම්වලට යටත්ව, ඉදිකිරීම් අනුපිළිවෙළ සඳහා පදනමක් සැපයිය හැකිය.
මූල්‍ය යෝජනා මගින් රජයේ වියදම්, රථවාහන අවදානම සහ ආයෝජක ප්‍රතිලාභ සඳහා ඇඟවුම් පරීක්ෂා කරමින්, ගාස්තු මත පදනම් වූ සහන ලබා ගැනීමේ-ගෙවීම් ආකෘති සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය. කොන්ත්‍රාත්තු මගින් පැහැදිලි ඉදිකිරීම් කාලසීමාව, නඩත්තු ප්‍රමිති සහ ආපසු ගෙවීමේ අවශ්‍යතා ස්ථාපිත කළ යුතුය. එසේම පාරිසරික අනුමැතිය සහ බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රජාවට සාධාරණ ලෙස සැලකීම ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී අත්‍යවශ්‍ය වේ.
කොළඹ නැගෙනහිර තදාසන්න ප්‍රදේශ අධිවේගී මාර්ග ජාලය සමග සම්බන්ධ කිරීම, රැකියා මධ්‍යස්ථාන වෙත ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීම සහ දැඩි ලෙස භාවිත වන මාර්ගවල තදබදය අඩු කිරීම මෙහි අරමුණයි.


කොළඹ සැහැල්ලු‍ දුම්රිය පද්ධතිය (LRT): තිරසාර මූල්‍ය ආකෘතියක් සකස් කිරීම.
කොටුව සිට බත්තරමුල්ල හරහා මාලබේ දක්වා යෝජිත කිලෝමීටර 15.7ක් දිගු කොළඹ සැහැල්ලු‍ දුම්රිය මාර්ගය (LRT), දුම්රිය ස්ථාන 16කින් සමන්විත වන පරිදි සැලසුම් කර තිබූ අතර, එහි ගමන් කාලය ආසන්න වශයෙන් විනාඩි 30ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර තිබුණි. 2019 වසරේදී, ජපානය විසින් යෙන් බිලියන 30.04ක් දක්වා වූ සහනදායි ණය පැකේජයක් ලබා දීමට ඉදිරිපත් විය. මෙහි වාර්ෂික පොලී අනුපාතය සියයට 0.1ක් වූ අතර, ආපසු ගෙවීමේ කාල සීමාව වසර 40ක් සහ සහන කාලසීමාව (Grace Period) වසර 12ක් ලෙස නියම කර තිබුණි. මේවා මුල් අවස්ථාවේ යෝජනා වූ කොන්දේසි වන අතර, වර්තමානයේ තහවුරු කරන ලද මූල්‍ය යෝජනාවක් නොවේ.
රජය, ජපාන ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා නියෝජිතායතනය (JICA) සමග සිය සම්බන්ධතාව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යමින් සිටී. 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය විජිත හේරත් මහතා තහවුරු කළේ, සාකච්ඡා තවදුරටත් සිදුවෙමින් පවතින නමුත් ඒ සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් අවසන් එකඟතාවකට එළඹ නොමැති බවයි.
මීළඟ පියවර ලෙස, යාවත්කාලීන කරන ලද ඉදිකිරීම් පිරිවැය, මගී ඉල්ලු‍ම, ඉඩම් අවශ්‍යතා සහ දිගුකාලීන මෙහෙයුම් වියදම් ඇතුළත් නව තාක්ෂණික හා මූල්‍ය ඇගයීමක් සිදු කළ යුතුව ඇත. JICA සමග පැවැත්වෙන සාකච්ඡා මගින්, සහනදායී මූල්‍ය පහසුකම් නැවත ලබා ගැනීමේ හැකියාව, ව්‍යාපෘතියේ විෂය පථය සංශෝධනය කිරීම සහ ව්‍යාපෘතිය අදියර වශයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව සොයා බැලිය යුතුය. 
දුම්රිය ස්ථාන- ප්‍රදේශ වාණිජ සංවර්ධනය, සිල්ලර සහන සහ වෙළෙඳ දැන්වීම් මගින් ගාස්තු ආදායමට අතිරේක විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මූල්‍ය සැලැස්ම මගින් සාමාන්‍ය නඩත්තුව, කාර්ය මණ්ඩලය, විදුලිය සහ රෝලිං - ස්ටොක් ප්‍රතිස්ථාපනය සඳහා ද සැපයිය යුතු අතර, අවශ්‍ය ඕනෑම මෙහෙයුම් සහනාධාරයක් විනිවිද පෙනෙන ලෙස අයවැයගත කර ඇත. දිගුකාලීන අරමුණ මූල්‍යමය වශයෙන් තිරසාර මෙහෙයුම් ආකෘතියකින් සහාය දක්වන විශ්වාසදායක, ඉහළ ධාරිතාවකින් යුත් නාගරික ප්‍රවාහන පද්ධතියක් ලෙස පැවතිය යුතුය.


දුම්රිය සංවර්ධනය: පවතින ආයෝජන මත පදනම් වීම.
දුම්රිය නවීකරණය මගින් ශ්‍රී ලංකාවට, දැනට පවතින යටිතල පහසුකම් සහ ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතින සංවර්ධන හවුල්කාරිත්ව තවදුරටත් පුළුල් කර ගැනීමට අවස්ථාව සැලසේ.
2026 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජනාධිපති කාර්යාලය විසින් කොළඹ තදාසන්න මාර්ග තුනක් ඔස්සේ විදුලි දුම්රිය සේවා ආරම්භ කිරීමේ පළමු අදියර පිළිබඳ සැලසුම් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ අනුව, කැලණි වැලි මාර්ගයේ මරදාන - මාකුඹුර, ප්‍රධාන මාර්ගයේ කොටුව - රාගම සහ වෙරළබඩ මාර්ගයේ කොටුව - පානදුර යන මාර්ග ඔස්සේ මෙම සේවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිත අතර, ඒවා 2027 වසරේ මුල් භාගයේදී ආරම්භ කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ ක්‍රියාකාරී දුම්රිය කාර්යක්ෂමතා වැඩිදියුණු කිරීමේ ව්‍යාපෘතියට ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 192 ක මුළු ව්‍යාපෘති පිරිවැය තුළ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 160 ක ණයක් ඇතුළත් වේ. එහි අරමුණු අතර දුම්රිය මෙහෙයුම්, ආරක්ෂාව, නඩත්තු පහසුකම්, ටිකට්පත් පද්ධති සහ තාක්ෂණික ධාරිතාව වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළත් වේ.
අරමුදල් සපයන ලද කටයුතු සම්පූර්ණ කිරීම, ධාවන පථ සහ සංඥා යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම, දුම්රිය සංඛ්‍යාතය සහ විශ්වසනීයත්වය වැඩිදියුණු කිරීම, ප්‍රමාණවත් විදුලි සැපයුම, නඩත්තු පහසුකම් සහ රෝලිං ස්ටොක් මගින් සහාය වන බව සහතික කිරීම සඳහා ප්‍රමුඛතාව දිය යුතුය.
කැලණි නිම්නයේ සහ අනෙකුත් ඉහළ ඉල්ලු‍මක් ඇති මගී මාර්ගවල වැඩිදියුණු කළ ධාරිතාව ඇතුළුව මගී ඉල්ලු‍ම සහ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ මගින් තවදුරටත් ආයෝජන මෙහෙයවිය යුතුය. ඒකාබද්ධ ටිකට්පත් සහ බස් රථ සමග පහසු සම්බන්ධතා මගින් දෛනික මගීන් සඳහා දුම්රිය වඩාත් ප්‍රායෝගික විකල්පයක් බවට පත් කරනු ඇත.
මෙහෙයුම් අරමුදල් සැපයීම ඉදිකිරීම් මූල්‍යකරණය තරම් ම වැදගත් වේ. වාර්ෂික නඩත්තු අයවැය, වෙලාවට වැඩ කිරීම සහ අවලංගු කිරීම් සඳහා කාර්ය සාධන ඉලක්ක සහ මගීන් සංඛ්‍යාව සහ මෙහෙයුම් පිරිවැය පිළිබඳ විනිවිද පෙනෙන වාර්තාකරණය රාජ්‍ය ආයෝජනවල වටිනාකම ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වනු ඇත.


බංග්ලාදේශය සහ පිලිපීනයෙන් උගත හැකි පාඩම්
යටිතල පහසුකම් සඳහා සිදු කෙරෙන ආයෝජන, තිරසාර මූල්‍යකරණය සහ විශ්වාසනීය මෙහෙයුම් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමේ වැදගත්කම කලාපීය අත්දැකීම් මගින් පෙන්නුම් කරයි.
බංග්ලාදේශයේ ඩකා (Dhaka) MRT  6 වැනි මාර්ගය 2022 දෙසැම්බර් මාසයේදී වාණිජ මෙහෙයුම් ආරම්භ කළ අතර, 2023 නොවැම්බර් මාසයේදී එහි සේවාවන් තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. 2026 ජනවාරි සහ මාර්තු අතර කාලය තුළ, දිනකට සාමාන්‍ය මගීන් 318,162ක් මෙම සේවාව භාවිතා කළ බව එහි ක්‍රියාකරු වාර්තා කර ඇත. කාර්යක්ෂමව ක්‍රියාත්මක වන නාගරික පොදු ප්‍රවාහන පද්ධතියකට සපුරාලිය හැකි ඉල්ලු‍මේ විභව පරිමාණය මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.
පිලිපීනය තිරසාර දුම්රිය පුනරුත්ථාපනය සඳහා ප්‍රයෝජනවත් උදාහරණයක් සපයයි. 2026 මාර්තු මාසයේදී, ජපානයේ JICA ආයතනය මෙට්‍රෝ දුම්රිය ප්‍රවාහන මාර්ගය 3 පුනරුත්ථාපනය කිරීම සහ නඩත්තු කිරීම සඳහා තවත් ජපන් යෙන් බිලියන 21.6 ක ණයක් අත්සන් කළේය. වසර 40 ක ණය මුදලට වසර 10 ක සහන කාලයක් ලබා දෙන අතර, ධාවන පථ, බල පද්ධති, දුම්රිය සහ නඩත්තු උපකරණ සඳහා වැඩිදියුණු කිරීම් සඳහා අරමුදල් සපයනු ඇත. කලින් පුනරුත්ථාපනය කිරීමෙන් මෙහෙයුම් පැයට කිලෝමීටර 60 ක සැලසුම් වේගයකට යථා තත්වයට පත් කරන ලද අතර සේවා බාධා කිරීම් අඩු විය.
ශ්‍රී ලංකාව සඳහා පාඩම නම්, එක් එක් ව්‍යාපෘතියේ අවශ්‍යතාවලට ගැළපෙන මූල්‍යකරණයක් ලබා ගැනීම, කළමනාකරණය කළ හැකි අදියරවල වැඩිදියුණු කිරීම් ලබා දීම සහ ආරම්භයේ සිටම විශ්වාසදායක නඩත්තු සහ මෙහෙයුම් විධිවිධාන ස්ථාපිත කිරීමයි.


උපරිම බලපෑම සඳහා ආයෝජන ප්‍රමුඛතාව දීම
කොළඹ සැහැල්ලු‍ දුම්රිය මාර්ගය (LRT) වැදගත් දිගුකාලීන අභිලාෂයක් ලෙස පැවතුණද, එහි සැලකිය යුතු ප්‍රාග්ධන අවශ්‍යතා සහ පුනරාවර්තන මෙහෙයුම් පිරිවැය සහනදායී මූල්‍යකරණ සමග වුවද වහාම සපුරාලීම දුෂ්කර විය හැකිය. එබැවින් කෙටි කාලීනව, නව කැලණි පාලම - අතුරුගිරිය උස් අධිවේගී මාර්ගය ඉදිරියට ගෙනයාම සහ දුම්රිය නවීකරණය සඳහා ප්‍රමුඛතාව දිය යුතුය. පරෙස්සමෙන් ව්‍යුහගත කරන ලද රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වයක් අධිවේගී මාර්ගයට සහාය විය හැකි අතර, දුම්රිය වැඩසටහනට පවතින සංවර්ධන, හවුල්කාර මූල්‍යකරණය සහ සැලසුම් කළ විද්‍යුත්කරණය මත ගොඩනගා ගත හැකිය. යාවත්කාලීන කරන ලද ශක්‍යතා අධ්‍යයන, තිරසාර මූල්‍යකරණය සහ විශ්වසනීය මෙහෙයුම් සැලැස්මක් එහි දැරිය හැකි මිල තහවුරු කරන විට, LRT සංවර්ධන මාර්ගයේ රැඳී සිටිය යුතු අතර, ක්‍රියාත්මක කිරීම කරා ඉදිරියට යා යුතුය.
රජයේ පුළුල් සංවර්ධන න්‍යාය පත්‍රය මගින් මෙම සැලසුම් කළ මුලපිරීම් පැහැදිලි ප්‍රවාහන ආයෝජන මාර්ග සිතියමක් යටතේ එකට ගෙන ඒමට අවස්ථාවක් ලබා දෙයි. එසේම, නිශ්චිත සන්ධිස්ථාන, විනිවිද පෙනෙන ප්‍රසම්පාදන, පාරිසරික ආරක්ෂණ සහ දිගුකාලීන නඩත්තු විධිවිධාන ඇතුළත් ඊට ඇතුළත් විය යුතුය. 
ප්‍රායෝගික බෙදාහැරීම සහ තිරසාර මූල්‍යකරණයට ප්‍රමුඛත්වය දීමෙන්, ශ්‍රී ලංකාවට තම ප්‍රවාහන සැලසුම් කල් පවතින ආර්ථික වාසි බවට පත් කළ හැකිය