ණය මත යැපීමෙන් තිරසාර විදේශ සංචිත ගොඩනැගිය හැකිද?

ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය අර්බුදයේ මූලය
දශක ගණනාවක් තිස්සේ ශ්‍රී ලංකාවට රටේ අවශ්‍යතා සපුරාලීමට ප්‍රමාණවත් විදේශ විනිමය උපයාගෙන, එමගින් ස්ථාවර සංචිත ගොඩනගාගැනීම අභියෝගයක් වී තිබේ. අපනයන සහ වෙනත් මාර්ගවලින් ලැබෙන විදේශ විනිමය ආනයන හා විදේශ ගෙවීම් සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන විට, හිඟය පියවාගැනීමට ණය ගැනීමට සිදුවේ. එවිට ණය මගින් වර්තමාන අවශ්‍යතා පිරිමසාගත හැකි වුවත්, සංචිත ගොඩනැගීම වෙනුවට ණය මත යැපෙන චක්‍රයක් නැවත නැවතත් ඇති වේ.

මේ දිගුකාලීන ගැටලු‍ව යළිත් අවධානයට ගෙන එන්නේ 2026 සැප්තැම්බර් මාසයේ සංචිත පහළ යාමයි. එහෙත් මාසික සංචිත අගය පමණක් රටේ විදේශ ගෙවීම් හැකියාව හෝ ආර්ථික සෞඛ්‍යය තීරණය කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ. එම සංඛ්‍යාව අපට වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි. ශ්‍රී ලංකාව විදේශ විනිමය උපයන ශක්තිමත් ආර්ථිකයක් ගොඩනගා තිබේද, නැතහොත් අවශ්‍යතා සපුරාලීමට ණය, සංචිත සහ හදිසි සීමා මත තවමත් යැපෙනවාද?
2026 සැප්තැම්බර් මාසයේ ශ්‍රී ලංකාවේ නිල සංචිත ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 6,929 සිට මිලියන 6,851 දක්වා සියයට 1.1කින් අඩු විය.  මේ සංචිතවලට චීන මහජන බැංකුව (PBOC) සමඟ ඇති විදේශ විනිමය හුවමාරු පහසුකමෙන් ලැබුණු මුදල්ද ඇතුළත්ය. එහෙත් ඒ මුදල් භාවිතයට කොන්දේසි තිබේ. ඒ නිසා වාර්තා වන මුළු සංචිතයම ඕනෑම ගෙවීමකට වහාම යොදාගත හැකි මුදලක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. සංචිතයේ මුළු අගය පමණක් නොව, එයින් කොපමණ ප්‍රමාණයක් භාවිත කළ හැකිද, ආනයන සඳහා එය කොපමණ කාලයක් ප්‍රමාණවත්ද, ඉදිරියේදී කොපමණ ණය ගෙවීමට තිබේද යන්නත් සලකා බැලිය යුතුය.

සංචිත ඉහළ ගියත්, පදනම තවමත් දුර්වලයි
පසුගිය දශක පහ තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ නිල සංචිත කිහිප වරක් ඉහළ ගියත්, ඒවා ස්ථාවරව පවත්වාගැනීම අපහසු වී තිබේ. 1970දී සංචිත ඩොලර් මිලියන 42ක් පමණ විය. 1980දී එය මිලියන 246ක්, 1990දී මිලියන 435ක් සහ 2000දී බිලියන 1ක් පමණ විය. 2010දී එය බිලියන 7.2ක් දක්වා ඉහළ ගියද, ඉන් පසු අඛණ්ඩව වැඩි වූයේ නැත.

2014දී බිලියන 8.2ක් පමණ වූ සංචිත 2019දී බිලියන 7.6ක්, 2020දී බිලියන 5.7ක්, 2021දී බිලියන 3.1ක් සහ 2022දී බිලියන 1.9ක් දක්වා පහළ ගියේය. ඉන්පසු ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ සහාය, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම, ආනයන සීමා සහ මහ බැංකුවේ විදේශ විනිමය මිලදී ගැනීම් සමඟ සංචිත නැවත ඉහළ ගියේය. 2023දී එය බිලියන 4.4ක්, 2024දී බිලියන 6.1ක් සහ 2025දී බිලියන 6.8ක් පමණ විය.

මේ ඉතිහාසයෙන් පෙනෙන්නේ සංචිත ඉහළ නංවන්න පුළුවන් වුවත්, ඒවා දිගටම පවත්වාගැනීමට අවශ්‍ය ආර්ථික පදනම අප තවම ගොඩනගාගෙන නැති බවයි. ණය ගැනීමෙන් හෝ ආනයන සීමා කිරීමෙන් යම් කාලයකට සංචිත තත්වය යහපත් කරගත හැකිය. එහෙත් අපනයන හා වෙනත් විදේශ විනිමය ආදායම් ප්‍රමාණවත් නොවුණොත්, ආනයන ඉල්ලු‍ම සහ ගෙවීම් අවශ්‍යතා වැඩිවෙද්දී සංචිත මත පීඩනයත් නැවත වැඩි වේ. ඒ නිසා 2022 අර්බුදය හදිසියේ ඇති වූ ගැටලු‍වක් ලෙස පමණක් නොව, දිගු කලක් පැවති දුර්වලතා එකවර මතු වූ අවස්ථාවක් ලෙස තේරුම්ගත යුතුය.

උපයන විදේශ විනිමයට වඩා වැය කරන විදේශ විනිමය
ශ්‍රී ලංකාවේ ගැටලු‍ව අපනයන නොමැති වීම නොවේ. ඇඟලු‍ම්, තේ, රබර් නිෂ්පාදන, කුළුබඩු, සේවා, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ගේ ප්‍රේෂණ රටට විදේශ විනිමය උපයා දෙයි. ගැටලු‍ව වන්නේ මේ ආදායම් ප්‍රමාණවත් නොවීමත්, ඒවා හැම විටම ස්ථාවර නොවීමත්ය. එම නිසා ආනයන හා වෙනත් විදේශ ගෙවීම් සඳහා අවශ්‍ය මුදල සපයාගැනීම අපහසු වේ.

2026 ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා වෙළෙඳ හිඟය ඩොලර් බිලියන 7.2ක් දක්වා පුළුල් විය. පෙර වසරේ එම කාලයේ එය බිලියන 4.3ක් පමණ විය. ඉන්ධන ආනයනයට පමණක් එම මාස අට තුළ බිලියන 4ක් පමණ වැය වූ අතර, එය පෙර වසරට වඩා සියයට 61.6කින් වැඩි විය. වාහන ආනයනය සඳහාද බිලියන 1.684ක් වැය විය. අපනයන ආදායම මේ වියදම්වලට සමාන වේගයකින් වැඩි නොවුණොත්, සංචිත රැස් කිරීම අපහසුය.

විදේශගත ශ්‍රමිකයන් එවන මුදල් රටට විදේශ විනිමය ලැබෙන වැදගත් මාර්ගයකි. 2026 ජනවාරි-අගෝස්තු කාලයේ එම ප්‍රේෂණ ඩොලර් බිලියන 6.1ක් වූ අතර, පෙර වසරට වඩා සියයට 19.8කින් වැඩි විය. එහෙත් සංචාරක ආදායම බිලියන 2.1ක් වූ අතර, පෙර වසරට වඩා සියයට 10කින් අඩු විය. සේවා ගිණුමේ අතිරික්තයද සියයට 21.4කින් අඩු වී බිලියන 2.1ක් විය. ඒ අනුව ප්‍රේෂණ ඉහළ ගියත්, වෙළෙඳ හිඟය වැඩිවීම සහ සංචාරක ආදායම අඩුවීම නිසා ලැබුණු සහනය සීමා විය. අගෝස්තු මාසයේ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් තිබුණද, ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා කාලයේ එහි ඩොලර් මිලියන 291ක හිඟයක් වාර්තා විය.

“ණය රෝල” විසඳුමක්ද, කල් දැමීමක්ද?
ණයක් ගෙවීමට තවත් ණයක් ගැනීමෙන් කෙටි කාලයකට ගෙවීම් පීඩනය අඩු කරගත හැකිය. කල්පිරෙන ණය වෙනුවට අලු‍ත් ණයක් ගැනීමෙන් ගෙවීමේ කාලය කල් දැමිය හැකිය. එහෙත් එමගින් රට අලු‍තින් විදේශ විනිමය උපයන්නේ නැත.

ණය මුදල් අපනයන, නිෂ්පාදනය හෝ ආදායම වැඩි කරන කටයුතුවලට යෙදුවේ නැත්නම්, පසුව ණයත් පොලියත් ගෙවීමට නැවත ණය ගන්න සිදුවේ. එවිට ණය මත යැපීම ආර්ථිකය වර්ධනය කරන මාර්ගයක් නොව, ගැටලු‍ව කල් දමන ක්‍රමයක් බවට පත්වේ.

2027 ණය ගෙවීම් හමුවේ ඇති අභියෝගය
2027දී ගෙවීමට නියමිත විදේශ ණය ගැන කතා කිරීමේදී, ජාත්‍යන්තර ස්වෛරී බැඳුම්කර පමණක් නොව අනෙකුත් විදේශ ණයද සලකා බැලිය යුතුය. IMF ණය තිරසාරතා ඇස්තමේන්තුව අනුව, ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් පසු 2027දී විදේශ නීතිය යටතේ පවතින බාහිර ණය සේවා ගෙවීම් ඩොලර් බිලියන 2.4ක් පමණ වේ. එම වසරේ රාජ්‍ය ණය සේවා ගෙවීම්වල මුළු අගය බිලියන 9.9ක් පමණ වුවද, එයට දේශීය ණය ගෙවීම්ද ඇතුළත්ය. ඒ නිසා මුළු රාජ්‍ය ණය සේවා අගය සම්පූර්ණයෙන්ම විදේශ විනිමයෙන් ගෙවිය යුතු මුදලක් ලෙස සැලකීම නිවැරදි නැත. මේවා IMF ප්‍රක්ෂේපණ වන අතර, ගෙවීම් එකවර නොව වසර පුරා නියමිත කාලසටහනකට අනුව සිදු වේ.

2026 අගෝස්තු වන විට ඉදිරි මාස 12 තුළ සංචිතවලට බලපෑ හැකි කෙටි කාලීන මුදල් පිටතට යාම් ඩොලර් බිලියන 6කට ආසන්න බවද වාර්තා විය. එයින් බිලියන 2.2ක් පමණ විදේශ මුදලින් ඇති ණය, සුරැකුම්පත් සහ තැන්පතු සම්බන්ධ මූලික ණය හා පොලී ගෙවීම්වලට අදාළය. මේ ඇස්තමේන්තුවට රජයේ ණය ගෙවීම් පමණක් නොව, වෙනත් විදේශ වගකීම් සහ මූල්‍ය ගිවිසුම්වලට අදාළ මුදල් පිටතට යාම්ද ඇතුළත්ය. එබැවින් එය රජයේ ණය ගෙවීම් සමඟ පටලවා නොගත යුතුය. එහෙත් රටේ සමස්ත විදේශ විනිමය අවශ්‍යතාවේ තරම එයින් පැහැදිලි වේ.

ජාත්‍යන්තර ස්වෛරී බැඳුම්කර ගෙවීම් 2028දී යළි ආරම්භ වන බවට ඇති සඳහන් කිරීම් විශේෂිත ණය කාණ්ඩයක් ගැනයි. එයින් 2027දී වෙනත් විදේශ ණය ගෙවීම් නැති බව අදහස් නොවේ. ඒ නිසා 2027දී ගෙවීමට ඇති මුදල් කුමන ණය වර්ගවලට අදාළද, කොපමණද සහ ගෙවිය යුත්තේ කවදාද යන්න පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත්ය.

මෙහිදී මතුවන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය මෙයයි: ඉදිරි ණය ගෙවීම් පියවමින්, අත්‍යවශ්‍ය ආනයන සඳහා මුදල් සපයාගෙන, සංචිතත් පවත්වාගැනීමට අවශ්‍ය ඩොලර් ශ්‍රී ලංකාව උපයාගන්නේ කෙසේද? අපනයන හා වෙනත් විදේශ විනිමය ආදායම් ප්‍රමාණවත් නොවුණොත්, තවත් ණයක් ගැනීමෙන් ගෙවීම් කල් දැමිය හැකිය. එහෙත් මූලික ගැටලු‍ව එයින් විසඳෙන්නේ නැත.

ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් ලැබෙන සහනය වැදගත්ය. ඒ සහනයෙන් ලැබෙන කාලය විදේශ විනිමය උපයන ආර්ථිකයක් ගොඩනැඟීමට යොදාගත යුතුය. එසේ නොවුණොත්, ණය ගෙවීම් යළි මතුවන විට රටට නැවතත් ණය ගැනීමට සිදුවිය හැකිය.

ඩොලර් උපයන ආර්ථිකයක් ගොඩනැඟීම
විසඳුම සියලු‍ ආනයන සීමා කිරීමවත්, සංචිත ඉහළ පෙන්වීමට තවත් ණය ගැනීමවත් නොවේ. අපනයන වර්ධනය දිගුකාලීන ජාතික ප්‍රමුඛතාවක් කළ යුතුය. ඇඟලු‍ම් සහ තේ වැනි දැනට ඇති කර්මාන්තවලට අමතරව, ආහාර සැකසීම, ඖෂධ, තොරතුරු තාක්ෂණය, වෘත්තීය සේවා, නාවික හා සැපයුම් සේවා වැනි වැඩි ආදායමක් උපයාගත හැකි ක්ෂේත්‍ර දියුණු කළ යුතුය.

අපනයනකරුවන්ට බලපාන බදු, නීති සහ බලපත්‍ර ක්‍රම ස්ථාවර හා පැහැදිලි විය යුතුය. විදේශ වෙළෙඳපොළට පිවිසීම පහසු කිරීම, ජාත්‍යන්තර තත්ව සහතික ලබාගැනීමට උපකාර කිරීම, වරාය හා ප්‍රවාහන සේවා කාර්යක්ෂම කිරීමද අපනයන වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.

සංචාරකයන්ගේ පැමිණීමේ සංඛ්‍යාව වැඩි කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නැත. එක් සංචාරකයකුගෙන් රටට ලැබෙන ආදායමද වැඩි කළ යුතුය. විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට බැංකු මාර්ග ඔස්සේ පහසුවෙන්, ඉක්මනින් හා අඩු වියදමකින් මුදල් එවීමට හැකි විය යුතුය. විදේශ ආයෝජන සඳහා ස්ථාවර නීති, පැහැදිලි බදු ප්‍රතිපත්ති, දේපළ අයිතිය පිළිබඳ විශ්වාසය සහ ශක්තිමත් ආයතනද අවශ්‍යය. රැකියා සහ අපනයන ආදායම් ඇති කරන දිගුකාලීන ආයෝජනවලට ප්‍රමුඛත්වය දිය යුතුය.

බලශක්ති ආනයන මත ඇති රඳාපැවැත්ම අඩු කිරීමත් වැදගත්ය. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව සඳහා ආයෝජනය කිරීමෙන් ඉන්ධන ආනයනයට වැයවන විදේශ විනිමය අඩු කරගත හැකිය. ඒ සමගම ණය, බදු සහ රාජ්‍ය වියදම් පාලනය කළ යුතුය. රටේ ඉල්ලු‍ම හදිසියේ වැඩි වූ විට ආනයනද ඉහළ යා හැකිය. එවිට මහ බැංකුව විදේශ විනිමය මිලදී ගත්තද, සංචිත මත ඇති පීඩනය අඩු කිරීම අපහසු වේ.
සංචිත ගොඩනැඟීම මහ බැංකුවට පමණක් කළ හැකි කාර්යයක් නොවේ. මහ බැංකුවට වෙළෙඳපොළෙන් ඩොලර් මිලදී ගෙන සංචිත වැඩි කළ හැකිය. ඒ සඳහා රටට අඛණ්ඩව විදේශ විනිමය ලැබිය යුතුය. එබැවින් අයවැය, වෙළෙඳ, බලශක්ති, කර්මාන්ත, සංචාරක සහ ආයෝජන ප්‍රතිපත්ති එකිනෙකට ගැළපිය යුතුය.

සංචිත ඉහළ යාම වැදගත්ය. එහෙත් ඒවා නැවත හිස් නොවන ආර්ථික පදනමක් ගොඩනැඟීම ඊටත් වඩා වැදගත්ය. 2027 ණය ගෙවීම් හමුවේ ඇති ප්‍රශ්නය ණය ගෙවිය හැකිද යන්න පමණක් නොවේ. එම ගෙවීම් පියවීමටත්, අත්‍යවශ්‍ය ආනයන සඳහා මුදල් සපයාගැනීමටත්, සංචිත පවත්වාගැනීමටත් අවශ්‍ය ඩොලර් තිරසාරව උපයාගත හැකිද යන්නයි. ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ තවත් ණය ගැනීම නොව, විදේශ ණය ගෙවා සංචිතද ගොඩනඟාගත හැකි නිෂ්පාදනශීලී ආර්ථිකයක් සකස් කිරීමයි.