ලෝකය උඩුයටිකුරු කළ ඛනිජ තෙල් ඉතිහාසය සහ දේශපාලන අරගලය

කළු රත්තරන් විප්ලවය

මිනිස් ඉතිහාසය වෙනස් කළ සොයාගැනීම් අතර ඛනිජ තෙල් වලට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. ඈත අතීතයේ සිටම මතුපිටට කාන්දු වූ තෙල් (Seepage) විවිධ අවශ්‍යතා සඳහා භාවිතා කළත්, විධිමත් ලෙස පොළොව විද තෙල් ලබාගැනීමේ "තෙල් විප්ලවය" ආරම්භ වූයේ 19 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදීය.

 තිමිරගෙට එළියක්

1850 දශකයට පෙර ලෝකයේ ආලෝකය ලබාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා කළේ තෙල්මස් තෙල් (Whale oil) ය. නමුත් තෙල්මසුන් වඳවී යාම නිසා මෙම තෙල් ඉතා මිල අධික විය. මේ නිසා ලාභදායී විකල්පයක් ලෙස "භූමිතෙල්" (Kerosene) නිපදවීමට විද්‍යාඥයන් දැරූ උත්සාහය නූතන තෙල් කර්මාන්තයේ උපතට මඟ පෑදීය.

 "ඩ්‍රේක්ගේ මෝඩකම" ලොවක් දිනූ හැටි (1859)

නූතන තෙල් කර්මාන්තයේ පියා ලෙස සැලකෙන්නේ එඩ්වින් ඩ්‍රේක් (Edwin Drake) ය.

ඒ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පෙන්සිල්වේනියා ප්‍රාන්තයේ ටයිටස්විල් (Titusville).

එවකට මිනිසුන් සිතුවේ පොළොව හාරා තෙල් සෙවීම විහිළුවක් කියායි. ඩ්‍රේක්ගේ ව්‍යාපෘතියට බොහෝ දෙනා සිනාසුණු අතර එය "ඩ්‍රේක්ගේ මෝඩකම" (Drake’s Folly) ලෙස හැඳින්වූහ.

1859 අගෝස්තු 27 වන දින, අඩි 69ක් පමණ ගැඹුරට විදින ලද ළිඳකින් තෙල් මතු වීමට පටන් ගත්තේය. මෙය ලොව ප්‍රථම වාණිජමය සාර්ථක තෙල් ළිඳ ලෙස සාර්ථකත්වය ආරම්භ කළේය.

තෙල් ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථාන

"කළු රත්තරන්" සහ මැදපෙරදිග දේශපාලන අරගලය

ඛනිජ තෙල් සොයාගැනීමත් සමඟ ලෝක දේශපාලනය කළු රත්තරන් මත පදනම් වූ අරගලයක් බවට පත්වුණා. බලවත් ජාතීන් මෙම සම්පත පාලනය කිරීමට දැරූ උත්සාහය ලෝක ඉතිහාසයම වෙනස් කළේය.

බ්‍රිතාන්‍යය සහ පර්සියානු ගැටුම

1908 දී ඉරානයෙන් තෙල් හමුවීමත් සමඟ බ්‍රිතාන්‍යය Anglo-Persian Oil Company (අද BP) පිහිටුවා එහි පාලනය නතු කරගත්තේය. 1950 ගණන්වලදී ඉරාන අගමැති මොහොමඩ් මොසාඩෙග් තෙල් කර්මාන්තය ජනසතු කිරීමට උත්සාහ කළ විට, බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ එක්ව කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුව බලයෙන් පහ කිරීම මෙහි දරුණුතම අවස්ථාවකි.

OPEC සහ 1973 තෙල් අර්බුදය

තෙල් නිපදවන රටවල් තමන්ගේ සම්පතේ මිල පාලනය කිරීමට 1960 දී OPEC සංවිධානය පිහිටුවා ගත්හ. 1973 අරාබි-ඊශ්‍රායල් යුද්ධයේදී "තෙල් අවිය" (Oil Weapon) භාවිතා කරමින් බටහිර රටවලට තෙල් සැපයීම අත්හිටුවීමට ඔවුහු කටයුතු කළහ. මෙහිදී ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල සිව් ගුණයකින් ඉහළ ගිය අතර බටහිර ආර්ථිකය දැවැන්ත කඩාවැටීමකට ලක්විය.

ගල්ෆ් යුද්ධ සහ බල අරගලය

1990 ඉරාකය විසින් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීම සහ 2003 ඉරාක ආක්‍රමණය පිටුපසද ප්‍රබලව පැවතියේ තෙල් නිධි පාලනය කිරීමේ දේශපාලන වුවමනාවයි.

 වත්මන් ලෝක බලවතුන්ගේ භූමිකාව

 "තෙල් පාලනය කරන තැනැත්තා ලෝකය පාලනය කරයි" යන සංකල්පය අදටත් විවිධ මුහුණුවරින් ක්‍රියාත්මක වේ.ඇමරිකාව මැදපෙරදිග ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගනිමින් තෙල් මිල පාලනය කිරීම සහ ඩොලරයේ ආධිපත්‍යය රැකගනිමින් සිටි. රුසියාවද යුරෝපයට ගෑස් සහ තෙල් සපයන ප්‍රධානියා ලෙස තම දේශපාලන බලය පාවිච්චි කරයි. මේ අතර චීනයද තම දැවැන්ත කර්මාන්ත පද්ධතියට අවශ්‍ය තෙල් ලබාගැනීමට අප්‍රිකානු සහ මැදපෙරදිග රටවල් සමඟ දැඩි සබඳතා පවත්වමින් සිටි.

අනාගතය කොතැනටද?

අද වන විට ලෝකය සූර්ය සහ සුළං වැනි පුනර්ජනනීය බලශක්ති දෙසට යොමු වීමට උත්සාහ කරන්නේ මෙම "තෙල් දේශපාලනයෙන්" මිදී බලශක්ති ස්වාධීනත්වය ලබාගැනීමටයි. කෙසේ වෙතත්, තෙල් සොයාගැනීම යනු හුදෙක් ඉන්ධන වර්ගයක් සොයාගැනීමක් නොව, ලෝකය කාර්මිකකරණය කරා ගෙන ගිය මහා පිම්ම ලෙස ඉතිහාසයට එක්වී හමාරය.

D.N.අභයවර්ධන