රුපියලක් ගිය දුර

ශ්‍රී ලංකාවේ මුදල් ඒකකය වන රුපියල (Rupee) සතුව ඉතා දීර්ඝ, රසවත් සහ විචිත්‍රවත් ඉතිහාසයක් පවතිනවා. එහි ආරම්භයේ සිට අද පවතින තත්ත්වය දක්වා වූ කතා විකාශය මෙසේ සටහන් කරමු.

​රුපියලේ ඉපදි්ම

​"රුපියල" යන වචනය බිඳී ඇවිත් තිබෙන්නේ "රූප්‍යක" (Rupyakam) යන සංස්කෘත වචනයෙන්. එහි අර්ථය "මුද්‍රා තබන ලද රිදී කාසිය" යන්නයි.

සියවස් එකහමාරකට වඩා (වසර 150කට අධික) විදේශීය සහ දේශීය බලපෑම් මැද විකාශනය වූ ශ්‍රී ලංකා රුපියලේ (LKR) ඉතිහාසය ඉතාමත් රසවත් මෙන්ම සංකීර්ණ එකකි. අතීතයේ "සිලෝන් රුපියල" ලෙස හැඳින්වුණු මෙරට නිල මුදල් ඒකකය ක්‍රමයෙන් විකාශය විය.

දශම ක්‍රමයෙන් උපන් රුපියල (1870 - 1872)

​බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ මුල් භාගයේදී ලංකාව තුළ බ්‍රිතාන්‍ය ස්ටර්ලින් පවුම් (Pounds), ඉන්දියානු රුපියල් සහ පැරණි ලන්දේසි කාසි ආදී විවිධ මුදල් වර්ග භාවිත විය.

​ නිල ප්‍රකාශනය (1870)

1869 සැප්තැම්බර් 27 වන දින බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඉන්දියානු රුපියල ලංකාවේ නිල මුදල් ඒකකය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, 1870 දී "Ceylon" නාමය සහිත පළමු කාසි (ශත 1/4, 1/2, 1 සහ 5) නිකුත් කෙරුණි.

   දශම ක්‍රමය හඳුන්වාදීම (1872)

1872 මාර්තු 17 දින සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි රුපියලක් ශත 100කට සමාන වන සේ දශම ක්‍රමය නිල වශයෙන් හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙය ලංකාවේ මුදල් ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයකි.

​මුල්ම භාවිතය

ඉන්දියාවේ ෂේර් ෂා සූරි (Sher Shah Suri) රජු (1540–1545) විසින් හඳුන්වා දුන් "රූපියා" (Rupiya) කාසිය වර්තමාන රුපියලේ මුල්ම ස්වරූපය ලෙස සැලකෙනවා.

​ලංකාවට පැමිණීම

ශ්‍රී ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී, 1825 වන තෙක් බ්‍රිතාන්‍ය පවුම්, රික්ස්ඩොලර් (Rixdollar) සහ ඉන්දියානු රුපියල් ආදී විවිධ මුදල් වර්ග භාවිත වුණා.

​නිල මුදල් ඒකකය වීම (1869–1872)

1869 දී ඉන්දියානු රුපියල ලංකාවේ නිල මුදල් ඒකකය බවට පත් කෙරුණා. පසුව, 1872 ජනවාරි 1 වනදා සිට ලංකා රුපියල (Lankan Rupee) දශම ක්‍රමයට අනුව (රුපියලක් සත 100කට බෙදා) ස්වාධීන මුදල් ඒකකයක් ලෙස නිල වශයෙන් භාවිතය ආරම්භ වුණා.

මුදල් නෝට්ටු මණ්ඩල යුගය (1884 - 1950)

​1884 දී ඇති වූ දරුණු බැංකු කඩා වැටීමකින් පසු (විශේෂයෙන් Orient Bank බිඳ වැටීමෙන් පසු) පෞද්ගලික බැංකුවලට මුදල් නෝට්ටු නිකුත් කිරීම තහනම් විය.

​ඒ වෙනුවට "ලංකා ව්‍යවහාර මුදල් මණ්ඩලය" (Board of Commissioners of Currency) පිහිටුවා 1885 දී රජයේ මැදිහත් වීමෙන් ප්‍රථම නිල රුපියල් 5 නෝට්ටුව නිකුත් කරන ලදී.පසුව 1894 දී රුපියල් 10 නෝට්ටුවත්, 1899 දී රුපියල් 1000 නෝට්ටුවත් සංසරණයට එකතු විය.

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ උපත (1950 සිට)

​ලංකාව 1948 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ස්වාධීන මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා 1949 අංක 58 දරන මුදල් නීති පනත යටතේ 1950 අගෝස්තු 28 වන දින ලංකා මහ බැංකුව (දැන් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව) පිහිටුවන ලදී.

​බ්‍රිතාන්‍ය රජුන් එබිකම් කළ අපේ පළමු නෝට්ටු මාලාව (1951-1952)

මහ බැංකුව විසින් මුලින්ම නිකුත් කරන ලද නෝට්ටුවල එවකට බ්‍රිතාන්‍යයේ රජකම් කළ VI වන ජෝර්ජ් රජුගේ සහ පසුව II වන එලිසබෙත් රැජිනගේ රූප ඇතුළත් විය.

​අපේ රූප ඇතුළත් වූ අපේ නෝට්ටු (1956)

1956 න් පසු බ්‍රිතාන්‍ය රජ පවුලේ රූප ඉවත් කර ලංකාවේ රාජ්‍ය ලාංඡනය (රාජකීය සිංහයා) සහ මෙරට ඓතිහාසික, සංස්කෘතික නායකයන්ගේ (උදා: එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා) රූප නෝට්ටුවලට ඇතුළත් කිරීම ආරම්භ විය.

"සිලෝන් රුපියල”   "ශ්‍රී ලංකා රුපියල" වූ හැටි (1972)

​1972 මැයි 22 දින ලංකාව ජනරජයක් බවට පත්වීමත් සමඟ රටේ නම "ශ්‍රී ලංකාව" ලෙස වෙනස් විය. ඒ අනුව, එතෙක් පැවති "සිලෝන් රුපියල" (Ceylon Rupee) නිල වශයෙන් "ශ්‍රී ලංකා රුපියල" (Sri Lankan Rupee - LKR) බවට පත් විය. 1977 න් පසු නිකුත් වූ කාසි සහ නෝට්ටුවල ශ්‍රී ලංකා ජනරජ ලාංඡනය පැහැදිලිව සටහන් කෙරුණි.

දේශීය අනන්‍යතාවයෙන් අලංකාර වූ රුපියල්

​පොලිමර් නෝට්ටුව (1998)

 ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහසේ 50 වන ස්වර්ණ ජයන්තිය වෙනුවෙන් 1998 දී රුපියල් 200ක සුවිශේෂී මුදල් නෝට්ටුවක් නිකුත් කෙරුණි. එය මෙරට නිකුත් වූ එකම "ප්ලාස්ටික්" (Polymer) මුදල් නෝට්ටුවයි.

දැනට භාවිත වන නෝට්ටු මාලාව (11 වන කාණ්ඩය)

2011 වසරේදී "සංවර්ධනය, සෙත් සහ ශ්‍රී ලංකා අනන්‍යතාවය" යන තේමාව යටතේ රුපියල් 20, 50, 100, 500, 1000 සහ 5000 යන වත්මන් නෝට්ටු මාලාව හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික කුරුල්ලන්, සමනලුන් මෙන්ම සාම්ප්‍රදායික නර්තන ශිල්පීන් සහ බෙරකරුවන්ගේ රූප මේවායේ අඩංගු වීමයි.

කාසිවල හැඩය

 අතීතයේ ශත 2 සහ ශත 10 කාසි නෙළුම් මලක හැඩයට (Scalloped shape) සහ ශත 5 කාසිය හතරැස් හැඩයට නිපදවා තිබීම මුදල් එකතු කරන්නන් අතර අදටත් ඉතා ජනප්‍රියයි.

​ දැනට ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සතු ඉහළම වටිනාකමකින් යුත් නෝට්ටුව වන්නේ රුපියල් 10,000 නෝට්ටුවයි. නමුත් එය පොදු ජන සංසරණය සඳහා භාවිත නොවන අතර, බැංකු අතර කෙරෙන අභ්‍යන්තර ගනුදෙනු (Inter-bank transactions) සඳහා පමණක් වෙන් කර තිබේ.

රුපියල ගිය දුර

​මුදලක "අද වටිනාකම" ප්‍රධාන වශයෙන්ම කොටස් දෙකක් යටතේ සාකච්ඡා කරන්න පුළුවන්: බාහිර අගය (විදේශ විනිමය අනුපාතිකය) සහ අභ්‍යන්තර අගය (මිලදී ගැනීමේ හැකියාව).

​විදේශ විනිමය අනුපාතිකය (Exchange Rate)

​ඇමරිකානු ඩොලරයට ($) සාපේක්ෂව රුපියලේ අගය නිරන්තරයෙන් උච්චාවචනය (වෙනස්) වේ.

​2022 ආර්ථික අර්බුදය

2022 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දුන් දැඩි ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ රුපියල දැඩි ලෙස අවප්‍රමාණය වූ අතර, ඩොලරයක අගය රුපියල් 360-370 සීමාව දක්වා ඉහළ ගියා.

​වත්මන් ස්ථාවරත්වය

 ඉන්පසු ක්‍රමයෙන් ආර්ථිකය ස්ථාවර වීමත්, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ විදේශ ප්‍රේෂණ වර්ධනය වීමත් නිසා රුපියල නැවත ශක්තිමත් වුණා. වර්තමානය වන විට ඇමරිකානු ඩොලරයක මිල රුපියල් 290 – 310 අතර අගයක ස්ථාවරව පවතිනවා. (මෙහි නිශ්චිත අගය දිනෙන් දින වෙනස් වේ).

​ගණන් ඉස්සූ රුපියල්

​උද්ධමනය (Inflation) හේතුවෙන් කාලයත් සමඟ රුපියලක ඇති "මිලදී ගැනීමේ හැකියාව" අඩු වී තිබෙනවා.

​උදාහරණයක් ලෙස මීට වසර 30කට පෙර රුපියල් 100කින් මිලදී ගත හැකි වූ භාණ්ඩ ප්‍රමාණය, අද වන විට රුපියල් 1000කින්වත් මිලදී ගැනීමට නොහැකි වී ඇත. මෙයට හේතුව මුදලේ නාමික අගය එසේම තිබුණත්, එහි සැබෑ වටිනාකම අඩු වීමයි.

රුපියල් සොහොයුරෝ

​ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින්  දැනට සංසරණය සඳහා නිකුත් කර ඇති එක පවුලේ මුදල් වර්ග. 

වර්තමානයේ බහුලවම භාවිත වන්නේ "ශ්‍රී ලංකා සංවර්ධනය සහ උරුමය" තේමාව යටතේ 2011 දී නිකුත් කරන ලද 11 වන නෝට්ටු මාලාවයි.

සියවස් එකහමාරකට වඩා පැරණි ඉතිහාසයක් ඇති ශ්‍රී ලංකා රුපියල, රටේ දේශපාලනික සහ ආර්ථික පෙරළි ගණනාවකට සාක්ෂි දරමින් ඉදිරියට පැමිණ තිබෙනවා. අද වන විට ඩිජිටල් ගනුදෙනු (LankaQR, Online Banking) ජනප්‍රිය වීම නිසා භෞතික රුපියලේ භාවිතය යම් තාක් දුරකට ඩිජිටල්කරණය වෙමින් පවතිනවා.

දැනට ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සතු ඉහළම වටිනාකමකින් යුත් නෝට්ටුව වන්නේ රුපියල් 10,000 නෝට්ටුවයි. නමුත් එය පොදු ජන සංසරණය සඳහා භාවිත නොවන අතර, බැංකු අතර කෙරෙන අභ්‍යන්තර ගනුදෙනු (Inter-bank transactions) සඳහා පමණක් වෙන් කර තිබේ.

 D.N අභයවර්ධන.