ලාංකීය නවකතා සාහිත්යය පිළිබඳ සංවාදයකදී ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානය නොසලකා හැරිය නොහැකිය. ශ්රී ලංකා පොත් ප්රකාශකයන්ගේ සංගමය විසින් වාර්ෂිකව සංවිධානය කරන මෙම සම්මානය, කොළඹ ජාත්යන්තර පොත් ප්රදර්ශනය හා සමගාමීව පැවැත්වෙන ප්රධාන සාහිත්ය සම්මාන උළෙලකි.
එහි මූලික ව්යුහය පැහැදිලිය. පෙර වසරේ ප්රකාශයට පත් කළ නවකතා ප්රකාශන ආයතන හරහා ඉදිරිපත් වන අතර, ඒවා අතරින් අදියර කිහිපයකින් කෘති තෝරා අවසානයේ එක් කෘතියක් සම්මානයට පාත්ර කරයි. උදාහරණයක් ලෙස 2024 සම්මානය සඳහා 2023දී පළ වූ නවකතා අතරින් කෘති පහක් අවසන් වටයට තෝරාගෙන තිබුණි.
ස්වර්ණ පුස්තකයේ සාධනීය හා ධනාත්මකම ප්රතිඵලය නවකතාවට ලැබෙන පොදු වේදිකාවයි. එය කිසිවකුට ප්රතික්ෂේප කළ නොහැකි සාධනීය පැතිකඩකි.
ලංකාවේ ලේඛකයකුට විශාල පාඨක අවධානයක් දිනාගැනීම පහසු නැත. පොත් වෙළෙඳපොළ තුළ වසරකට නවකතා විශාල සංඛ්යාවක් නිකුත් වන නමුත් ඒවා සියල්ලටම සමාන ප්රචාරණ අවකාශයක් නොලැබේ. සම්මානයක්, අවසන් වටයේ නිර්දේශයක් හෝ දිගු ලැයිස්තුවකට ඇතුළත් වීමක් පවා කෘතියක් පිළිබඳ පාඨක උනන්දුව ඉහළ නැංවිය හැකිය.
එම අර්ථයෙන් ස්වර්ණ පුස්තකය සාහිත්ය නිෂ්පාදනය හා පාඨකයා අතර පාලමක් බවට පත්ව ඇත.
තවද ප්රකාශකයන්ගේ සංගමය විසින් මෙවැනි සම්මානයක් පවත්වාගෙන යාමෙන් ප්රකාශන ක්ෂේත්රයේ තරගකාරීත්වයද වැඩි වේ. සංගමය තමන්ගේ ප්රධාන අරමුණක් ලෙස පොත් ප්රකාශනයේ ප්රමිතිය ඉහළ නැංවීම අපේක්ෂා කරයි.
එබැවින් ස්වර්ණ පුස්තකය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතික්ෂේප කළ යුතු සම්මානයක් නොවේ.
ප්රශ්නය එහි පැවැත්ම නොව, එය සාහිත්ය ප්රමිතිය නිර්ණය කරන ආකාරයයි.
“ හොඳම පොත ” වෙනුවට “ හොඳම නම ” තෝරනවාද ?
ස්වර්ණ පුස්තකයට එල්ල වන බරපතළම සාහිත්ය විවේචනයක් වන්නේ කෘතියට වඩා කතුවරයාගේ නම බලපානවා ද ? යන්නයි.
ප්රවීණ ලේඛකයකුට සහ නවක ලේඛකයකුට එකම කෘතියකින් සම්මානය සඳහා තරග කිරීමට සිදුවන විට, විනිශ්චයකරුවන්ගේ මනස තුළ නොදැනුවත්වම “ කතුවරයා පිළිබඳ පෙර ප්රතිරූපය ” ක්රියාත්මක විය හැකි ද ?
මෙය චෝදනාවක් ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකි නමුත්, එය සත්යයක් ලෙස තහවුරු කිරීමට විනිශ්චය මණ්ඩලයේ අභ්යන්තර ක්රියාවලිය පිළිබඳ ප්රමාණවත් සාක්ෂි අවශ්යය. එහෙත් සැකයක් ඇතිවීමට ඉඩ තිබීම පවා සම්මාන ක්රමයක විනිවිදභාවය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් මතු කරයි.
මෙතෙක් ස්වර්ණ පුස්තකය දිනාගත් කතුවර නාමාවලිය පදනම් කරගෙන “ ප්රවීණයාට වාසියක් තිබේ ” යන නිගමනයට පැමිණිය නොහැකිය. නමුත් එවැනි ප්රතිඵල දිගු කාලීනව විශ්ලේෂණය කිරීමට හැකි නිර්ණායක, ලකුණු සහ විනිශ්චය වාර්තා ප්රසිද්ධ නොවීම විවේචනයට ඉඩ සලසයි.
ප්රකාශකයාගේ බලපෑම කොතෙක් ද ?
මෙය තවත් ගැඹුරු ප්රශ්නයකි.
ස්වර්ණ පුස්තකය සංවිධානය කරන්නේ පොත් ප්රකාශකයන්ගේ සංගමයයි. තරගයට ඉදිරිපත් වන කෘතිද ප්රකාශන ආයතන විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. නිල ලැයිස්තු පවා කෘතිය, කතුවරයා සහ ප්රකාශකයා යන තොරතුරු සමඟ ප්රකාශයට පත් කරයි.
එබැවින් මෙය ස්වභාවයෙන්ම සාහිත්යය හා ප්රකාශන කර්මාන්තය එකිනෙක මුණගැසෙන සම්මානයකි.
එය දෝෂයක් නොවේ. එහෙත් එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස මතු විය හැකි ගැටලුව වන්නේ “ කෘතියේ සාහිත්යමය ගුණය ” සහ “ ප්රකාශකයාගේ වෙළෙඳ බලය ” අතර සීමාව පැහැදිලිව පවත්වා ගැනීමයි.
කෘතියක් විශාල ප්රකාශන ආයතනයකින් පැමිණීම එහි සාහිත්යමය ගුණයට සාක්ෂියක් නොවේ. එසේම කුඩා ප්රකාශකයකු යටතේ පළ වූ කෘතියක් දුර්වල යැයි කිව නොහැකිය.
ඒ නිසා සම්මානයක විශ්වාසනීයත්වය රැකීමට ප්රකාශකයා නොව කෘතිය මධ්යයේ තැබීම අත්යවශ්යය.
නවකතාවක් යනු කුමක්දැයි තීරණය කරන්නේ කවුද ?
මෙහි වඩාත්ම වැදගත් සාහිත්ය ප්රශ්නය මෙයයි.
නවකතාවක් හොඳ වන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද ?
භාෂාව නිසා ද ?
ආඛ්යාන තාක්ෂණය නිසා ද ?
චරිත නිර්මාණය නිසා ද ?
මනෝවිද්යාත්මක ගැඹුර නිසා ද ?
සමාජ යථාර්ථය නිරූපණය කිරීම නිසා ද ?
නව ආකෘතියක් හඳුන්වාදීම නිසා ද ?
නැතහොත් මේ සියල්ලේ සංයෝජනයක් නිසා ද ?
සම්මානයක් ලබාදෙන විට මේ ප්රශ්නවලට යම් ආකාරයක පිළිතුරක් තිබිය යුතුය.
එහෙත් “හොඳයි”, “විශිෂ්ටයි”, “භාෂාව සුන්දරයි”, “කතාව සංවේදීයි” වැනි සාමාන්ය විශේෂණවලින් පමණක් නවකතාවක් විනිශ්චය කිරීම ප්රමාණවත් නොවේ.
නවකතාවේ ආකෘතිය කුමක් ද ? එහි ආඛ්යානය සාම්ප්රදායිකද නවීන ද ? චරිත මිනිස් මනස පිළිබඳ නව අවබෝධයක් ලබාදෙනවා ද ? භාෂාව කතාවට සේවය කරනවා ද ? කෘතියට තමන්ගේම සාහිත්යමය අනන්යතාවක් තිබෙනවා ද ?
මෙවැනි ප්රශ්නවලට පිළිතුරු නොදී සම්මානයක් ලබාදීම යනු අවසානයේ රස විනිශ්චයක් පමණක් බවට පත්වීමේ අවදානමකි.
සම්මාන ක්රමයක් සාහිත්යය විනිශ්චය කරනවා පමණක් නොවේ. එය සාහිත්යය ලියන ආකාරයද බලපායි.
කතුවරයා සම්මානයක් අපේක්ෂා කරන විට, ඔහු හෝ ඇය පාඨකයා වෙනුවෙන් පමණක් නොව විනිශ්චයකරුවන් වෙනුවෙන්ද ලිවීමට පටන් ගත හැකිය.
එවිට නිර්මාණයේ නිදහස අඩුවෙයි.
“මෙය සම්මානයකට සුදුසු වේ ද ? ” යන ප්රශ්නය, “මෙය සැබැවින්ම ලිවිය යුතු කතාවක් ද ?” යන ප්රශ්නය යටපත් කළ හැකිය.
සාහිත්ය ඉතිහාසය පෙන්වා දෙන්නේ විශාල සාහිත්ය කෘති බොහෝවිට පවතින රස විනිශ්චයන්ට අභියෝග කළ බවයි. එබැවින් සම්මානයක් දැනට පවතින සාහිත්ය රුචිය තහවුරු කරන උපකරණයක් නොව, නව රුචියක් හඳුන්වාදෙන අවකාශයක් විය යුතුය.
එසේ නම් ස්වර්ණ පුස්තකය ප්රතිසංස්කරණය කළ යුතුද ? නියත වශයෙන්ම එය එසේ විය යුතුයි.
ප්රතිසංස්කරණයේ මූලික දිශාව විය හැක්කේ විනිවිදභාවයයි.
අවසන් වටයට තෝරාගත් කෘති පමණක් නොව, සම්මානය ලබාදුන් සාහිත්යමය හේතුද ප්රකාශයට පත් කළ යුතුය.
උදාහරණයක් ලෙස
ආකෘතිය හා නවෝත්පාදනය
ආඛ්යාන තාක්ෂණය
භාෂා භාවිතය
චරිත හා මනෝවිද්යාත්මක නිරූපණය
තේමාත්මක ගැඹුර
සමාජ හා මානව අර්ථය
සමස්ත සාහිත්යමය දායකත්වය
වැනි අංශ යටතේ නිර්ණායකයක් හඳුන්වා දීමෙන් විනිශ්චය වඩාත් පැහැදිලි කළ හැකිය.
තවද විනිශ්චයකරුවන්ගේ නම් හා ඔවුන්ගේ වගකීම් පමණක් නොව, අවසන් තීරණයේ සාහිත්යමය සාධක පිළිබඳ කෙටි වාර්තාවක්ද නිකුත් කළහොත් සම්මානය පිළිබඳ විශ්වාසය වැඩි කළ හැකිය.
ස්වර්ණ පුස්තකයට ඇති සැබෑ අභියෝගය ඇත්තේ වෙනත් සම්මානවලින් නොව ස්වර්ණ පුස්තකයෙන්මයි.
ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානයේ වටිනාකම තීරණය කරන්නේ එයට ලැබෙන මුදල් ත්යාගය, උත්සවයේ උත්කර්ෂය හෝ ප්රචාරණය නොවේ.
එය වසරින් වසර ශ්රී ලංකා නවකතාවේ ප්රමිතිය පිළිබඳ සාහිත්ය ඉතිහාසයට තබන තීන්දුවයි.
එබැවින් සම්මානයක් ලබාගත් නවකතාවක් “හොඳම නවකතාව” ලෙස ප්රකාශ කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. ඇයි එය හොඳම වූයේ ? යන්නද සාහිත්ය සමාජයට පැහැදිලි කළ යුතුය.
කතුවරයාගේ කීර්තියට නොව කෘතියටත්, ප්රකාශකයාගේ බලයට නොව නිර්මාණයේ ගුණයටත්, ජනප්රියත්වයට නොව සාහිත්යමය නවෝත්පාදනයටත් ප්රමුඛත්වය දෙන ක්රමයක් ගොඩනැඟිය හැකි නම් ස්වර්ණ පුස්තකය සැබෑ අර්ථයෙන්ම සිංහල නවකතාවේ ගුණාත්මක අනාගතය සටහන් කරන සම්මානයක් විය හැකිය.
නමුත් එය සිදු නොවන්නේ නම්, කාලයත් සමඟ ඉතිහාසය අසන ප්රශ්නය වඩාත් තියුණු වනු ඇත.
“ස්වර්ණ පුස්තකය දිනාගත්තේ හොඳම පොතද ?
නැත්නම් එම වසරේ හොඳම ලෙස තෝරාගත් පොතද ?
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd