සම්මානයක් ලැබීම සාහිත්‍ය කෘතියක ගුණාත්මකභාවයට අවසන් මුද්‍රාවක්ද ? නැතහොත් එය කිසියම් නිශ්චිත කාලයක, කිසියම් විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විසින් ලබාදෙන ලද සාහිත්‍යමය තීරණයක් පමණක්ද ?
සාහිත්‍ය ලෝකයේ සම්මානය යනු කතුවරයාට ලැබෙන ගෞරවයක් පමණක් නොවේ. එය කෘතියක් සමාජයේ අවධානයට ගෙන එන බලවත් සංඥාවකි. පාඨකයාගේ විශ්වාසය, ප්‍රකාශකයාගේ වෙළෙඳ තීරණ, මාධ්‍ය අවධානය සහ කතුවරයාගේ සාහිත්‍යමය පිළිගැනීම කෙරෙහි සම්මානයකට සැලකිය යුතු බලපෑමක් තිබේ.
එහෙත් මෙහිදී මූලික ප්‍රශ්නයක් පැන නගී. සම්මානයක් ලැබූ නිසාම කෘතියක් විශිෂ්ට සාහිත්‍යයක් බවට පත්වේද ?
පිළිතුර “ඔව්” හෝ “නැත” යන්නක් නොවේ.
සම්මානයේ සැබෑ කාර්යය
සාහිත්‍ය සම්මානයක මූලික අරමුණ විය යුත්තේ යම් කාල පරාසයක පළ වූ කෘති අතරින් සාහිත්‍යමය වශයෙන් කැපී පෙනෙන නිර්මාණ හඳුනාගැනීමයි. එය නව කතුවරුන් හඳුන්වාදීමටත්, සාහිත්‍යයට පොදු අවධානයක් ලබාදීමටත්, ගුණාත්මක නිර්මාණ සඳහා ප්‍රකාශන අවකාශය පුළුල් කිරීමටත් උපකාරී විය හැකිය.
එම අර්ථයෙන් බලන විට සම්මානය සාහිත්‍යයේ ගුණාත්මකභාවය හඳුනාගැනීමට උත්සාහ කරන යාන්ත්‍රණයකි. නමුත් එය ගුණාත්මකභාවය නිර්මාණය කරන යාන්ත්‍රණයක් නොවේ.
කෘතියක් සම්මානයක් දිනාගැනීමට පෙරත් එහි සාහිත්‍යමය වටිනාකම තිබිය යුතුය. සම්මානය එම වටිනාකම සමාජයට ප්‍රකාශ කරන එක් ආකාරයක් පමණි.
විනිශ්චය යනු නිරපේක්ෂ විද්‍යාවක් නොවේ.
සාහිත්‍ය විනිශ්චය ගණිතමය ක්‍රියාවලියක් නොවේ. නවකතාවක ගුණාත්මකභාවය මැනීමට 100න් ලකුණු 95 ලෙස නිශ්චිත විද්‍යාත්මක මිනුමක් නොමැත.
කෘතියක භාෂාව, ආඛ්‍යානය, චරිත නිර්මාණය, තේමා, සංකේත භාවිතය, මනෝවිද්‍යාත්මක ගැඹුර, සමාජ දැක්ම, ආකෘතිමය නවෝත්පාදනය සහ සමස්ත කලාත්මක බලපෑම වැනි කරුණු සලකා බැලිය හැකිය. එහෙත් මේ සියල්ල පිළිබඳ අවසන් තීරණය මිනිසුන් විසින් ගනු ලබන විනිශ්චයකි.
එබැවින් එකම කෘතියක් පිළිබඳ විවිධ විචාරකයන්ට විවිධ අදහස් තිබිය හැකිය. එක් විනිශ්චය මණ්ඩලයක් විශිෂ්ටයැයි සලකන කෘතියක් තවත් විචාරකයෙකුට සාමාන්‍ය නිර්මාණයක් විය හැකිය.
මෙය සම්මාන පද්ධතියේ දුර්වලතාවක් නොව, සාහිත්‍යයේ ස්වභාවය පිළිබඳ මූලික සත්‍යයකි.
සම්මානය සහ ජනප්‍රියත්වය එකම දෙයක් නොවේ.
සම්මානයක් ලැබූ කෘතියක් අනිවාර්යයෙන්ම වැඩියෙන්ම අලෙවි වන කෘතිය විය යුතු නැත. එසේම වැඩියෙන්ම අලෙවි වන කෘතිය අනිවාර්යයෙන්ම විශිෂ්ට සාහිත්‍ය කෘතියක් විය යුතුද නැත.
ජනප්‍රියත්වය තීරණය වන්නේ පාඨක රුචිය, වෙළෙඳපොළ, ප්‍රචාරණය, කතුවරයාගේ ජනප්‍රියත්වය සහ සමාජයේ යම් නිශ්චිත අවස්ථාවක පවතින අවශ්‍යතා වැනි සාධක මතය.
සම්මානයේ අරමුණ ඊට වඩා වෙනස්ය. එය බොහෝවිට වෙළෙඳපොළේ වැඩිම අවධානය ලබාගත් කෘතිය වෙනුවට, සාහිත්‍යමය වශයෙන් වැදගත්යැයි විනිශ්චය කරන ලද කෘතියක් ඉදිරියට ගෙන ඒමට උත්සාහ කරයි.
එහෙත් සම්මානයක් ලැබීමෙන් පසු කෘතියට ලැබෙන වෙළෙඳ වටිනාකමද ඉහළ යා හැකිය. මෙහිදී සාහිත්‍යය සහ වෙළෙඳපොළ අතර සම්බන්ධය තවත් සංකීර්ණ වේ.
සම්මාන නොලැබූ විශිෂ්ට කෘති නැද්ද ?
සාහිත්‍ය ඉතිහාසය දෙස බලන විට අපට වැදගත් පාඩමක් හමුවේ. ඒ සම්මානයක් නොලැබීමෙන් කෘතියක සාහිත්‍යමය වටිනාකම අවසන් නොවන බවයි.
සම්මාන පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක වන්නේ නිශ්චිත වර්ෂයක, නිශ්චිත භාෂාවක, නිශ්චිත රටක හෝ නිශ්චිත විනිශ්චය ක්‍රමයක සීමාවන් තුළය. එහෙත් සාහිත්‍ය කෘතියක ජීවිතය එම සීමාවන් ඉක්මවා යා හැකිය.
අද නොසලකා හැරෙන කෘතියක් දශක ගණනාවකට පසුව නැවත කියවිය හැකිය. එවිට එහි වටිනාකම වෙනත් පරම්පරාවක් විසින් අලුතින් හඳුනාගත හැකිය.
ඒ නිසා සම්මානය කෘතියක වර්තමාන පිළිගැනීම පිළිබඳ සාක්ෂියක් විය හැකි නමුත්, එහි සදාකාලික සාහිත්‍යමය වටිනාකම පිළිබඳ සහතිකයක් නොවේ.
සම්මාන මගින් සාහිත්‍ය රුචිය හැඩගැස්විය හැකිය.
සම්මානයක් ලබාදීමෙන් පසු එම කෘතිය පිළිබඳ මාධ්‍ය අවධානය වැඩි වේ. පාඨකයන් එය සොයති. ප්‍රකාශකයන් නැවත මුද්‍රණය කරති. විශ්වවිද්‍යාල සහ සාහිත්‍ය සංවාදවලදී එය සාකච්ඡාවට පැමිණිය හැකිය.
එම නිසා සම්මාන පද්ධතිය ගුණාත්මකභාවය තීරණය කරනවාට වඩා, ගුණාත්මකභාවය ලෙස සමාජය දකින දේ හැඩගැස්වීමට බලපෑම් කළ හැකිය. මෙය ඉතා වැදගත් වෙනසකි.
විනිශ්චය මණ්ඩලයක් තෝරාගන්නා කෘතියක් නිරන්තරයෙන් “විශිෂ්ට කෘතිය” ලෙස ප්‍රචාරය වුවහොත්, එය පාඨකයාගේ මතයටද බලපායි. එවිට සම්මානය සාහිත්‍යමය තීන්දුවක් පමණක් නොව, සාහිත්‍ය රුචිය නිර්මාණය කරන සංස්කෘතික බලයක් බවට පත්වේ.
ගැටලුව සම්මානය නොවේ, සම්මාන සංස්කෘතියයි ..
එබැවින් සම්මාන අහෝසි කළ යුතුය යන නිගමනයට පැමිණීම නිවැරදි නොවේ. ගැටලුව වන්නේ සම්මානයක් ලබාදීම නොව, එය සාහිත්‍යයේ අවසාන සත්‍යය ලෙස සැලකීමයි.
සම්මානයක් ලැබූ කෘතියක් කියවිය යුතුය. නමුත් එය විචාරයෙන් තොරව පිළිගත යුතු නැත. එසේම සම්මානයක් නොලැබුණු කෘතියක් නොසලකා හැරිය යුතුද නැත.
සම්මාන පද්ධතිය වඩාත් විශ්වාසනීය වීමට නම් විනිශ්චය ක්‍රමවේදයේ විනිවිදභාවය, විනිශ්චයකරුවන්ගේ සාහිත්‍යමය පසුබිම, කෘති ඇගයීමට භාවිත කරන නිර්ණායක සහ අවසන් තීරණයට හේතු දැක්වීම වැනි කරුණු වැදගත් වේ.
අවසානයේ සියල්ල තීරණය කරන්නේ කාලයයි.
සම්මානයක් යනු සාහිත්‍ය කෘතියකට ලබාදෙන ක්ෂණික පිළිගැනීමකි. නමුත් සාහිත්‍යයේ අවසන් විනිශ්චයකරු වන්නේ කාලයයි.
සම්මාන මණ්ඩලයක් වසරකදී කෘතියක් තෝරාගත හැකිය. විචාරකයෙක් එය විශිෂ්ටයැයි පැවසිය හැකිය. ප්‍රකාශකයෙක් එය විශාල ලෙස ප්‍රචාරය කළ හැකිය. නමුත් වසර ගණනාවකට පසුවත් පාඨකයා එය නැවත කියවන්නේ නම්, නව පරම්පරාවකට එය නව අර්ථ ලබාදෙන්නේ නම්, සමාජය සහ මිනිස් ජීවිතය පිළිබඳ එහි ප්‍රශ්න තවමත් අපට වැදගත් නම් එවිට එම කෘතියේ සැබෑ ශක්තිය වෙනත් තැනක පෙනී යයි.
සම්මානයක් , කෘතියක් විශිෂ්ට බව ප්‍රකාශ කළ හැකිය. නමුත් එය විශිෂ්ට බවට පත් කළ නොහැකිය.
සාහිත්‍යයේ ගුණාත්මකභාවය සම්මාන වේදිකාවකදී පමණක් තීරණය නොවේ. එය කෘතියේ භාෂාව තුළ, ආඛ්‍යානය තුළ, චරිතවල ජීවිතය තුළ, කතුවරයාගේ නිර්මාණාත්මක අවදානම තුළ සහ අවසානයේ පාඨකයාගේ මතකය තුළ ගොඩනැගේ.
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd