දශක දෙකකට වැඩි කාලයක් පුරා ලංකාවේ ප්රධාන සංවර්ධන උපායමාර්ගවලින් එකක් (development strategy) වී ඇත්තේ ආයෝජන ප්රවර්ධනයයි. එහෙත් විදේශ ප්රාග්ධනය ආකර්ෂණය කරගැනීමට ඇති සැබෑ බාධාව ලංකාව ලෝකයට ඉදිරිපත් කරන ආයෝජන පණිවිඩයේ දුර්වලතාවක් නොවේ. සැබෑ ගැටලුව වන්නේ ආයෝජකයකුට මුහුණ දීමට සිදුවන සංකීර්ණ, මන්දගාමී සහ බොහෝවිට අවිනිශ්චිත පරිපාලන ක්රියාවලියයි.
දිගු කාලයක් තිස්සේ, ලංකාව විදේශ ඍජු ආයෝජන (Foreign Direct Investment — FDI) ආකර්ෂණය කරගැනීමේ අභියෝගය බොහෝවිට අලෙවිකරණ ගැටලුවක් (marketing problem) ලෙස සලකා ඇත. ඒ අනුව, අනුප්රාප්තික ආණ්ඩු ආයෝජන දිරිගැන්වීම් හඳුන්වා දී, අපනයන සැකසුම් කලාප පිහිටුවා, ආයෝජන ප්රවර්ධන ආයතන ශක්තිමත් කර, ලොව පුරා පැවැත්වෙන ආයෝජන ප්රවර්ධන වැඩසටහන්, සමුළු සහ සම්මන්ත්රණ සඳහා නියෝජිත කණ්ඩායම් යවා ඇත. විදේශීය රටවලට සහ ආයෝජකයන්ට ලබාදුන් පණිවිඩය සෑමවිටම එකම එකකි. ලංකාව ව්යාපාර සඳහා විවෘතය. මෙහි සැබෑ ආයෝජන අවස්ථා පවතී.
එම පණිවිඩයට පදනමක් නැතැයි කිව නොහැක. ලංකාව සතු ආයෝජන හැකියාව සැබෑය. ඉන්දියානු සාගරයේ ලෝකයේ කාර්යබහුලම නාවික මාර්ග කිහිපයක් ආසන්නයේ රට උපායමාර්ගිකව පිහිටා ඇත. සාපේක්ෂව හොඳ අධ්යාපනයක් ලැබූ ශ්රම බලකායක්, ස්ථාපිත වාණිජ ආයතන, ශක්තිමත් සංචාරක පදනමක්, ස්වාභාවික සම්පත් සහ බිලියනයකට අධික ජනගහනයක් සහිත දකුණු ආසියානු වෙළෙඳපොළකට ප්රවේශයක් ද රට සතුය. මෙම මූලික ශක්ති සලකා බලන විට, ලංකාවට අද ලැබෙන ප්රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි විදේශ ප්රාග්ධනයක් ආකර්ෂණය කරගැනීමට හැකි විය යුතුය.
එහෙත් රට සතු හැකියාව සහ සැබවින්ම ලැබෙන ආයෝජනය අතර පැහැදිලි පරතරයක් පවතී. ඊට හේතුව ලෝකය ශ්රී ලංකාවේ ආයෝජන පණිවිඩය අසා නොතිබීම නොවේ. ආයෝජකයන්ට අවස්ථා ගැන පැවසීම එකකි. ඔවුන්ට පොරොන්දු වන පහසුකම් සහ ව්යාපාරික පරිසරය සැබවින්ම ලබාදීම තවත් එකකි. ශ්රී ලංකාව දිගු කාලයක් පුරා පළමුවැන්න කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කළද, දෙවැන්න සඳහා අවශ්ය ආයතනික සහ පරිපාලන ප්රතිසංස්කරණ ප්රමාණවත් වේගයකින් සිදුකර නැත.
ප්රගතියක් තිබුණද, තවමත් ප්රමාණවත් නොවේ
මෙම පසුබිම තුළ මෑතකදී පෙනී යන දියුණුව අවතක්සේරු කළ යුතු නැත. මෑත වසරවල විදේශ ආයෝජන ප්රවාහයේ පැහැදිලි ධනාත්මක වර්ධනයක් දක්නට ලැබේ. UNCTAD දත්ත අනුව, ශ්රී ලංකාවට ගලා ආ FDI ප්රමාණය 2024 දී දළ වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 759 සිට 2025 දී ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.04 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. එය 2022 න් පසු වාර්තා වූ ශක්තිමත්ම වසරයි. 2022 දී FDI ගලා ඒම ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 884 දක්වා ළඟා වූ අතර, 2023 දී එය නැවත ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 713 දක්වා පහළ ගියේය.
එබැවින් ප්රවණතාව ධනාත්මකය. එහෙත් ප්රශ්නය වන්නේ එය ප්රමාණවත්ද යන්නයි. ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය ආයෝජන පරිමාණය සලකා බලන විට, වත්මන් මට්ටම තවමත් සීමිතය. ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 100 ඉක්මවන දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් (GDP) සමග සසඳන විට, ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1ක FDI යනු ජාතික නිෂ්පාදනයෙන් දළ වශයෙන් සියයට 1ක් පමණි. වේගවත් කාර්මීකරණයක්, තාක්ෂණික පරිවර්තනයක් සහ අපනයන ව්යාප්තියක් අපේක්ෂා කරන ආර්ථිකයකට මෙය ප්රමාණවත් ආයෝජන මට්ටමක් නොවේ.
මෙය වඩාත් පැහැදිලි වන්නේ කලාපීය තරගකරුවන් සමග සසඳන විටය. ශ්රී ලංකාව නිතර සංසන්දනය කරනු ලබන වියට්නාමය 2025 වසරේ පමණක් ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 20කට අධික FDI ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. ශ්රී ලංකාව කෙටි කාලයකින් එම පරිමාණයට ළඟා විය යුතු යැයි අපේක්ෂා කිරීම යථාර්ථවාදී නොවේ. එහෙත් එම පරතරයෙන් වැදගත් පණිවිඩයක් ලැබේ. ගෝලීය ප්රාග්ධනය එක් රටකට බැඳී නොපවතී. ආයෝජකයන්ට රටවල් ගණනාවක් අතරින් තෝරාගැනීමේ හැකියාව ඇත. එබැවින් ශ්රී ලංකාව තරග කරන්නේ තම අතීත කාර්යසාධනය සමග පමණක් නොව, එකම ආයෝජන ප්රාග්ධනය ආකර්ෂණය කරගැනීමට තරග කරන ඉන්දියාව, වියට්නාමය, ඉන්දුනීසියාව, බංග්ලාදේශය, මැලේසියාව සහ තායිලන්තය වැනි රටවල් සමගය.
එම තරගය තුළ ආයෝජන ප්රමාණය පමණක් නොව, ආයෝජනයේ ස්වභාවයද වැදගත් වේ. රටකට අවශ්ය වන්නේ කෙටි කාලීන මූල්ය ප්රවාහ පමණක් නොව, තාක්ෂණය, කළමනාකරණ දැනුම, ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සම්බන්ධතා, නිපුණතා සංවර්ධනය සහ දිගුකාලීන අපනයන ධාරිතාව ගෙන එන ආයෝජනයකි. ඒ අනුව FDI ප්රතිපත්තිය “කොපමණ මුදලක් ආවාද?” යන ප්රශ්නයෙන් ඔබ්බට ගොස්, “එම ආයෝජනය රටේ ඵලදායිතාව, අපනයන හා රැකියා ගුණාත්මකභාවය කොපමණ දුරට ඉහළ නැංවූවාද?” යන්නත් මැනිය යුතුය.
එම නිසා, ජාතික ආර්ථික උපායමාර්ගයේ කේන්ද්රයේ තිබිය යුතු ප්රශ්නය මෙයයි: මෙම විකල්ප රටවල් අතරින් ආයෝජකයකු විශේෂයෙන් ශ්රී ලංකාව තෝරාගත යුත්තේ ඇයි?
සැබෑ බාධාව තනි ගැටලුවක් නොව, එකිනෙකට එකතු වන බාධක සමූහයකි.
එම ප්රශ්නයට පිළිතුරු සෙවීමේදී, ප්රවර්ධන පණිවිඩවලින් ඔබ්බට ගොස් ආයෝජකයාගේ සැබෑ තීරණ ක්රියාවලිය දෙස බැලිය යුතුය. ආයෝජකයන් රටක් තෝරාගන්නේ ප්රචාරක පණිවිඩ හෝ ආකර්ෂණීය ප්රකාශ මත පමණක් නොවේ. ඔවුන් නිෂ්පාදන පිරිවැය, බලශක්ති මිල, ප්රවාහන හා සැපයුම් දාම කාර්යක්ෂමතාව, බදුකරණය, නියාමන පුරෝකථනීයතාව, දේශපාලන ස්ථාවරත්වය, කම්කරු සබඳතා, යටිතල පහසුකම්වල ගුණාත්මකභාවය සහ අනුමැති ලබාගැනීමේ වේගය හා විශ්වසනීයභාවය වැනි කරුණු එකින් එක සංසන්දනය කරති.
මෙම කිසිදු අංශයක ශ්රී ලංකාව සම්පූර්ණයෙන්ම අසාර්ථක හෝ තරග කළ නොහැකි මට්ටමක සිටින බව කිව නොහැක. ගැටලුව තනි අංශයක නොව, ඒ සියල්ල එකට එකතු වන ආකාරය තුළය. අංශ ගණනාවක පවතින කුඩා අකාර්යක්ෂමතා, අමතර පිරිවැය සහ ප්රමාද එකිනෙකට එකතු වන විට, තනි බාධාවක් බරපතළ ලෙස නොපෙනුණද, අවසානයේ ලංකාවේ ව්යාපාර කිරීමේ සමස්ත පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යයි.
මෙම එකිනෙකට එකතු වන ව්යාපාරික බාධක (cumulative friction) විශේෂයෙන්ම කුඩා හා මධ්යම ප්රමාණයේ විදේශ ආයෝජකයන්ට දැඩි බලපෑමක් ඇති කරයි. විශාල බහුජාතික සමාගමකට නීතිඥයන්, උපදේශකයන් සහ රාජ්ය සම්බන්ධතා කණ්ඩායම් යොදාගනිමින් සංකීර්ණ පරිපාලන ක්රියාවලියක් හරහා ගමන් කළ හැකි වුවද, මධ්ය පරිමාණයේ ආයෝජකයකු එවැනි අමතර පිරිවැයක් දැරීමට කැමති නොවිය හැක. එබැවින් සංකීර්ණ පරිපාලන පද්ධතියක් ආයෝජන ප්රමාද කරනවා පමණක් නොව, ලංකාව තෝරාගැනීමට කැමැති ආයෝජකයන්ගේ සංඛ්යාව සහ විවිධත්වයද අඩු කරයි.
මෙම සමුච්චිත බාධක අතරින් වඩාත් පැහැදිලිව පෙනෙන එකක් වන්නේ නිලධාරිවාදයයි. නිලධාරිවාදය (bureaucracy) මෙම ව්යාපාරික හා පරිපාලන බාධක අතර ප්රධාන ස්ථානයක් ගනී. ආයෝජකයන්ට බොහෝවිට කාර්යභාර හා බලතල පැහැදිලිව වෙන් නොවූ, ඇතැම්විට එකිනෙකට පරස්පර තීරණ ගන්නා රාජ්ය ආයතන ගණනාවක් සමග කටයුතු කිරීමට සිදුවේ. එහෙත් මෙහි වඩාත් ගැඹුරු ගැටලුව වන්නේ නියාමන පද්ධතියක් පවතින බව නොව, පැහැදිලි ක්රියාපටිපාටි, නිශ්චිත වගකීම් සහ පුරෝකථනය කළ හැකි කාලසීමා නොමැති වීමයි. එහි වැදගත්කම තේරුම් ගැනීමට අනුමැති ක්රියාවලිය උදාහරණයක් ලෙස ගත හැකිය. අනුමැතිය ලැබීමට දින 60ක් ගත වන බව කලින්ම නිශ්චිතව දැනගත හැකි නම්, එය මන්දගාමී ක්රියාවලියක් වුවද ආයෝජකයාට ඒ අනුව තම ව්යාපෘතිය සැලසුම් කළ හැකිය. එහෙත් එම අනුමැතිය මාසයකින් ලැබේද, මාස හයකින් ලැබේද යන්න නොදන්නා පද්ධතියක් තුළ එවැනි සැලසුම් කිරීමක් කළ නොහැක. ආයෝජකයාට වඩාත්ම අසීරු වන්නේ ප්රමාදය පමණක් නොව, එම ප්රමාදය කොපමණ කාලයක් පවතින්නේද යන්න නොදැන සිටීමයි.
එම අවිනිශ්චිතතාව පරිපාලන අපහසුතාවකින් අවසන් නොවේ. එය ඍජුවම ආර්ථික පිරිවැයක් බවට පත්වේ. ව්යාපෘතියක් අනුමැතිය බලා සිටින සෑම මාසයකදීම ණය පොලී පිරිවැය වැඩි විය හැකිය. යන්ත්රෝපකරණ ඇණවුම් ප්රමාද විය හැකිය. වෙළෙඳපොළ අවස්ථා අහිමි විය හැකිය. නැතහොත් අවසානයේ ආයෝජකයා තම ව්යාපෘතිය වෙනත් රටකට ගෙන යා හැකිය. එබැවින් පරිපාලන ප්රමාදය යනු කාර්යාලීය අපහසුතාවක් පමණක් නොව, ලංකාවේ ජාතික තරගකාරීත්වයට ඍජුව බලපාන ආර්ථික ගැටලුවකි.
ඒ නිසා අවශ්ය වන්නේ තවත් ආයතනයක් නොව, ආයතන අතර ක්රියාදාමය සරල කරන පද්ධතියකි. සැබෑ එක් කවුළු පද්ධතියක් (single-window system) එක් අයැදුම්පතක්, එක් ඩිජිටල් ගොනුවක්, එක් වගකිවයුතු ව්යාපෘති කළමනාකරුවකු සහ නීතියෙන් නියම කළ ස්ථිර කාලසීමා තවත් දිරිගැන්වීම් වටයකට වඩා ආයෝජක විශ්වාසය ගොඩනැගීමට බලවත් විය හැකිය. එවැනි පද්ධතියක් “අයදුම්පත භාරගැනීමේ එක් කවුළුවක් (single point for submitting applications)” පමණක් නොවිය යුතුය. අදාළ සියලුම ආයතන එකම ඩිජිටල් පද්ධතියකින් සම්බන්ධ විය යුතු අතර, තම අයැදුම්පත කුමන අදියරේද, වගකිවයුතු නිලධාරියා කවුද, තවත් සපුරාලිය යුතු අවශ්යතා මොනවාද සහ තීරණය ලැබිය යුතු අවසන් දිනය කවදාද යන්න ආයෝජකයාට පැහැදිලිව දැකගත හැකි විය යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, ක්රියාපටිපාටි සරල කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. ආයෝජකයාට පද්ධතිය පිළිබඳ විශ්වාසය ඇතිවීමට ප්රතිපත්ති පුරෝකථනය කළ හැකි වීමත් අවශ්යය. ප්රතිපත්තිවල නිරන්තර වෙනස්වීම ගැටලුව තවත් උග්ර කරයි. ආයෝජකයන්ට ඉහළ බදු පවතින විට පවා ඒවා සැලකිල්ලට ගෙන තම ව්යාපාර සැලසුම් කළ හැකිය. එහෙත් ආණ්ඩු වෙනස්වීම හෝ රාජ්ය මූල්ය තත්වය වෙනස්වීම සමග බදු, දිරිගැන්වීම්, ආනයන නීති සහ විදේශ විනිමය පාලන නිතර වෙනස් වන්නේ නම්, දිගුකාලීන සැලසුම් කිරීම අසීරු වේ. එවැනි අස්ථාවරත්වය සෑම දිගුකාලීන ආයෝජන තීරණයකටම “ප්රතිපත්ති අවදානම් අතිරේකයක්” (policy-risk premium) එකතු කරයි. එය ප්රධාන සංඛ්යාලේඛනවල පැහැදිලිව නොපෙනුණද, එහි සැබෑ පිරිවැය ලංකාවට දැරීමට සිදුවේ.
එහෙත් මෙහි අදහස සෑම ප්රතිපත්තියක්ම කිසිදා වෙනස් නොකළ යුතු බව නොවේ. ආර්ථික තත්වය අනුව ප්රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට සිදුවේ. වැදගත් වන්නේ වෙනස්කම් සිදුවන ආකාරයයි. එවැනි වෙනස්කම් පූර්ව දැනුම්දීමකින්, පැහැදිලි සංක්රාන්ති විධිවිධාන සමග සහ සාධාරණ කාලසීමාවක් ලබාදී ක්රියාත්මක කළ යුතුය. දිගුකාලීන ආයෝජකයකු අපේක්ෂා කරන්නේ කිසිදා වෙනස් නොවන පද්ධතියක් නොව, වෙනස්කම් සිදුවන්නේ කෙසේද සහ කවදාද යන්න පුරෝකථනය කළ හැකි පද්ධතියකි.
ප්රතිපත්ති පුරෝකථනීයතාවට සමගාමීව, තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලිය ද නීතිමය හා විනිවිදභාවයෙන් යුතු විය යුතුය. පරිපාලන අභිමත බලය අවදානමට තවත් ස්ථරයක් එක් කරයි. බලපත්ර සහ අනුමැති ලබාදීමේ ප්රතිඵල ප්රකාශිත, නීති මත පදනම් වූ නිර්ණායකවලට වඩා පෞද්ගලික සබඳතා මත රඳා පවතින විට, ආයෝජකයන් එය අමතර අවදානමක් ලෙස දකී. ප්රමාදයට, අසාධාරණ හෝ අසමාන තීරණවලට, නැතහොත් ඊටත් වඩා අයහපත් ප්රතිඵලවලට නිරාවරණය වීමක් ලෙසය. අනුමැති ක්රියාවලිය ඩිජිටල් කිරීම, නිශ්චිත කාලසීමා ප්රසිද්ධ කිරීම සහ රාජ්ය ප්රසම්පාදනය විනිවිදභාවයෙන් යුත් තරගකාරී ක්රියාවලියකට විවෘත කිරීම මගින් මෙම අවදානම ඍජුවම අඩු කළ හැකිය.
මේ සියල්ල කතා කරන විට තවත් වැදගත් කරුණක් පැහැදිලි කළ යුතුය. මෙම තර්කය කම්කරු ආරක්ෂණ අඩු කළ යුතු බවට කරන යෝජනාවක් නොවේ. දියුණු සහ නැගී එන ආර්ථික ගණනාවක් පෙන්වා දෙන පරිදි, ශක්තිමත් කම්කරු ආරක්ෂණ සහ හොඳ ආයෝජන පරිසරයක් එකට පවත්වාගෙන යා හැකිය. ගැටලුව මතුවන්නේ කාර්මික සබඳතා පුරෝකථනය කළ නොහැකි හෝ දේශපාලනීකරණය වූ විටය. එය සේවක සුබසාධනය සහ තරගකාරීත්වය අතර තෝරාගැනීමට සිදුවන අනිවාර්ය තත්වයක් නොව, නිවැරදි කළ හැකි පාලන සහ කළමනාකරණ ගැටලුවකි.
එමෙන්ම, තරගකාරීත්වය යනු අඩු වැටුප් මත පමණක් රඳා සිටීමක් ද නොවේ. අඩු ශ්රම පිරිවැය (low labour cost) පමණක් ජයග්රාහී ආයෝජන උපායමාර්ගයක් නොවේ. ආයෝජකයන් සැබවින්ම සැලකිල්ලට ගන්නේ ඒකක ශ්රම පිරිවැය (unit labour cost) වන අතර, එය වැටුප් පමණක් නොව ඵලදායිතාව මත ද තීරණය වේ. ඉහළ බලශක්ති මිල, ප්රවාහන ප්රමාද සහ නියාමන අනුකූලතා සම්බන්ධ අමතර පිරිවැය පවතින අතරතුර අඩු වැටුප් මත පමණක් තරග කරන රටක් සැබෑ පිරිවැය වාසියක් ලබා දෙන්නේ නැත. එය ලබා දෙන්නේ ව්යාජ පිරිවැය වාසියකි.
ඒ අනුව ආයෝජන තරගකාරීත්වය ගොඩනැගෙන්නේ එක් පිරිවැය සාධකයක් මත නොව, සමස්ත පද්ධතියේ කාර්යක්ෂමතාව මතය. භෞතික යටිතල පහසුකම් ද එම සමස්ත ආයෝජන පරිසරයේ එක් කොටසක් පමණි. විශ්වසනීය විදුලි සැපයුම සහ පහසුකම් සපයා ඇති කාර්මික ඉඩම් අත්යවශ්යය. එහෙත් ඒවාට සහාය වන ආයතනික පද්ධතිය ද ඒ තරමටම වැදගත්ය. කාර්යක්ෂම රේගු සේවා, හොඳින් ක්රියාත්මක වන අධිකරණ හා බේරුම්කරණ යාන්ත්රණ, ඩිජිටල් රාජ්ය සේවා සහ විශ්වසනීය සහතිකකරණ පද්ධති එහි අත්යවශ්ය කොටස් වේ. ආයෝජකයන් සොයන්නේ ඉඩම සහ විදුලිය පමණක් නොවේ. ඔවුන් සොයන්නේ තම ව්යාපාරය කාර්යක්ෂමව පවත්වාගෙන යා හැකි ක්රියාකාරී සමස්ත ව්යාපාරික පරිසර පද්ධතියකි.
නිවේදනවලින් ක්රියාත්මක ආයෝජන ප්රතිඵල වෙත
එවැනි පරිසර පද්ධතියක් ගොඩනැගීමේදී අවසාන පරීක්ෂණය වන්නේ ප්රතිපත්ති හෝ අනුමැති ප්රකාශයට පත් කිරීම නොව, ඒවා සැබෑ ආයෝජන බවට පත්වීමයි. ඒ නිසා ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වැදගත්ම වෙනස්කම්වලින් එකක් වන්නේ ආයෝජන සාර්ථකත්වය මැනීමේ ආකාරය වෙනස් කිරීමයි. දිගු කාලයක් පුරා අප සාර්ථකත්වය මැන ඇත්තේ ලබාදුන් අනුමැති, අත්සන් කළ ගිවිසුම් සහ ප්රකාශයට පත් කළ ව්යාපෘති මතය. එහෙත් ඒවා අභිප්රායන් සහ නිවේදන පමණි; සැබෑ ආර්ථික ප්රතිඵල නොවේ.
ඒ වෙනුවට සාර්ථකත්වය මැනිය යුත්තේ ක්රියාත්මක වූ ප්රතිඵල මතය. සැබවින්ම වැදගත් වන්නේ රට තුළට පැමිණෙන ප්රාග්ධනය, ක්රියාත්මක වන කර්මාන්තශාලා හා ව්යාපාර, බිහිවන රැකියා සහ ඉන් පසුව වැඩි වන අපනයනයයි. අනුමත කළ ආයෝජනය සහ සැබවින්ම ක්රියාත්මක වූ ආයෝජනය අතර ඇති පරතරය තුළ ලංකාවේ බොහෝ ආයෝජන පොරොන්දු ඉතිහාසය පුරා අහිමි වී ඇත. එම පරතරය වසා දැමීමට අවශ්ය වන්නේ තවත් මාධ්ය නිවේදනයක් නොව, වගකීම් සහිත ව්යාපෘති කළමනාකරණයක් සහ ක්රමානුකූල පසු විපරමකි.
එබැවින් සෑම ප්රධාන ආයෝජන ව්යාපෘතියකටම අනුමැතියෙන් පසු එය සැබවින්ම ක්රියාත්මක වන තුරු නිරීක්ෂණය කිරීමේ පැහැදිලි වගකීමක් තිබිය යුතුය. ව්යාපෘතියක් නතර වී ඇත්තේ ඉඩම් ගැටලුවක්, බලශක්ති සම්බන්ධතාවක්, බලපත්රයක්, රේගු ප්රශ්නයක් හෝ මූල්ය ගැටලුවක් නිසාද යන්න ඉක්මනින් හඳුනාගෙන විසඳිය යුතුය. ආයෝජකයා රාජ්ය ආයතන එකින් එක සොයා යමින් විසඳුම් සෙවිය යුතු පද්ධතියක් වෙනුවට, රජය විසින්ම ආයෝජනය ක්රියාත්මක වීමට ඇති බාධක හඳුනාගෙන ඒවා ඉවත් කරන පද්ධතියක් අවශ්ය වේ.
එම වෙනස ආයෝජන ප්රවර්ධන ආයතනවල කාර්යසාධනය මැනීමේ ආකාරයටද අදාළ විය යුතුය. එම ආයතනවල කාර්යසාධනය අත්සන් කළ අවබෝධතා ගිවිසුම් සංඛ්යාවෙන් නොව, සැබවින්ම රට තුළට පැමිණි ප්රාග්ධනය, ක්රියාත්මක කළ ව්යාපෘති, නිර්මාණය කළ රැකියා, උපයාගත් අපනයන ආදායම සහ සිදුකළ නැවත ආයෝජන වැනි සැබෑ ප්රතිඵල මත මැනිය යුතුය. එවිට “promotion” සහ “implementation” අතර පවතින ආයතනික පරතරය අවම කළ හැකිය.
මෙවැනි ප්රතිඵල මත පදනම් වූ ප්රවේශයක් තවත් වැදගත් වන්නේ ගෝලීය තරගය තව තවත් තීව්ර වෙමින් පවතින නිසාය. අද ලෝකයේ විශාල FDI ප්රවාහයන් ආකර්ෂණය කරන ප්රධාන අංශ අර්ධ සන්නායක (semiconductors), කෘත්රිම බුද්ධි යටිතල පහසුකම්, පුනර්ජනනීය බලශක්තිය, උසස් නිෂ්පාදනය, ඖෂධ සහ අත්යවශ්ය ඛනිජ සම්පත් (critical minerals) බොහෝවිට ලංකාවට සමාන කළ නොහැකි පරිමාණයේ සහනාධාර සහ දිරිගැන්වීම් ලබාදීමට හැකි ආර්ථිකයන් විසින් ආකර්ෂණය කරගනු ලබයි.
මෙය ලංකාවට තරග කළ නොහැකි බවට සාක්ෂියක් නොව, තරග කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳ පාඩමකි. ශ්රී ලංකාවට තම තරගකරුවන්ට වඩා වැඩි සහනාධාර ලබාදිය නොහැකි නම්, ඔවුන්ට වඩා වේගයෙන්, විශ්වසනීයව සහ කාර්යක්ෂමව ක්රියාත්මක විය යුතුය.
ඒ නිසා වේගය, නිශ්චිතභාවය සහ පරිපාලන කාර්යක්ෂමතාව දෙවැනි මට්ටමේ වාසි නොවේ. ලංකාව වැනි රටකට ඒවා ලබාදිය හැකි ප්රබලතම “සහනාධාරය” බවට පත්විය හැකිය. මුදල්මය දිරිගැන්වීමකට වෙනස්ව, අවශ්ය පද්ධති ස්ථාපිත කළ පසු ඒවා අඛණ්ඩව ලබාදීම සඳහා විශාල රාජ්ය මූල්ය පිරිවැයක් ද අවශ්ය නොවේ.
දැන් තෝරාගත යුතු ප්රතිපත්ති මාර්ගය
මෙම පසුබිම තුළ ජාත්යන්තර ආයෝජන ප්රවර්ධනය අනවශ්ය යැයි කිව නොහැක. ඕස්ට්රේලියාව වැනි වෙළෙඳපොළ වෙත මෑතකදී සිදුකරන ලද ප්රවේශය ඇතුළුව, ලංකාව ජාත්යන්තර ආයෝජක ප්රජාව සමග නැවත සක්රීයව සම්බන්ධ වීම ඕනෑම ආයෝජන උපායමාර්ගයක වැදගත් හා අවශ්ය කොටසකි. ආයෝජකයන් වෙත ගොස් රටේ අවස්ථා හඳුන්වා නොදෙන රටකට විදේශ ප්රාග්ධනය ස්වයංක්රීයව පැමිණෙන්නේ නැත. එහෙත් ප්රවර්ධනයට සාර්ථකත්වය ලබා දෙන්නේ රට තුළ පවතින පද්ධතියයි. දේශීය ප්රතිසංස්කරණ නොමැති ආයෝජන ප්රවර්ධනයට සීමිත වටිනාකමක් පමණක් ඇත. සම්මන්ත්රණයකට හෝ ආයෝජන ප්රවර්ධන වැඩසටහනකට ආයෝජකයන් සාකච්ඡා මේසයට ගෙන ඒමට හැකිය. එහෙත් ඔවුන් ගිවිසුම් අත්සන් කරන්නේද, ව්යාපෘති ආරම්භ කරන්නේද, ව්යාපාර පුළුල් කරන්නේද සහ දිගුකාලීනව රට තුළ රැඳී සිටින්නේද යන්න තීරණය කරන්නේ රටේ ආයතනික කාර්යක්ෂමතාව සහ ප්රතිපත්ති විශ්වසනීයතාවයි.
ඒ අනුව දැන් රජයට මූලික ප්රතිපත්ති තේරීමක් කිරීමට සිදුවේ. FDI තවදුරටත් ප්රධාන වශයෙන් ආයෝජන ප්රවර්ධන අභියෝගයක් ලෙස පමණක් සලකනවාද? නැතහොත් ආයෝජකයාට ශ්රී ලංකාව තුළ සැබවින්ම පහසුවෙන් ව්යාපාර කළ හැකි පරිසරයක් නිර්මාණය කරන පුළුල් ආයෝජන තරගකාරීත්ව වැඩසටහනක් ක්රියාත්මක කරනවාද? මෙය වාග් ප්රකාශවලින් නොව, ප්රායෝගික ප්රතිපත්ති ක්රියාමාර්ගවලින් පිළිතුරු දිය යුතු ප්රශ්නයකි.
එවැනි වැඩසටහනක මූලික අරමුණ විය යුත්තේ වේගය, නිශ්චිතභාවය සහ වගවීම එකම පද්ධතියකට ගෙන ඒමයි. ඒ සඳහා සැබෑ ඩිජිටල් එක් කවුළු පද්ධතියක් සහ නීතිමය වශයෙන් බලාත්මක කළ හැකි අනුමැති කාලසීමා අවශ්ය වේ. එසේම ස්ථාවර බහු-වසර බදු රාමුවක් සහ බලපත්ර නිකුත් කිරීමේදී අනවශ්ය පරිපාලන අභිමත බලය අඩු කිරීම ද අවශ්යය. ඊට අමතරව, අත්සන් කළ අභිප්රායන් වෙනුවට සැබවින්ම ක්රියාත්මක වූ ආයෝජන ප්රතිඵල නිරීක්ෂණය කරන, මහජනතාවට විවෘත දත්ත පුවරුවක් (public dashboard) ස්ථාපිත කළ යුතුය.
එම දත්ත පුවරුව තොරතුරු ප්රසිද්ධ කිරීමේ මෙවලමක් පමණක් නොව, ප්රතිපත්ති වගවීම ශක්තිමත් කරන යාන්ත්රණයක් විය යුතුය. අනුමත කළ ආයෝජන ප්රමාණය, සැබවින්ම ක්රියාත්මක වූ ප්රමාණය, සාමාන්ය අනුමැති කාලය, ප්රමාදයට හේතු සහ ආයතන අනුව කාර්යසාධනය වැනි තොරතුරු ප්රසිද්ධ කිරීමෙන් ආයෝජක විශ්වාසය වැඩි කළ හැකිය. එමෙන්ම කාර්යක්ෂමතාව සහ ප්රතිඵල සඳහා රාජ්ය ආයතනවල වගවීම ද ශක්තිමත් කළ හැකිය.
අවසානයේ, මෙම ප්රතිසංස්කරණ විදේශ ආයෝජකයා වෙනුවෙන් පමණක් සිදුකරන වෙනස්කම් ලෙස නොසැලකිය යුතුය. FDI සඳහා පරිසරය ප්රතිසංස්කරණය කිරීම යනු විදේශ ආයෝජකයන්ට පමණක් විශේෂ වරප්රසාද ලබාදීමක් නොවේ. පැහැදිලි නීති, වේගවත් අනුමැති, කාර්යක්ෂම රාජ්ය සේවා, විනිවිදභාවය සහ ප්රතිපත්ති ස්ථාවරත්වය දේශීය ව්යාපාරිකයාට ද ඒ තරමටම වැදගත්ය. එබැවින් විදේශ ආයෝජකයාට ලංකාවේ ව්යාපාර කිරීම පහසු කිරීම යනු, අවසානයේ, දේශීය හා විදේශීය සියලුම ව්යාපාර සඳහා වඩා කාර්යක්ෂම, විශ්වසනීය සහ තරගකාරී ආර්ථික පද්ධතියක් ගොඩනැගීමයි.
එබැවින් ලංකාවේ ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන් දැන් ඇසිය යුතු ප්රශ්නය “ප්රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දී තිබේද?” (Have reforms been introduced?) යන්න නොවේ. ඔවුන් ඇසිය යුත්තේ “ශ්රී ලංකාවේ ආයෝජනය කිරීම සැබවින්ම පහසු වී තිබේද?” (Has investing in Sri Lanka actually become easier?) යන්නයි. එම ප්රශ්නයට පිළිතුර “ඔව්” වන විට, ශ්රී ලංකාවට ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම සඳහා නැවත නැවතත් විශාල ප්රවර්ධන සංචාරවලට පමණක් රඳා සිටීමට අවශ්ය නොවනු ඇත. මන්ද, රට වෙනුවෙන් කළ හැකි වඩාත්ම බලවත් හා විශ්වසනීය ප්රචාරණය විදේශයකට යවන නියෝජිත කණ්ඩායමක් නොවේ. එය ශ්රී ලංකාවේ දැනටමත් ව්යාපාර කරන ආයෝජකයකු, ඊළඟ ආයෝජකයාට “මෙහි ආයෝජනය කිරීම පහසුයි. පද්ධතිය සැබවින්ම ක්රියාත්මක වෙනවා” යැයි විශ්වාසයෙන් පැවසීමයි.
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd