ජාත්යන්තර මූල්ය වෙළෙඳපොළ තුළ රටක හෝ සමාගමක විශ්වාසනීයත්වය තීරණය කරන ප්රධානතම සාධකයක් ලෙස ණය ශ්රේණිගතකිරීම (Credit Rating) සැලකේ. රටක් හෝ ව්යාපාරයක් ලබාගත් ණය නියමිත වේලාවට හා සම්පූර්ණයෙන්ම ආපසු ගෙවීමට ඇති හැකියාව පිළිබඳ ස්වාධීන වෘත්තීය ඇගයීමක් ලෙස මෙය හැඳින්විය හැකිය. සරලව කිවහොත්, ණය ශ්රේණිගත කිරීම යනු ණය ලබාදෙන ආයෝජකයන්ට සහ මූල්ය ආයතනවලට “මෙම රටට හෝ ආයතනයට ණය ලබාදීම කොතරම් ආරක්ෂිතද?” යන ප්රශ්නයට පිළිතුරක් ලබාදෙන ජාත්යන්තර මිනුම් දණ්ඩකි.
අද ලෝකයේ රටවල් සංවර්ධනය සඳහා අවශ්ය මූල්ය සම්පත් ලබාගැනීමට ජාත්යන්තර ප්රාග්ධන වෙළෙඳපොළ, සංවර්ධන බැංකු, විදේශීය ආයෝජකයන් සහ පුද්ගලික මූල්ය ආයතන මත විශාල වශයෙන් රඳා පවතී. එවැනි පසුබිමක, ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ මට්ටම රටක ආර්ථික ස්ථාවරත්වය, රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණය, දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සහ ආයෝජන පරිසරය පිළිබඳ ජාත්යන්තර විශ්වාසය පිළිබිඹු කරන වැදගත් දර්ශකයකි.
ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ඉතිහාසය වසර සියයකට අධික කාලයක් පුරා විහිදෙයි. 1909 වසරේදී ඇමරිකානු මූල්ය විශ්ලේෂක ජෝන් මූඩි විසින් දුම්රිය සමාගම් සඳහා පළමු වරට ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ක්රමවේදයක් හඳුන්වා දීමත් සමග මෙම ක්ෂේත්රය ආරම්භ විය. ඉන් අනතුරුව ජාත්යන්තර මූල්ය වෙළෙඳපොළ ව්යාප්ත වීමත් සමග රටවල්, බැංකු, සමාගම් සහ වෙනත් ආයතන සඳහාද ණය ශ්රේණිගත කිරීම් සිදු කිරීමට ආයතන බිහිවිය.
අද වන විට ලෝකයේ වඩාත්ම ප්රසිද්ධ ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතන තුනක් තිබේ. ඒවා නම් Moody’s Ratings, S&P Global Ratings (Standard & Poor’s) සහ Fitch Ratings ය. මෙම ආයතන තුන ලෝකයේ ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ වෙළෙඳපොළේ වැඩි කොටසක් පාලනය කරන අතර, ජාත්යන්තර බැංකු, ආයෝජන අරමුදල්, විශ්රාම වැටුප් අරමුදල් සහ විදේශීය ආයෝජකයන් තම ආයෝජන තීරණ ගැනීමේදී මෙම ආයතනවල ඇගයීම් කෙරෙහි විශාල විශ්වාසයක් තබයි.
මෙම ආයතන රටක ණය ශ්රේණිය තීරණය කිරීමේදී ආර්ථික වර්ධන වේගය, රාජ්ය ණය ප්රමාණය, අයවැය හිඟය,විදේශ විනිමය සංචිත, උද්ධමනය, දේශපාලන ස්ථාවරත්වය, නීතිමය පරිසරය, ආයතනික ශක්තිය, බැංකු පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය සහ අනාගත ආර්ථික අපේක්ෂා ඇතුළු කරුණු රැසක් සලකා බලයි. එබැවින් ණය ශ්රේණිගත කිරීම යනු එකම දර්ශකයක් මත පදනම් වූ ඇගයීමක් නොව, රටක සමස්ත ආර්ථික සෞඛ්යය පිළිබඳ පුළුල් විශ්ලේෂණයක ප්රතිඵලයකි.
ණය ශ්රේණිගත කිරීම රටකට වැදගත් වන්නේ ඇයි?
පළමුව, ඉහළ ණය ශ්රේණියක් තිබෙන රටකට ජාත්යන්තර වෙළෙඳපොළෙන් අඩු පොලී අනුපාත යටතේ ණය ලබාගත හැකිය. දෙවනුව, එවැනි රටකට විදේශීය ආයෝජකයන්ගේ විශ්වාසය ඉහළ යයි. තෙවනුව, රටේ පෞද්ගලික සමාගම්වලටද ජාත්යන්තර ප්රාග්ධනයට පහසුවෙන් ප්රවේශ විය හැකිය. සිව්වනුව, ජාත්යන්තර මූල්ය ආයතන සහ සංවර්ධන හවුල්කරුවන් සමග මූල්ය ගනුදෙනු කිරීමේදී රටකට වඩාත් හොඳ ස්ථානයක් හිමිවේ.
විශේෂයෙන්ම විදේශීය සෘජු ආයෝජන (Foreign Direct Investment - FDI) ආකර්ෂණය කිරීමේදී ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ වැදගත්කම ඉතා ඉහළය. FDI යනු විදේශීය සමාගමක් හෝ ආයෝජකයෙක් තවත් රටක කර්මාන්ත ශාලාවක්, සේවා මධ්යස්ථානයක්, හෝ ව්යාපාරයක් පිහිටුවීම සඳහා කරන දිගුකාලීන ආයෝජනයයි. එවැනි ආයෝජකයන් ආයෝජනය කිරීමට පෙර රටේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය, නීතිමය ආරක්ෂාව, විනිමය අනුපාත ස්ථාවරත්වය සහ ණය ශ්රේණිගත කිරීම වැනි සාධක හොඳින් විමර්ශනය කරයි. ඉහළ ණය ශ්රේණියක් තිබීම රටකට “මෙහි ආයෝජනය කිරීම ආරක්ෂිතය” යන පණිවිඩය ලෝකයට ලබාදෙයි.
උදාහරණයක් ලෙස ජර්මනිය, ස්විට්සර්ලන්තය, නෙදර්ලන්තය සහ ඩෙන්මාර්කය වැනි රටවල් ඉහළ ණය ශ්රේණි පවත්වාගෙන යාම හේතුවෙන් ජාත්යන්තර ආයෝජකයන්ගේ දැඩි විශ්වාසය දිනාගෙන තිබේ. එම රටවලට ජාත්යන්තර බැඳුම්කර නිකුත් කිරීමේදී ඉතා අඩු පොලී අනුපාත යටතේ ප්රාග්ධනය රැස්කර ගැනීමට හැකි වේ. අනෙක් අතට, ආර්ථික අර්බුද, අධික රාජ්ය ණය හෝ දේශපාලන අස්ථාවරතාව පවතින රටවල ණය ශ්රේණිය පහළ යන අතර, ඒවාට ණය ලබාගැනීමේ පිරිවැය ඉහළ යයි.
ආසියාවේද හොඳ උදාහරණ කිහිපයක් දැකිය හැකිය. සිංගප්පූරුව සහ දකුණු කොරියාව ඉහළ ණය ශ්රේණි පවත්වාගෙන යන රටවල් වන අතර, එම හේතුවෙන් ඔවුන්ට අඛණ්ඩව විදේශීය ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමට හැකි වී තිබේ. ඉන්දියාවද Investment Grade ශ්රේණිය පවත්වාගෙන යාම හේතුවෙන් ලෝකයේ විශාලතම FDI ගමනාන්ත අතරට එක්ව සිටී. එම රටවලට ලෝක ප්රමුඛ පෙළේ තාක්ෂණික සමාගම්, නිෂ්පාදන සමාගම් සහ මූල්ය ආයතන විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කරන්නේ ආර්ථික විශ්වාසය සහ ප්රතිපත්ති ස්ථාවරත්වය හේතුවෙනි.
ලෝකයේ ඉහළ ණය ශ්රේණිගත කිරීමක් හිමි රටවල්
ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ වැදගත්කම තේරුම් ගැනීමට හොඳම ක්රමය වන්නේ දියුණු රටවල අත්දැකීම් විමසා බැලීමයි. ජර්මනිය, ස්විට්සර්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, නෝර්වේ, නෙදර්ලන්තය, ස්වීඩනය, ඔස්ට්රේලියාව සහ සිංගප්පූරුව වැනි රටවල් Fitch, Moody’s සහ S&P ආයතනවලින් AAA වැනි ඉහළම ණය ශ්රේණිගත කිරීම් ලබාගෙන සිටිති. මෙවැනි රටවල් ලෝකයේ වඩාත්ම විශ්වාසදායක ආර්ථිකයන් ලෙස සැලකෙන අතර, ඔවුන්ට ජාත්යන්තර ප්රාග්ධන වෙළෙඳපොළෙන් ඉතා අඩු පොලී අනුපාත යටතේ ණය ලබාගැනීමට හැකියාව ලැබේ. එමෙන්ම ලොව ප්රමුඛ පෙළේ බහුජාතික සමාගම් ද තම ආයෝජන සඳහා මෙවැනි රටවල් තෝරාගැනීමට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි.
අපගේ අසල්වැසි රටවල් සිටින්නේ කොතැනද?
දකුණු ආසියානු කලාපයේ රටවල් අතරද ණය ශ්රේණිගත කිරීම්වල සැලකිය යුතු වෙනස්කම් දක්නට ලැබේ. ඉන්දියාව අද වන විට BBB- මට්ටමේ Investment Grade ශ්රේණිය පවත්වාගෙන යන අතර, එය ලොව විශාලතම විදේශීය සෘජු ආයෝජන (FDI) ලබන රටවලින් එකක් බවට පත්වීමට දායක වී තිබේ. බංග්ලාදේශය සාමාන්යයෙන් B+ මට්ටමේ පවතින අතර, පාකිස්ථානය CCC+ වැනි පහළ ශ්රේණියක සිටී. මාලදිවයින සංචාරක කර්මාන්තය මත දැඩි ලෙස රඳා පැවතුණද, ණය බර සහ මූල්ය අවදානම් හේතුවෙන් පහළ ශ්රේණිවල පසුවෙයි. ශ්රී ලංකාව 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ණය පැහැර හැරීමේ තත්වයකට පත්වුවද, පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ, ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම සහ ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ ක්රියාත්මක කළ වැඩසටහන් හේතුවෙන් ණය ශ්රේණිගත කිරීම ක්රමයෙන් යහපත් අතට හැරෙමින් පවතී. මෙය ජාත්යන්තර වෙළෙඳපොළට යහපත් සංඥාවක් ලෙස සැලකේ.
ශ්රී ලංකාවේ ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ගමන් මග (2020 – 2026)
ශ්රී ලංකාවේ ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ඉතිහාසයේ පසුගිය වසර පහක කාලය ඉතා විශාල වෙනස්කම්වලට ලක් වූ කාල පරිච්ඡේදයකි. 2020 වසරේ COVID-19 වසංගතයත් සමඟ ආර්ථික ක්රියාකාරකම් අඩාල වීම, විදේශ විනිමය ආදායම් පහළ යාම, රාජ්ය ණය බර ඉහළ යාම සහ විදේශ ණය ගෙවීමේ හැකියාව පිළිබඳ අවදානම් වැඩි වීම හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ ණය ශ්රේණිගත කිරීම ක්රමයෙන් පහළ ගියේය.
2020 - අවදානම් සංඥා සහ ශ්රේණි පහළ යාම
2020 වසරේදී Fitch Ratings විසින් ශ්රී ලංකාවේ දිගුකාලීන විදේශ මුදල් ණය ශ්රේණිය CCC දක්වා පහත හෙළන ලදී. එයට ප්රධාන හේතු වූයේ COVID-19 බලපෑම, විදේශ විනිමය සංචිත පහළ යාම, ඉහළ රාජ්ය ණය බර සහ ඉදිරි වසරවල විදේශ ණය සේවා ගෙවීම් පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාවයි.
එම අවස්ථාවේදී ශ්රී ලංකාව Investment Grade කාණ්ඩයෙන් බොහෝ දුරට පහළට ගොස් Speculative Grade කාණ්ඩයේ අවදානම් සහිත රටක් ලෙස ජාත්යන්තර ආයෝජකයන් විසින් සලකනු ලැබීය.
2021 - ණය පීඩනය තවදුරටත් ඉහළ යාම
2021 වසරේදීද ශ්රී ලංකාවේ ණය ශ්රේණිය යහපත් තත්වයකට පත් නොවීය. විදේශ විනිමය හිඟය, ආනයන සීමා, විදේශ ණය ගෙවීම් සඳහා අවශ්ය මුදල් සොයාගැනීමේ අපහසුතා සහ ආර්ථික ප්රතිපත්ති පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතා හේතුවෙන් ජාත්යන්තර ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතන රටේ අවදානම ඉහළ ලෙස තක්සේරු කළේය. S&P Global Ratings ද 2021 දී ශ්රී ලංකාවේ ශ්රේණිය CCC+ මට්ටමේ තහවුරු කළේය.
2022 - ඉතිහාසයේ දැවැන්තම ආර්ථික අර්බුදය සහ Default තත්වය
2022 වසර ශ්රී ලංකාවේ ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ඉතාමත් අභියෝගාත්මක වසරක් විය. විදේශ විනිමය සංචිත අවසන් වීම, අත්යවශ්ය ආනයන සඳහා ගෙවීම් අපහසු වීම සහ විදේශ ණය ගෙවීම් අත්හිටුවීමත් සමග ශ්රී ලංකාව ඉතිහාසයේ පළමු වරට විදේශ ණය පැහැර හැරීමේ තත්වයකට පත්විය.
මෙම තත්වය හේතුවෙන් Fitch Ratings විසින් ශ්රී ලංකාවේ ශ්රේණිය C සිට RD (Restricted Default) දක්වා පහත හෙළන ලදී. S&P ද ශ්රේණිය SD (Selective Default) තත්වයට පහත හෙළීය. මෙය ශ්රී ලංකාවට ජාත්යන්තර ප්රාග්ධන වෙළෙඳපොළට ප්රවේශ වීම දැඩි ලෙස සීමා කළ අතර, විදේශීය ආයෝජක විශ්වාසයටද දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය.
2023 - ප්රතිසංස්කරණ සහ ස්ථාවරත්වයට පියවර
2023 වසරේදී ශ්රී ලංකාව ආර්ථික යළි ස්ථාවර කිරීම සඳහා වැදගත් පියවර රැසක් ගනු ලැබීය. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ වැඩසටහනකට පිවිසීම, රාජ්ය ආදායම් වැඩි කිරීම, මූල්ය විනය ශක්තිමත් කිරීම සහ ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ කිරීම එහි ප්රධාන අංග විය. දේශීය ණය ප්රශස්තකරණය (Domestic Debt Optimization) සහ විදේශ ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ සාකච්ඡා මඟින් ශ්රී ලංකාව නැවතත් ජාත්යන්තර විශ්වාසය ගොඩනගා ගැනීමේ මාවතට පිවිසියේය.
2024 - Default සිට නැවත ප්රගතිය දක්වා
2024 වසරේදී ශ්රී ලංකාවට වැදගත් වෙනසක් සිදුවිය. ජාත්යන්තර ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලියේ ප්රගතිය සහ ණය හුවමාරු වැඩසටහන් සාර්ථක වීම හේතුවෙන් Fitch Ratings විසින් ශ්රී ලංකාවේ දිගුකාලීන විදේශ මුදල් ණය ශ්රේණිය (RD (Restricted Default) සිට CCC+ දක්වා ඉහළ නැංවීය. මෙය ශ්රී ලංකාව නැවතත් සාමාන්ය මූල්ය සබඳතා වෙත ගමන් කරන බව පෙන්වන වැදගත් සංඥාවක් විය. කෙසේ වෙතත්, CCC+ තවමත් Investment Grade නොවන අතර, ඉහළ අවදානම් කාණ්ඩයක පවතී.
2025 - ස්ථාවරත්වය ගොඩනැගීමේ අදියර
2025 වන විට ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික දර්ශක කිහිපයක් යහපත් අතට හැරෙමින් පවතී. විදේශ විනිමය සංචිත යළි ගොඩනැගීම, සංචාරක කර්මාන්තයේ වර්ධනය, උද්ධමනය පාලනය කිරීම සහ මූල්ය ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීම ආයෝජක විශ්වාසය වැඩි කිරීමට දායක වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, Fitch Ratings විසින් තවමත් ශ්රී ලංකාව CCC+ මට්ටමේ තබා ඇති අතර, ඉදිරියේදී ණය තිරසාරභාවය, රාජ්ය ණය අඩු කිරීම, ආර්ථික වර්ධනය සහ ප්රතිසංස්කරණ අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම මත ශ්රේණිගත කිරීම තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇත.
ශ්රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් බලන විට, 2022 ආර්ථික අර්බුදයත් සමග ජාත්යන්තර ණය ගෙවීම් අත්හිටුවීම නිසා රටේ ණය ශ්රේණිය දැඩි ලෙස පහළ ගියේය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ජාත්යන්තර ප්රාග්ධන වෙළෙඳපොළට ප්රවේශ වීම දුෂ්කර වූ අතර, ණය ලබාගැනීමේ පිරිවැයද ඉහළ ගියේය. කෙසේ වෙතත්, ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ වැඩසටහන් ක්රියාත්මක කිරීම, රාජ්ය මූල්ය විනය ශක්තිමත් කිරීම සහ විදේශ විනිමය සංචිත යළි ගොඩනැගීම වැනි ක්රියාමාර්ග හේතුවෙන් ජාත්යන්තර ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතන ශ්රී ලංකාව පිළිබඳ සිය ඇගයීම් ක්රමයෙන් වැඩිදියුණු කරමින් සිටී. එය ජාත්යන්තර ආයෝජක විශ්වාසය යළි ගොඩනැගීමේ ධනාත්මක සංඥාවකි.
ආයෝජකයන් බලන්නේ ණය ශ්රේණිය පමණක්ද?
කෙසේ වෙතත්, ණය ශ්රේණිගත කිරීම පමණක් රටක ආර්ථික සාර්ථකත්වය තීරණය නොකරයි. ශක්තිමත් ආර්ථික ප්රතිපත්ති, නීතියේ ආධිපත්ය, දූෂණය අවම කිරීම, කාර්යක්ෂම රාජ්ය පරිපාලනය, තරඟකාරී ව්යාපාරික පරිසරයක් සහ මානව ප්රාග්ධනය සංවර්ධනය කිරීම ද ඒ සමඟම අත්යවශ්ය වේ. එහෙත්, මෙම සියලු සාධක ලෝකයට විශ්වාසනීය ලෙස පෙන්වාදෙන ප්රධාන දර්ශකයක් ලෙස ණය ශ්රේණිගත කිරීම ක්රියා කරයි.
අනාගතය පිළිබඳ සුබවාදී අපේක්ෂාවක්
ශ්රී ලංකාව ඉදිරියට යා යුතු මාර්ගය පැහැදිලිය. අප රටේ ප්රමුඛ අරමුණ විය යුත්තේ ලෝකය පුරා ආයෝජකයන් සොයා යාම නොව, ස්ථාවර ආර්ථිකයක්, විනයගරුක රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණයක්, විනිවිදභාවයෙන් යුත් පාලන පද්ධතියක් සහ ඉහළ ජාත්යන්තර ණය ශ්රේණිගත කිරීමක් ගොඩනැගීමයි. එවැනි පදනමක් නිර්මාණය කළ විට, ලෝකයේ ආයෝජකයන්ට ශ්රී ලංකාව සොයාගෙන පැමිණීම ස්වාභාවික ක්රියාවලියක් බවට පත්වනු ඇත.
අප රට දැනටමත් ඉහළ මැදි ආදායම් ලබන රටක් (Upper Middle Income Country) ලෙස නැවත වර්ගීකරණය වී ඇති අතර, ආර්ථික ස්ථාවරත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් කරමින් ණය ශ්රේණිගත කිරීම ක්රමානුකූලව ඉහළ නංවාගත හැකි නම්, ශ්රී ලංකාවට නැවතත් ජාත්යන්තර ආයෝජන, නව රැකියා, අපනයන වර්ධනය සහ තිරසාර සංවර්ධනය කරා ගමන් කිරීමේ සැබෑ අවස්ථාවක් පවතී. එබැවින්, අනාගතය පිළිබඳ සුබවාදී බලාපොරොත්තුවක් තබාගැනීමට අපට සාධාරණ හේතු තිබේ. ශ්රී ලංකාවේ ශක්තිය පිහිටා ඇත්තේ ආයෝජකයන් පසුපස දිවීමේ නොව, ඔවුන්ට විශ්වාසයෙන් පැමිණිය හැකි ආර්ථිකයක් ගොඩනැගීමේ හැකියාව තුළය.
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd