පසුගිය ජූලි 1 වැනිදා ලෝක බැංකුව විසින් ශ්‍රී ලංකාව නිල වශයෙන් ‘ඉහළ-මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක්’ (UMIC) ලෙස නැවත වර්ගීකරණය කරන ලදී. 2025 වසරේ වාර්තා වූ සියයට 5.0ක සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (Real GDP) වර්ධනය සහ ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම (Atlas GNI per capita) ඇමෙරිකානු ඩොලර් 4,670ක් දක්වා ඉහළ යාම මත පදනම් වූ මෙම ශ්‍රේණිගත කිරීම, අර්බුදයෙන් පසු මෙරට ආර්ථිකය ලැබූ ස්ථාවරත්වයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් ලෙස බොහෝ දෙනාගේ ඇගයීමට ලක්විය. එසේ වුවද, අපගේ දිගුකාලීන සාර්ව ආර්ථික ව්‍යුහය දෙස විමසිල්ලෙන් බලන අයකුට මෙම මොහොත අතීතයේ සිදු වූ අමිහිරි සිදුවීමක් නැවත මතක් කර දෙන්නකි.
ශ්‍රී ලංකාව මීට පෙරද මෙවැනිම සන්ධිස්ථානයක අද්දර සිට ඇත. 2019 ජූලි මාසයේදී ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම ඩොලර් 4,060ක් ලෙස සටහන් කරමින් අප ඉහළ - මධ්‍යම ආදායම් කාණ්ඩයට ඇතුළත් වූ නමුත්, ඉන් හරියටම මාස 12කට පසු නැවතත් ‘පහළ-මධ්‍යයම ආදායම් ලබන රටක්’ (LMIC) දක්වා පහත හෙළන ලදී. එදා අප ලැබූ එම කෙටිකාලීන ප්‍රගතිය පිටුපස බරපතළ ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතා සැඟවී තිබූ අතර, අවසානයේ එය 2022 වසරේදී මෙරට ස්වෛරී ණය පැහැර හැරීමේ දරුණු ආර්ථික කඩාවැටීමෙන් කෙළවර විය. එබැවින්, අප නැවත වරක් මෙම ඉහළ-මධ්‍යම මට්ටමට පැමිණ සිටින මොහොතේ, අප අපෙන්ම තීරණාත්මක ප්‍රශ්නයක් ඇසිය යුතුය. මෙම ශ්‍රේණිගත කිරීම සැබෑ ව්‍යුහාත්මක පරිවර්තනයක ප්‍රතිඵලයක්ද, නැතහොත් අප නැවතත් ‘මධ්‍යම ආදායම් උගුලකට’ (Middle-Income Trap) ඇද දමන හුදු ගණිතමය මායාවක්ද?


 ඒක පුද්ගල ආදායම්  මායාව විශ්ලේෂණය කිරීම 

පවත්නා දත්ත දෙස විද්‍යාත්මකව බැලීමේදී පැහැදිලි වන්නේ, අප දෙවැනි වරටත් මෙම ඉහළ-මධ්‍යම ආදායම් කාණ්ඩයට ඇතුළත් වී ඇත්තේ කාර්මික හෝ නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ සැබෑ වර්ධනයක් නිසා නොව, අර්බුදයෙන් පසු ඇති වූ තත්කාලීන ආර්ථික ස්ථාවරකරණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බවයි. ජාතික ගිණුම් ක්‍රමවේදයට (SNA) අනුව, ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම යනු සරල භාගයකි. එනම් සමස්ත දළ ජාතික ආදායම, රටේ සමස්ත නේවාසික ජනගහනයෙන් බෙදීමයි. පසුගිය 2025-2026 තක්සේරු කාලපරිච්ඡේදය තුළදී මෙම භාගයේ ලවය (Numerator) මෙන්ම හරය (Denominator) යන දෙකම වෙනස් වී ඇත්තේ අපගේ සැබෑ තත්වය මවාපෑමකින් වසා දමමිනි.
පළමුව, එහි හරය හෙවත් ජනගහන සාධකය සලකා බලමු. 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව ශ්‍රී ලංකාව දැඩි බුද්ධි ගලනයකට (Brain Drain) මුහුණ දුන් අතර, ඒ හේතුවෙන් රටේ සමස්ත නේවාසික ජනගහනය සියයට 0.7කින් සලකා ගත යුතු මට්ටමකින් සංකෝචනය විය. සූත්‍රයේ අගය බෙදන ජනගහන සාධකය මෙලෙස කුඩා වීම නිසා, රටේ නිෂ්පාදිතයේ සැබෑ ඵලදායිතාවේ වර්ධනයක් සිදු නොවූවත්, ගණිතමය වශයෙන් ඒක පුද්ගල සාමාන්‍ය ආදායම් අගය ස්වයංක්‍රීයව ඉහළ ගියේය.
දෙවනුව, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) සහ දළ ජාතික ආදායම (GNI) අතර පවතින සැබෑ පාලම වන අපගේ ‘ශුද්ධ විදේශ ආදායම’ (Net Foreign Income - NFI) තුළ කෘතිම වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. විදේශීය ණය පොලී ගෙවීම් සහ බහුජාතික සමාගම්වල ලාභාංශ මෙරටින් බැහැරට ගලායාම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ශුද්ධ විදේශ ආදායම ඓතිහාසිකවම පැවතියේ සෘණ (Negative) අගයකය. එහෙත් 2025 වසරේදී මෙම සෘණ පරතරය තාවකාලිකව අඩු වූයේ උසස් තාක්ෂණික හෝ ඉහළ අගයක් එකතු කළ අපනයන වර්ධනයක් නිසා නොවේ. ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ සාකච්ඡා පවතින බැවින් බාහිර ණය පොලී ගෙවීම් තාවකාලිකව අත්හිටුවා තිබීම (Debt Standstill) නිසාය. මෙම ණය මුදල් පිටතට ගලායාම තාවකාලිකව නැවතීම හේතුවෙන්, ඩොලර් බිලියන ගණනක මුදලක් අපගේ ජාතික ආදායම් ගණනය කිරීම තුළම ඉතිරි විය.
මීට අමතරව, මෙම සමස්ත ආර්ථික වර්ධනය සාධාරණ ලෙස ජනතාව අතර බෙදී ගොස් නැත. රටේ සමස්ත ධන උත්පාදනය ඉහළම ආදායම් ලබන සීමිත ස්ථරය අතර පමණක් කේන්ද්‍රගත වී ඇති අතර, ජාතික දරිද්‍රතා දර්ශක සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්වය තවමත් එක තැන පල්වෙයි. ලෝක බැංකුවේ ගණිතමය සීමාවලින් අප සමත් වී ඇතත්, අපගේ මූලික ආර්ථික වයුහය තවමත් පවතින්නේ දැඩි බාධා මධ්‍යයේය.


 ගෝලීය නිෂ්පාදන  ක්ෂේත්‍රයෙන් උගත හැකි  පාඩම් 

මෙම ඉහළ-මධ්‍යම ආදායම් තත්වය තිරසාරව පවත්වා ගන්නේ කෙසේදැයි වටහා ගැනීමට නම්, අපගේ වත්මන් ගමන වෙනස් ආර්ථික උපායමාර්ග අනුගමනය කළ වෙනත් රටවල් සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය. නිදසුනක් ලෙස වියට්නාමය සලකා බලන්න. 
ඔවුන් ඉහළ-මධ්‍යම ආදායම් කාණ්ඩය වෙත ළඟා වූයේ සැබෑ නිෂ්පාදන සාධක දියුණු කිරීම, ඉහළ අපනයන සංකීර්ණතාව (Export Complexity) සහිගෝලීය අගය එකතු කිරීමේ දාම’ (Global Value Chains - GVCs) සමග දැඩි ලෙස බද්ධ වීමෙනි. තිරසාර ආර්ථික ප්‍රගතියක් සඳහා දේශීය සේවා අංශය මත පමණක් යැපීම වෙනුවට ව්‍යුහාත්මක වෙළෙඳ විවිධාංගීකරණය අත්‍යවශ්‍ය බව වියට්නාමය ඔප්පු කර පෙන්වීය.
ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ආර්ජන්ටිනාව වැනි රටවල් අපට අනතුරු ඇඟවීම් සපයයි. ණය මත පදනම් වූ පරිභෝජනය, කෙටිකාලීන සම්පත් මත යැපීම සහ අස්ථාවර ණය ගතිකය හේතුවෙන් එම රටවල් දිගින් දිගටම සාර්ව ආර්ථික ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලින් පහත වැටීමේ සහ නැවත නැවතත් ස්වෛරී ණය පැහැර හැරීමේ විෂම චක්‍රයක සිරවී සිටී.
ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන වෙළෙඳපොළ තවමත් බොහෝ දුරට රඳා පවතින්නේ ඇඟලු‍ම්, තේ සහ රබර් වැනි සාම්ප්‍රදායික, අඩු සංකීර්ණතා සහිත ක්ෂේත්‍ර මතය. විද්‍යුත් උපාංග වැනි උසස් අංශවල යම් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළද, සමස්ත වෙළෙඳ පරිමාව සමග සසඳන විට එය තවමත් පවතින්නේ ඉතා සුළු ප්‍රතිශතයකය. 
එබැවින්, පර්යන්ත මට්ටමේ පවතින අඩු අගයකින් යුත් නිෂ්පාදනවලින් මිදී, ඉහළ වටිනාකමකින් යුතු ගෝලීය සැපයුම් දාම වෙත අවතීර්ණ වීම අනිවාර්ය වේ.


 මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියේ  පරස්පරතාව  (The Fiscal Paradox) 

ශ්‍රී ලංකාව දැනට ක්‍රියාත්මක වන්නේ සංකීර්ණ මූල්‍ය පරස්පරතාවක් මධ්‍යයේය. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) යටතේ සිදුකළ දැඩි බදු සංශෝධන සහ සහන කප්පාදු කිරීම් මගින් ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් (Primary Surplus) ළඟා කර ගැනීමට රජය සමත් වී ඇත. 
කෙසේ වුවද, මෙම බදු මගින් රජයට ආදායම් එකතු කර ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය, අනාගත නවෝත්පාදනවල ප්‍රධාන එන්ජිම වන විධිමත් පෞද්ගලික අංශයෙන් සෘජුවම ප්‍රාග්ධනය උරා ගැනීමකි. ඉහළ ආයතනික බදු සහ ඉහළ බැංකු පොලී අනුපාත හේතුවෙන් දේශීය ව්‍යවසායකයන්ට නව තාක්ෂණය සඳහා ආයෝජනය කිරීමට හෝ ඉහළ වටිනාකමකින් යුත් නිෂ්පාදන වෙත යොමු වීමට අවශ්‍ය මූල්‍ය ද්‍රවශීලතාව (Liquidity) අහිමි වී ඇත. 
අපි පවතින ආර්ථිකයෙන් කාර්යක්ෂමව බදු අය කරමින් සිටින නමුත්, ආර්ථිකය පුළුල් කිරීමට අවශ්‍ය පෞද්ගලික අංශයේ නවෝත්පාදන ශක්තිය එමගින් මර්දනය කරමින් සිටිමු.


 තිරසාර පැවැත්මක් සඳහා  සිව්වැදෑරුම් සැලැස්මක් 

2019 වසරේ සිදුවූ ශ්‍රේණිගත වීම ණය සමුච්චය වීම මත පදනම් වූ මවාපෑමක් නම්, වත්මන් ශ්‍රේණිගත කිරීම ණය ගෙවීම් තාවකාලිකව නැවතීම සහ ජනගහන ක්ෂය වීම මත රැඳී පවතින තාවකාලික තුලනයකි. අපගේ සංවර්ධන තත්වය කෙටිකාලීන බාහිර සාධකවලින් මුදාගෙන, මෙම ඉහළ-මධ්‍යම ආදායම් තත්වය ස්ථාවරව තබා ගැනීමට නම්, ශ්‍රී ලංකාව වහාම පහත සඳහන් ව්‍යුහාත්මක සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන්ම මූල්‍ය විනය තහවුරු කිරීම: නව මහ බැංකු පනත මගින් රජයේ හිඟය පියවීමට සෘජුවම මුදල් මුද්‍රණය කිරීම සාර්ථකව වළක්වා ඇති නමුත්, සාමාන්‍ය ව්‍යවස්ථාපිත නීති දේශපාලන අවශ්‍යතා මත වෙනස් වීමේ අවදානමක් පවතී. එබැවින් ශ්‍රී ලංකාව සිංගප්පූරු ආකෘතියට අනුව, සෑම වසර පහක මැතිවරණ චක්‍රයකදීම සමතුලිත අයවැයක් පවත්වා ගැනීම අනිවාර්ය කෙරෙන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත මූල්‍ය රීති (Constitutional Fiscal Rules) වෙත මාරු විය යුතුය. එමගින් දේශපාලන වාසි තකා සිදුකරන අහිතකර රාජ්‍ය වියදම් සදහටම පාලනය කළ හැකිය.

 

අපනයන සංකීර්ණතාව ඉහළ නැංවීම සහ වෙළෙඳ ගිවිසුම් පුළුල් කිරීම: දේශීය කර්මාන්ත ඉහළ සංකීර්ණතාවකින් යුතු ‘ගෝලීය අගය එකතු කිරීමේ දාමයන්’ (GVCs) වෙත සම්බන්ධ කිරීම සඳහා වෙළෙඳ අමාත්‍යාංශය විසින් ද්විපාර්ශ්වික වෙළෙඳ ගිවිසුම් (FTAs) ආක්‍රමණශීලී ලෙස ඉදිරියට ගෙන යා යුතුය. සාම්ප්‍රදායික වෙළෙඳ භාණ්ඩවලින් ඔබ්බට ගොස් උසස් ඉංජිනේරු විද්‍යාව, ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ සහ ඉහළ වටිනාකමකින් යුත් දැනුම පදනම් කරගත් සේවා (Knowledge Services) වෙත යොමුවීමට පෞද්ගලික අංශයට සෘජු දිරිගැන්වීම් සැපයිය යුතුය.

 

උසස් ජාත්‍යන්තර කාර්මික ප්‍රමිති වැළඳ ගැනීම: බටහිර ප්‍රමුඛ පෙළේ වෙළෙඳපොළවල්වල සිදුවන නියාමන වෙනස්වීම් හමුවේ අපගේ කෘෂිකාර්මික හා කාර්මික අපනයන ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා අප නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලි නවීකරණය කළ යුතුය. ISO/TC 323 (චක්‍රීය ආර්ථික ප්‍රමිති) සහ CEFLEX වැනි ජාත්‍යන්තර මාර්ගෝපදේශ දේශීය කර්මාන්ත වෙත හඳුන්වා දීමෙන්, අපගේ නිෂ්පාදන ගෝලීය පාරිසරික රීතීන්ට අනුකූල වන බව සහතික කළ හැකි අතර, එමගින් ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ ඉහළ මිල මට්ටම් (Premium Pricing) දිනාගත හැකිය.

 

වෘත්තීය මානව ප්‍රාග්ධනය රට තුළ රඳවා ගැනීම: අපගේ ජනගහන හරය (Denominator) කුඩා වීමට හේතු වූ වෘත්තිකයන් රට හැර යාමේ ප්‍රවණතාව නැවැත්වීම සඳහා, රජය විසින් ඉහළ සෘජු බදු බරට සාපේක්ෂව වෘත්තිකයන් උදෙසා මූල්‍ය නොවන වෙනත් සුවිශේෂී දිරිගැන්වීම් ලබාදිය යුතුය. බුද්ධිමය දේපළ අයිතිවාසිකම් (Intellectual Property) ආරක්ෂා කිරීම, ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් නවීකරණය කිරීම සහ දැනුම පදනම් කරගත් සේවා සඳහා විශේෂිත ආයතනික කලාප (Fast-tracked Corporate Zones) පිහිටුවීම මගින් තරගකාරී ආර්ථිකයක් ගොඩනැගීමට අවශ්‍ය මානව සම්පත රට තුළ රඳවා ගත හැකිය.

නැවත වරක් ඉහළ-මධ්‍යම ආදායම් රටක් ලෙස නාමකරණය වීම මනෝවිද්‍යාත්මකව මෙන්ම දේශපාලනිකව වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වුවද, එය කිසිසේත්ම ස්වයං-තෘප්තියට පත්වීමට කරුණක් නොවිය යුතුය. මන්දයත්, මධ්‍යකාලීනව අපගේ විදේශීය ණය වගකීම් නැවත ගෙවීම් දරුණු ලෙස ආරම්භ වීමට නියමිතව ඇති බැවින්, මෙම ආදායම් සීමා උගුල (Threshold Trap) ඕනෑම මොහොතක අපව නැවත බිලිගැනීමට බලා සිටී. එබැවින් මෙම තාවකාලික ආර්ථික පිම්ම සැබෑ සහ ස්ථාවර ඉහළ ආදායම් ලබන සංවර්ධන මාවතක් වෙත පරිවර්තනය කළ හැක්කේ මෙවැනි ගැඹුරු ආයතනික සහ ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ කඩිනමින් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පමණි.
(මෙම ලිපියේ ලේඛක කමලප්‍රිය කිත්සිරි කුමාර විජේසුන්දර නුගේගොඩ පිහිටි ‘KiWi Strategy Consultants’ ආයතනයේ ප්‍රධාන උපදේශක සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ලෙස කටයුතු කරයි. ඔහු පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී (B.Sc.) උපාධියක් සහ කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ව්‍යාපාර පරිපාලන පශ්චාත් උපාධියක් (MBA) ලබා ඇති වරලත් ඉංජිනේරුවෙකි. ඒ මහතා මීට පෙර දංකොටුව පෝසිලේන් පීඑල්සී’ ආයතනයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ලෙසද ‘ACME Printing & Packaging’ ආයතනයේ සාමාන්‍යාධිකාරී ලෙසද ජ්‍යෙෂ්ඨ ආයතනික නායකත්වය දරා ඇති අතර, ‘මාර්ග ආයතනයේ’ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයකු ලෙසද කටයුතු කරයි. ව්‍යුහාත්මක ආර්ථික ගති විද්‍යාව, වෙළෙඳ ප්‍රශස්තකරණය සහ දකුණු ආසියානු සංවර්ධන ආර්ථික විද්‍යාව ඔහුගේ වත්මන් පර්‌යේෂණ ක්ෂේත්‍ර වේ.)