වසර කිහිපයකට පෙර දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දුන් ශ්රී ලංකාව අද වනවිට ක්රමයෙන් මූල්ය ස්ථාවරත්වය යළි ගොඩනගමින් සිටින බවට සංඥා රැසක් දක්නට ලැබේ. එවැනි ධනාත්මක සංඥාවන් අතරින් 2026 වසරේ මුල් මාස පහ තුළ රුපියල් බිලියන 197කට ආසන්න සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වීම විශේෂයෙන් කැපී පෙනේ. පසුගිය වසරේ එම කාලසීමාවේ රුපියල් බිලියන 236ක අයවැය හිඟයක් වාර්තා වූ පසුබිමක මෙම වෙනස ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණයේ වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
අයවැය අතිරික්තයක් යනු රජයට ලැබෙන ආදායම එහි වියදම් ඉක්මවා යන තත්වයයි. මෙය ඕනෑම රටක ආර්ථිකයට යහපත් සංඥාවක් ලෙස සැලකෙන්නේ දෛනික වියදම් සඳහා අඛණ්ඩව ණය ගැනීමේ අවශ්යතාව අඩු කරමින් රාජ්ය මූල්යයට ශක්තියක් එක් කරන බැවිනි.
බදු ආදායම ඉහළ යාම
මෙවර අයවැය අතිරික්තයට ප්රධාන හේතුව වී ඇත්තේ රජයේ ආදායම් වර්ධනයයි. වසරේ මුල් මාස පහ තුළ රජයේ ආදායම සහ ප්රදාන රුපියල් ට්රිලියන 2.54 දක්වා සියයට 13.6කින් ඉහළ ගොස් තිබේ. එහිදී බදු ආදායම පමණක් සියයට 23.9කින් වර්ධනය වී රුපියල් ට්රිලියන 2.32 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ ශ්රී ලංකා රේගුව මගින් සිදු කළ කාර්යක්ෂම බදු එකතු කිරීම මෙන්ම බදු ගෙවීමේ අනුකූලතාව ඉහළ යාමද මෙම වර්ධනයට බලපා ඇති ප්රධාන කරුණු වේ.
එහෙත්, බදු ආදායම ඉහළ යාම පමණක් ආර්ථික සාර්ථකත්වයේ එකම මිනුම නොවේ. බදු මගින් රැස් කරන මුදල් ජනතාවගේ යහපත වෙනුවෙන් කාර්යක්ෂමව යොදා ගැනීමද ඒ තරම්ම වැදගත්ය. අනවශ්ය වියදම් අඩු කරමින් සංවර්ධනයට ප්රමුඛතාව ලබාදෙන විට පමණක් අයවැය අතිරික්තයක සැබෑ ප්රතිලාභ ජනතාවට දැනෙනු ඇත. අයවැය අතිරික්තයක් පවතින විට රජයට ණය ගැනීමේ අවශ්යතාව අඩුවේ. එමඟින් පොලී වියදම් පාලනය කර ගැනීමටත්, රාජ්ය ණය කළමනාකරණය වඩාත් විධිමත්ව කිරීමටත් හැකි වේ. දිගුකාලීනව එය රටේ ණය බර අඩු කිරීමට සහ ජාත්යන්තර මූල්ය වෙළෙඳපොළේ ශ්රී ලංකාවේ විශ්වාසනීයත්වය ඉහළ නැංවීමට දායක වේ. මූල්ය ස්ථාවරත්වය වර්ධනය වීමත් සමග රජයට යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සඳහා වැඩි වශයෙන් ආයෝජනය කිරීමේ හැකියාව ලැබේ. මාර්ග, පාලම්, රෝහල්, පාසල්, වාරිමාර්ග, වරාය සහ තාක්ෂණික යටිතල පහසුකම් සඳහා කරන ආයෝජන රටේ නිෂ්පාදන ධාරිතාව ඉහළ නංවන අතර දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනයට මග පාදයි. 2026 වසරේ මුල් මාස පහ තුළ ප්රාග්ධන වියදම් සියයට 29.3කින් ඉහළ යාම මෙම ප්රවණතාව පැහැදිලි කරයි.
එමෙන්ම, මූල්ය විනයක් පවත්වාගෙන යන රටක් ලෙස ශ්රී ලංකාව පිළිබඳ දේශීය හා විදේශීය ආයෝජකයන්ගේ විශ්වාසයද ඉහළ යයි. ආයෝජන වැඩිවීම නව ව්යාපාර ආරම්භ කිරීමට, රැකියා බිහිකිරීමට සහ අපනයන වර්ධනයට දායක වන අතර එහි ප්රතිලාභ අවසානයේ ජනතාවට හිමි වේ.
රාජ්ය වියදම් කළමනාකරණය
මෙම කාලසීමාව තුළ රජය ඉහළ රාජ්ය ආයෝජන මට්ටමක් පවත්වාගෙන යමින් ඒ සමගම රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණයේ වැදගත් අංගයක් වන වියදම් විනයද අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. සංවර්ධන ව්යාපෘති සඳහා වැඩි මුදලක් වෙන් කළද, සමස්ත රාජ්ය වියදම් පාලනය යටතේ පවත්වා ගැනීමට හැකි වූ බව මූල්ය දත්තවලින් පෙන්නුම් කරයි. මෙම කාලසීමාව තුළ රජයේ මුළු වියදම් සහ ණය දීම් (ණය ආපසු ගෙවීම් අඩු කිරීමෙන් පසු) රුපියල් ට්රිලියන 2.18 සිට රුපියල් ට්රිලියන 2.34 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය පසුගිය වසරේ අනුරූප කාලසීමාවට සාපේක්ෂව සියයට 7.3ක වර්ධනයකි. මෙම වර්ධනයෙන් පෙනී යන්නේ වියදම් වැඩි වී තිබුණද එය අධික ප්රමාණයකින් නොව සැලසුම්ගත හා පාලිත ආකාරයකින් සිදුවී ඇති බවයි.
රාජ්ය වියදම් සංයුතිය විමසා බැලීමේදී පුනරාවර්තන වියදම් සියයට 5.5කින් පමණක් ඉහළ ගොස් රුපියල් ට්රිලියන 2.11 දක්වා ළඟා වී ඇත. පුනරාවර්තන වියදම් යනු රාජ්ය සේවක වැටුප්, විශ්රාම වැටුප්, පොලී ගෙවීම් සහ දෛනික රාජ්ය පරිපාලන කටයුතු සඳහා අත්යවශ්ය වන නිරන්තර වියදම් වේ. මෙම වියදම්වල වර්ධනය සාපේක්ෂව මධ්යස්ථ මට්ටමක පැවතීම, රාජ්ය මූල්ය විනය ශක්තිමත් වී ඇති බවට සාක්ෂියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. අනෙක් අතට, ප්රාග්ධන වියදම් සහ ශුද්ධ ණය දීම් සැලකිය යුතු ලෙස සියයට 29.3කින් ඉහළ ගොස් ඇත. එය රුපියල් බිලියන 175.37 සිට රුපියල් බිලියන 226.83 දක්වා වැඩි වී තිබේ. ප්රාග්ධන වියදම් යනු මාර්ග, පාලම්, පාසල්, රෝහල්, ජල හා විදුලි ව්යාපෘති වැනි දිගුකාලීන ආර්ථික සහ සමාජ ප්රතිලාභ ලබාදෙන සංවර්ධන ආයෝජන සඳහා වැය කරන මුදල් වේ. මෙම ක්ෂේත්රයේ ඉහළ වියදම, රජය කෙටි කාලීන පරිපාලන අවශ්යතා පමණක් නොව, රටේ දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනය සහ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කෙරෙහි ද වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇති බව පැහැදිලි කරයි.
සමස්තයක් ලෙස ගත් විට, අදාළ කාලසීමාව තුළ රජය පුනරාවර්තන වියදම් පාලනය කරමින් සංවර්ධන ආයෝජන සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නැංවීමට සමත් වී ඇත. එමඟින් රාජ්ය මූල්ය විනය පවත්වා ගනිමින් රටේ ආර්ථික ක්රියාකාරකම් ශක්තිමත් කිරීම සහ අනාගත වර්ධනය සඳහා අවශ්ය ප්රාග්ධන ආයෝජන ප්රමුඛතාවක් ලෙස සලකා කටයුතු කළ බව පැහැදිලි වේ.
ප්රාථමික අතිරික්තයේ වැදගත්කම
2026 වසරේ මුල් මාස පහ තුළ ශ්රී ලංකාවේ ප්රාථමික අතිරික්තය රුපියල් ට්රිලියන 1.13 දක්වා ඉහළ යාම රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණයේ කැපී පෙනෙන ප්රගතියක් ලෙස සැලකේ. මෙය 2025 වසරේ එම කාලසීමාවේ වාර්තා වූ රුපියල් බිලියන 742.9ක ප්රාථමික අතිරික්තයට සාපේක්ෂව සියයට 52.3ක වර්ධනයකි. මෙවැනි වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරන්නේ රජයේ ආදායම් එකතු කිරීමේ හැකියාව වැඩිදියුණු වී ඇති අතර, වියදම් පාලනය කිරීමේ විනයද ශක්තිමත් වී ඇති බවයි. ප්රාථමික අතිරික්තය යනු රජයේ සමස්ත ආදායමෙන් පොලී ගෙවීම් හැර අනෙකුත් සියලුම වියදම් අඩු කළ පසු ඉතිරි වන මුදලයි.
වෙනත් වචනවලින් කිවහොත්, අතීතයේ ලබාගත් ණය සඳහා ගෙවන පොලී නොසලකා හැර බැලූ විට, වර්තමාන රජයේ ආදායම තම දෛනික පරිපාලන වියදම් සහ සංවර්ධන වියදම් පියවා ගැනීමට ප්රමාණවත්ද යන්න මැන බැලෙන ප්රධාන මූල්ය දර්ශකය මෙයයි. මේ හේතුව නිසා ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහනේදී ප්රාථමික ශේෂයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කරයි. රජයට අලුතින් ණය නොගෙන තම සාමාන්ය වියදම් පියවා ගැනීමේ හැකියාව පවතින්නේද යන්න මෙය මගින් තක්සේරු කළ හැකිය. එබැවින් ඉහළ ප්රාථමික අතිරික්තයක් යනු රාජ්ය මූල්ය පාලනය නිවැරදි දිශාවකට ගමන් කරන බවට ජාත්යන්තර මූල්ය ආයතනවලට සහ ආයෝජකයන්ට ලබාදෙන ධනාත්මක සංඥාවකි.
ප්රාථමික අතිරික්තය ඉහළ යාම තවත් වැදගත් වන්නේ, එය රජයේ ණය තිරසාරභාවය (Debt Sustainability) ශක්තිමත් කිරීමට උපකාරී වන බැවිනි. ශ්රී ලංකාව පසුගිය වසරවල දැඩි ණය අර්බුදයකට මුහුණ දුන් රටක් වන අතර, එවැනි තත්වයක් නැවත ඇති නොවීමට නම් රජය අඛණ්ඩව ප්රාථමික අතිරික්තයක් පවත්වාගෙන යා යුතුය. එමඟින් අනාගතයේදී ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාව වැඩි වන අතර ජාත්යන්තර මූල්ය වෙළෙඳපොළේ ශ්රී ලංකාවේ විශ්වාසනීයත්වයද ඉහළ යයි. එමෙන්ම, ප්රාථමික අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම මගින් රජයට සමාජ සුබසාධන වැඩසටහන්, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය, අධ්යාපනය, සෞඛ්ය සහ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්ර සඳහා වැඩි ආයෝජන කිරීමට මූල්ය අවකාශයක් නිර්මාණය වේ. රජයේ ආදායමෙන් වැඩි කොටසක් ණය පොලී ගෙවීමට වැය නොකර සංවර්ධන කටයුතු සඳහා යෙදවීමට හැකිවීම එහි ප්රධාන වාසියකි.
කෙසේ වෙතත්, ප්රාථමික අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමේ අරමුණ වෙනුවෙන් අධික බදු බරක් ජනතාව මත පැටවීම හෝ අත්යවශ්ය රාජ්ය සේවා කප්පාදු කිරීම සුදුසු ප්රවේශයක් නොවේ. ඒ වෙනුවට බදු පදනම පුළුල් කිරීම, බදු අනුකූලතාව ඉහළ නැංවීම, අනවශ්ය රාජ්ය වියදම් අවම කිරීම සහ රාජ්ය ව්යවසාය කාර්යක්ෂම කිරීම මගින් තිරසාර ප්රාථමික අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම වඩාත් යෝග්ය වේ. ඒ අනුව, 2026 වසරේ මුල් මාස පහ තුළ වාර්තා වූ ප්රාථමික අතිරික්තයේ වර්ධනය සංඛ්යාත්මක ජයග්රහණයක් පමණක් නොව, ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය යළි ශක්තිමත් කිරීමේ මූලික පියවරක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. මෙම ප්රගතිය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමට හැකි වුවහොත්, රාජ්ය ණය පාලනය කිරීම, ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීම සහ දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනයක් ළඟා කර ගැනීම සඳහා එය ශක්තිමත් පදනමක් වනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මාස පහක සාර්ථකත්වය පමණක් පදනම් කරගෙන වසර අවසානය දක්වාම අයවැය අතිරික්තයක් පවතිනු ඇතැයි නිගමනය කළ නොහැක. ඉදිරි මාසවලදී ණය සේවාකරණ ගෙවීම්, පොලී වියදම් සහ ගෝලීය ආර්ථික තත්වය මත රාජ්ය මූල්යයට බලපෑම් ඇති විය හැකිය. එබැවින් ආදායම් වර්ධනයට සමගාමීව රාජ්ය වියදම් විනයද අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම අත්යවශ්ය වේ.
අයවැය අතිරික්තය යනු ගණන් හිලව්වලින් පමණක් මැනිය හැකි ජයග්රහණයක් නොවේ
අයවැය අතිරික්තය යනු ගණන් හිලව්වලින් පමණක් මැනිය හැකි ජයග්රහණයක් නොවේ. එය ජනතාවගේ බදු මුදල් කාර්යක්ෂමව කළමනාකරණය කිරීමෙන් ලැබෙන ප්රතිඵලයකි. එම නිසා එම මුදල් ජනතාවගේ ජීවන තත්වය ඉහළ නංවන ව්යාපෘති, ගුණාත්මක සෞඛ්ය හා අධ්යාපන සේවා, කෘෂිකර්මාන්තය, කර්මාන්ත සහ තරුණ රැකියා අවස්ථා වර්ධනය සඳහා යෙදවීම රජයේ වගකීම වේ. එසේම, අයවැය අතිරික්තයෙන් ලැබෙන මූල්ය අවකාශය භාවිත කරමින් පානීය ජලය, නිවාස, පොදු ප්රවාහනය, ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් සහ ග්රාමීය සංවර්ධනය වැනි ක්ෂේත්රවල ආයෝජන ඉහළ නැංවිය හැකිය. එවැනි ආයෝජන මගින් කෙටි කාලීන ආර්ථික වර්ධනයක් පමණක් නොව දිගුකාලීන නිෂ්පාදන ධාරිතාව ඉහළ නැංවීමටත්, පෞද්ගලික ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමටත් හැකි වේ.
අතිරික්තයක් පවතින අවස්ථාවලදී රජයට අනපේක්ෂිත ආර්ථික කම්පන, ස්වාභාවික ආපදා, ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ උච්චාවචනය හෝ සෞඛ්ය හදිසි තත්වයට මුහුණ දීම සඳහා මූල්ය සංචිතයක් පවත්වා ගැනීමටද හැකියාව ලැබේ. මෙවැනි මූල්ය ශක්තියක් තිබීම රටක ආර්ථික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (economic resilience) වැඩි කරන ප්රධාන සාධකයකි. එහෙත් අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමේ අරමුණින් අධික බදු බරක් ජනතාව මත පැටවීම හෝ අත්යවශ්ය රාජ්ය සේවාවන් කප්පාදු කිරීම සුදුසු ප්රතිපත්තියක් නොවේ. ආදායම් වැඩි කිරීම සහ වියදම් පාලනය අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වා ගැනීම මෙන්ම, රාජ්ය මුදල් වඩාත් කාර්යක්ෂමව හා විනිවිදභාවයෙන් භාවිත කිරීම රජයේ ප්රමුඛ වගකීම විය යුතුය.
විශේෂයෙන්ම ශ්රී ලංකාව වැනි ඉහළ රාජ්ය ණය බරක් සහිත රටකට අයවැය අතිරික්තය යනු ජාත්යන්තර මූල්ය වෙළෙඳපොළට සහ ආයෝජකයන්ට ලබාදෙන විශ්වාසයේ පණිවිඩයකි. මූල්ය විනයක් පවත්වාගෙන යන රටක් ලෙස පිළිගැනීමක් ලැබීමෙන් විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමටත් ණය ලබාගැනීමේ පිරිවැය අඩු කර ගැනීමටත් ආර්ථික වර්ධනයට අවශ්ය ප්රාග්ධනය ලබාගැනීමටත් පහසුවක් සැලසේ.
අවසානයේදී, අයවැය අතිරික්තයක සැබෑ සාර්ථකත්වය මනිනු ලබන්නේ භාණ්ඩාගාරයේ ඉතිරි වන මුදලෙන් නොව, එම මුදල් ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට ගෙන එන ධනාත්මක වෙනසෙනි. හොඳ මාර්ග, ගුණාත්මක පාසල්, සෞඛ්ය සේවා, සුරක්ෂිත ගොවිතැන, නව රැකියා සහ ඉහළ ජීවන තත්වයක් නිර්මාණය කිරීමට අයවැය අතිරික්තය දායක වන්නේ නම්, එය සංඛ්යාත්මක ජයග්රහණයකට වඩා ජාතික සංවර්ධනයේ සැබෑ ජයග්රහණයක් බවට පත්වනු ඇත.
ආර්ථික අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමට වෙහෙසෙන ශ්රී ලංකාවට 2026 වසරේ වාර්තා වූ අයවැය අතිරික්තය නව බලාපොරොත්තුවක් ගෙන එයි. එහෙත් එම බලාපොරොත්තුව සැබෑ ආර්ථික ප්රගතියක් බවට පත් වන්නේ මූල්ය විනය, වගකීම් සහගත රාජ්ය පාලනය සහ ජනතා කේන්ද්රීය සංවර්ධන ප්රතිපත්ති අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කළහොත් පමණි.
COMMENTS
Reply To:
Sisira - cb chds hcdsh cdshcsdchdhd